Veipterge tyiym salý týraly qyzý talqylaýdyń nátijesinde osy petitsiia jariialanǵan bolatyn. Qazaqstan Respýblikasynyń Densaýlyq saqtaý ministrligi men temekige qarsy bastamalarymen tanymal qoǵamdyq uiymdar osy tyiymnyń bastamashysy atanǵan edi.
Tatiana Fominovanyń petitsiiasynda qazirgi qalyptasqan ahýaldy túzeýge túrtki bolatyn oi bar, iaǵni bizge qaǵaz júzinde áli máseleni sheshpeitin tyiymdar emes, qatań retteý men baqylaý aýadai qajet.
«Jumys istemeitin tyiymdarǵa qarsy petitsiianyń qoǵam ishinde osyndai kúshti qoldaýǵa ie bolýy Qazaqstan azamattarynyń oilastyrylǵan baqylaý men retteýdiń ornyna mánsiz tyiym salýdan sharshaǵanyn taǵy da dáleldep otyrǵandai.
Bastapqyda eresek temeki shegýshilerge arnaiy jasalǵan ónimderdiń kámeletke tolmaǵandar arasynda satylýyna tyiym salynsa da, qoldanystaǵy normalardyń buzylýyna bailanysty jasóspirimder arasynda atalmysh ónim keńinen taralyp ketti.
Mundai jaǵdaida tyiym salý máseleni sheshpeitinin kórsetti, tek veip ónimderin «kóleńkeli saýda ainalymyna» túsirip, jemqor sheneýnikterge jaǵdai týǵyzyp beretini sózsiz», – dedi Tatiana Fominova.
Aita ketelik, elimizde veipter tek 21 jastan asqan azamattarǵa ǵana satylady.
Basqa temeki ónimderine tyiym salýdyń qanshalyqty tiimsiz ekenin kalian men sniýs ónimderine jasalǵan tyiymnan baiqaýǵa bolady. Elimizde 2020 jyly atalmysh ónimderge tyiym salynǵan edi, biraq olar áli de saýda-sattyqta, tek kóleńkeli ainalymda júr.
Petitsiia avtory EAEO-daǵy kórshilerimiz jáne seriktesterimiz – Reseimen jáne Qyrǵyzstanmen ortaq shekaramyz bar ekenin umytpaǵan jón dep atap ótti. Óitkeni, bul elderde veip ónimderin satýǵa erkin ruqsat etilgen. Eger Qazaqstanda veip ónimderine tyiym qabyldansa, ortaq shekara men kedendik baqylaýdyń joqtyǵynan mundai tyiymnyń oryndalýy qiynǵa soǵatynyn, tyiym salýdyń bastamashylary da moiyndap otyr.
«Qoǵam belsendileri balalar men jasóspirimder arasynda veipti qoldaný keń taralyp, indetke ainalyp bara jatqanyna tyiym salý qajettigine dálel keltirip otyr. Biz de osy ýájben ǵana kelisemiz. Kámelettik jasqa tolmaǵan jetkinshekter eshbir jaǵdaida nikotin ónimderin qoldanbaýy tiis», - dep kórsetilgen petitsiiada.
Petitsiiany qoldaýshylar Qazaqstan zańnamasynda kámeletke tolmaǵandarǵa veip satýǵa tyiym salatyn sharalardyń bar ekenin atap ótti.
Jasóspirimder arasynda veip ónimderiniń keń taralýy negizinen qoldanystaǵy normalar men erejelerdiń saqtalmaýymen, sondai-aq, shaǵyn jáne orta biznesti tekserýge, onyń ishinde josyqsyz saýda júrgizý oryndaryn tekserýge moratorii jariialaýdan turady.
«Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júiesi týraly» Kodekstiń 110-babynda kámeletke tolmaǵandarǵa veip satýǵa tyiym salý máselesi qarastyrylǵan. Temeki buiymdarynyń, onyń ishinde elektrondy buiymdardyń da kassada satylmaýy jáne ashyq oryndarda turmaýy kerek degen ereje bar. Jasóspirimderge veipterdi zańsyz satýdy qadaǵalaýdyń kóptegen joldary bar, bul úshin tek baqylaýshy organdardyń jumysyn qamtamasyz etý qajet.
«2021 jyly Qazspirits qaýymdastyǵy úkimetke elektrondy temeki sanatyn retteý týraly usynys jiberdi. Alaida, temekige qarsy uiymdar men Densaýlyq saqtaý ministrligi usynysymyzdy qaraý máselesin ýaqytsha toqtatty. Mundai retteýdi EAEO deńgeiinde engizý kerektigi aityldy jáne osyndai kemshilikter elimizde kámeletke tolmaǵandardyń osy ónimge qol jetkize alýyna túrtki boldy. Úkimet pen Májilis depýtattaryn osy azamattyq saýalǵa nazar aýdaryp, tolyq tyiym salý emes, qatań retteý máselesin qarastyrýǵa shaqyramyz», – deidi Qazspirits qaýymdastyǵynyń basshysy Dmitrii Jýkov.
Sonymen qatar, veip – eresek temeki shegýshilerge arnalǵan ónim. Ulybritaniiada, Amerika Qurama Shtattarynda, Kanadada, Skandinaviia elderinde jáne Niderlandyda temeki shegýdi tastaýǵa yntalandyrý jáne temeki shegýdiń ziianyn azaitýǵa arnalǵan balamalardyń biri retinde veip ónimderi qoldanylady.
«Ainalymda bar jáne satýǵa ruqsat etilgen, ǵylymi turǵydan ziiany dáleldengen temekiniń bolýy kezinde veipke tyiym salý – bul Qazaqstandaǵy milliondaǵan temeki shegýshilerdiń ziiandylyǵy az balamany tańdaý quqyǵynan aiyrýdy bildiredi», – dep túiindedi Qazaqstan veiperler qaýymdastyǵynyń ókili Anton Shishkovskii.
Petitsiia avtorlary men jaqtaýshylary damyǵan elderdiń úlgisimen jáne kórshilerdiń tájiribesin eskerip, temeki men alkogoldik ishimdikter siiaqty kámeletke tolmaǵandarǵa ǵana veipti satýǵa tyiym salýdy talap etedi jáne olar jalpy veipti tyiym salmaýǵa shaqyrady. Óitkeni, birneshe sebepterge bailanysty bul tyiymdar báribir de jumys istemeidi.
