Resei Eýraziialyq odaqtyń ortaq sharttaryn belden basyp, odaqtastar ekonomikasyna óz taýaryn tyqpalaýmen ainalysyp otyr. Odaqqa qosylǵan Orta Aziia elderiniń ónimderin orta joldan toqtatyp, óz naryǵyna ótkizbeýdiń qamyn jeýde.
“Osy kúnge deiin Reseidiń qabaǵyna qarap kelgen Qazaqstan odaq aiasyndaǵy Kremldiń kózge uryp turǵan ádiletsiz saiasatyna qarsy jaýap qatpaq” dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qazaqstannyń saýda jáne integratsiia ministrligi ótkende ǵana eldiń 2025 jylǵa deiingi saýda saiasatyn aiqyndaityn mem.baǵdarlama ázirledi.
Resmi bilik ashyp aitpasa da, bul qujat Qazaqstannyń tarapynan Reseidiń astamshyl saýda-ekonomikalyq saiasatyna jaýap retinde qabyldanyp otyr.
“Eýraziialyq odaq keńistiginde qazaqstandyq taýarlar men qyzmetterdiń erkin ainalymyna kedergi keltiretin shekteýler men tyiymdardy anyqtaý ári olardy joiý jumystaryn jedeldetý qajet” – delingen bul qujattyń negizgi túiininde.
Nur-Sultanda ázirlengen jańa saýda kontseptsiiasy “ishki naryqty qorǵaýda saýatty saiasat júrgizgen memleketterdiń tájiribesi júginip” ázirlengen. Soǵan sai budan bylai memleket qazaqstandyq kompaniialarǵa diplomatiialyq qoldaý kórsetetin bolady.
Memlekettiń baǵdarlamada odaqtas bolsa da Reseidiń óz óndirýshilerin qoldap, ózgelerdi keýdeden iterip otyrǵany astarlap aitylǵan.
“Kedergiler men tyiymdardy shekten tys qoldanatyn keibir shet memleketterdiń protektsionistik saiasaty saldarynan Qazaqstanda jasalǵan taýarlar men qyzmet túrleri osy shekteýdiń tuzaǵyna túsýi múmkin” – delingen Qazaqstannyń 2025 jylǵa deiingi saýda saiasaty jónindegi mem.baǵdarlamada.
Baǵdarlama talabyna sai taýaryn odaqtastar naryǵyna tasymaldaǵysy bar kásipkerler men mem.organdar jańa saýda saiasatyn júzege asyrýǵa birlesip atsalysýy kerek, bylaisha aitqanda “ishki naryqty qorǵaityn usynystardy ári olardy júzege asyrý joldaryn birlesip oilasýy” tiis.
Osy maqsatta Qazaqstannyń saýda jáne integratsiia ministrligi saýda-sattyq máselesine qatysty shuǵyl shtab qurýda. Onyń quramyna barlyq mem.organdar, ekonomikalyq máselemen ainalysatyn institýttar kiredi. Shtabta qabyldanǵan sheshimder memlekettiń saýda saiasatyndaǵy ustanymyn aishyqtady.
“Qabyldanǵan is-sharalar halyqaralyq quqyq pen Qazaqstannyń halyqaralyq kelisimsharttary sheńberinde eldiń ekonomikalyq múddesin eskere otyryp, ári ony tiimdi qorǵaý maqsatynda engiziledi”, – delingen osy qujatta.
Qazaqstan sonymen birge syrtqa saýdadaǵy qaýip-qaterge der kezinde jaýap qatý úshin qoldanystaǵy zańnamaǵa ózgeris engizedi.
Sarapshylar pikirinshe Reseidiń odaq qaǵidasyna qaishy keletin is-áreketteri Qazaqstandy osyndai qadamǵa barýǵa májbúrledi.
Resei naryǵyna kirerde túrli kedergige tap bolǵan, jasandy shekteýlerdiń tuzaǵyna túsip shekarada turyp qalǵan, tipti reseilik quzyrly organdar tarapynan qýdalaýǵa ushyraǵan qazaqstandyq kásipkerlerdiń talaby aqyry Úkimetke jetti.
Qazaqstan biligi óz kásipkerleriniń soiylyn soǵatyn kez kelgenin endi túsingendei. Buǵan deiin bul eldiń Resei naryǵynda qysymǵa ushyraǵan qazaqstandyq kásipkerlerge qatysty aryz-shaǵymy eskerilmei kelgen edi.
Saiasattanýshy Rasul Jumalynyń pikirinshe Eýraziialyq odaqtyń sharttary reseilik kásipkerler úshin qolaily. Al olardyń odaq aiasyndaǵy áriptesteri osy kúnge deiin teńsizdik pen zańsyzdyqqa kónip keldi.
“Resei ózin ǵana oilaidy. Naryqtyq qaǵidalarǵa múlde qatysy joq óz erejesimen ómir súredi. Odaqtastar memleketterdiń kásipkerlerin basyp-janshyp, ortaq naryqtan yǵystyrǵysy keletini sonyń dáleli” – deidi ol.
“Biz osy kúnge deiin kónip keldik. Tózim keldik. Reseidiń ózin ǵana oilaityn saýda-ekonomikalyq saiasatyna budan bylai toqtaý salýymyz kerek”, – deidi óz kezeginde ekonomist Denis Krivoshei.
Qyrǵyzstannyń kóńili tolmaidy, Ózbekstan qosylmaidy
Eýraziialyq odaqqa Qyrǵyzstannyń kóńili tolmaidy. Odaq quramyna osydan 5 jyl buryn qosylǵan bul elde osy bir uiymdy qoldamaityn aýqymdy aýditoriia bar.
“Odaqtyń el ekonomikasyna keri áseri kóp dep esepteitinderdiń qatary ótken jylmen salystyrǵanda 10 paiyzǵa ósken”, – deidi myń jarymǵa tarta qyrǵyz azamatymen saýaldasqan Halyqaralyq respýblikalyq institýt mamandary.
Ózbekstan da Eýraziialyq odaqqa qosylýǵa qulshynyp turǵan joq.
Ótken aida ózbek basshysy Shavkat Mirziiaev Resei bilep-tóstep otyrǵan odaqqa Ózbekstannyń qosylmaitynyn aitqan.
– Bizdiń kóptegen azamattarymyz Qazaqstan men Reseige baryp jumys isteidi. Árine, buǵan bei-jai qarai almaitynymyz anyq. Biraq men bir jaitty ashyp aitaiyn, halyqtyń kókeiinde kúmán-kúdik bolmasyn. Bizdi eshqandai el eshqashan táýelsizdikti aiyra almaidy. Táýelsizdik halyq senim artqan prezidenttiń qolynda. Biz Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa múshe bolmaimyz, – degen edi Shavkat Mirziiaev.
Sonymen qatar Ózbekstan prezidenti Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa baqylaýshy bolý, múshe bolý emes ekenin de halyqtyń esine saldy jáne atalmash odaqpen qarym-qatynas kezinde Ózbekstannyń ulttyq múddesi birinshi orynda turatynyn alǵa tartty.
Ózbek saiasattanýshysy Farhad Tóliptiń pikirinshe Ózbekstan úshin egemendigin saqtaý eń basty ustanym.
“Osy odaqty qurǵan Resei bir kezderi Qyzyl imperiia quramynda bolǵan elderdi qaita qaitarýdy kózdeidi, baiaǵydai jeke dara bilik qurǵandy maqsat tutady. Bul Orta Aziiadaǵy elderdiń táýelsizdigine tóngen tikelei qaýip” deidi ol.
Onyń aitýynsha bul odaq Ózbekstanǵa ekonomikalyq turǵydan búgin de, erteń de eshbir paida ákelmeidi.
Budan buryn Eýraziia ekonomikalyq komissiia Alqasynyń tóraǵasy Mihail Miasnikovichpen QR Parlamenti Senatynyń tóraǵasy Dariǵa Nazarbaeva Reseimen saýda barysynda qazaqstandyq biznes tap bolatyn kedergilerge toqtalǵan.
“Atqarylǵan jumystarǵa qaramastan, kedergiler men tosqaýyldar azaiǵan joq, qaita kóbeie túsýde.
Búginde kelisilgen kedergiler tizilimi 66 tarmaqtan turady. Kezinde bul tizilim 60-tan bastalatyn. Bul kórsetkishti azaitýdyń ornyna, biz jyl sanap jańa kedergiler jasap nemese burynǵylardy joia almai, sanyn kóbeitip otyrmyz”, – dedi Nazarbaeva.
Eks-prezident Nazarbaev Eýraziia ekonomikalyq keńesiniń otyrysyna kedergiler joiylmai odaqtyń tolyqqandy jumys istemeitinin tilge tiek etken.
“Bizge 2025 jylǵa qarai ózara saýdadaǵy barlyq kedergini joiý qajet. Bul – birlestigimizdiń tolyqqandy qyzmet etýiniń mańyzdy talaby”, – degen Nazarbaev.
Ázirlegen Dýman BYQAI
