– Indira, bári qalai bastalǵanyn aityp berseńiz. Kásipkerlikke jáne óndiristik súzgilerdi óndirý – názikjandylardyń isi emes dep sanalatyn kásipke Siz qalai keldińiz?
– Men L.N.Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversitetinde saiasattanýshy mamandyǵy boiynsha bilim alyp, 2007 jyly támámdadym. Odan keiin stýdenttermen almasý baǵdarlamasy boiynsha Polshanyń Poznan qalasynda tórt jyl oqydym, alǵashqy jyly poliak tilin oqyp úirenip, kelesi úsh jylynda magistratýrada bilim aldym.
Ekinshi kýrsta oqyp júrgen kezimde men jumys izdei bastadym jáne ony Qazaqstandaǵy stýdent kezimde bastalǵan netvorking arqyly taptym. Men EUÝ stýdenti bolyp júrgen kezimde Polshada oqýymdy jalǵastyramyn dep sheshtim. Sondyqtan men sońǵy kýrstarda osy elmen bailanysty barlyq maǵlumattardy belsendi túrde zerttei bastadym.
– «Saiasattaný» mamandyǵy boiynsha magistranttyń Eýropadaǵy iri ónerkásiptik kompaniianyń Qazaqstandaǵy ókildiginiń direktoryna deiin jetý joly óte qyzyqty ǵoi. Osy ómirińizdiń bir bóligi týraly aityp berseńiz.
– Iia, meniń kásibi ómirimdegi eń mańyzdy kezeń osydan bastalady. Polshada menedjer retinde jumysqa qabyldandym, sol jerde men naryqty jáne ónimniń tehnikalyq sipattaryn zerttedim. Sonymen qatar, meniń mindetim – kompaniiaǵa Qazaqstannan seriktes tabý edi.
Alaida birneshe kelissózder nátijesiz aiaqtaldy. Oqýymdy bitirip, sol ýaqytta bir jyldan astam jumys istegennen keiin men úidi saǵyndym jáne oralýǵa bel býdym.
Qazaqstanǵa keldim, biraz ýaqyttan keiin meniń burynǵy basshylarym maǵan Qazaqstanda ókildikti ózim ashýdy usyndy. Mende eshqandai da satý salasynda tájiribe bolǵan soń, bul salany tolyq túsinbedim. Árine, men mundai tapsyrmany oryndai alamyn ba dep oilandym. Osy sátte ata-anam men aǵam maǵan belsendi túrde qoldaý kórsetti. Olar: «Biz saǵan kómektesemiz!» dedi. Ol kezde, 11 jyl buryn bul bastama meni qaida aparatynyn jáne jumystyń naqty aýqymy qandai ekendigin bilmedim. Biraq qulshynys pen jastyq jiger ózdegenin aldy, men kelisim berdim.
Bilesiz be, men qazir kompaniianyń ókili retindegi alǵashqy qadamdarymdy eske alǵanyma óte qýanyshtymyn. Meniń alǵashqy satylymdarymdy bastan ótkergenim áli esimde. Men adamdarǵa usynatyn súzgilerdiń qaida jáne qai jerde ornalasýy kerektigin tipti bilmeýshi edim.
Emtihandarǵa daiyndalýǵa ýaqyt bolmady, kún saiyn oqytý jáne satý túrindegi emtihan boldy.
Bul jerde men bizdiń poliak kóshbasshymyz Stefan Dobaktyń osy jaǵdaidaǵy saýatty tásilin atap ótkim keledi. Ol maǵan balyq emes, qarmaq berdi – daiyn sheshimder joq. Polshadan tek bilikti aqparattyq qoldaý ala otyryp, men «alańda», qalai jáne ne isteý kerektigin úirendim. Ol maǵan, ózin-ózi júzege asyrý degen – basty múmkindikti berdi dep oilaimyn. Meniń adami qasietterime nazar aýdarǵanyna rizamyn, óitkeni mende eshqandai tájiribe bolǵan joq. Stefan Dobak men úshin basqarýshynyń úlgi-ónegesi boldy. Ol maǵan eshteńeni maqsatty túrde úiretken joq. Men onyń ártúrli jaǵdailarda qalai áreket etetinin jáne ne aitatynyn baqyladym. Men onyń ómirmen bailanysyn, adamdarmen qarym-qatynasyn túsinýge tyrystym. Men ózim jetekshi bolǵan kezde, uqsas jaǵdailarda onyń mysaldary meniń oiymda paida bola bastady. Ol meniń biznes álemine baǵyttaýshym boldy, on kisiniń tálimgerim bolǵanyna meniń jolym boldy dep aita alamyn.
– Erazamattyń isi bolyp sanalatyn bul bizneste genderlik máseleler týraly pikirler kezdestirdińiz be?
– On jyl buryn bizdiń kózqarasymyz qazirgiden áldeqaida konservativti boldy. Men erazamattarmen iskerlik kezdesýlerge kelgen kezderimdi kúlimsirep esime túsiremin, olar kip-kishkentai jas qyzǵa ań-tań bolyp qarap: «Ókildiktiń direktory siz be edińiz?» dep qaitalap suraýshy edi. Men ózimniń quzyrettiligimdi dáleldeýime týra keletin edi. Endi, árine, qazirgi tańda bizde bári basqasha, meniń kásibim men dárejem mundai tańqalýshylyqtardy týyndatpaidy.
– Óz biznesińdi ashý, ásirese óndiris qurý úlken investitsiia qajet etedi degen pikir bar. Táýekelge etip qarjyńyzdy bizneske saldyńyz ba jáne olar qanshalyqty aqtaldy?
– Men óz tájiribemnen aitaiyn, eń bastysy – ideia men jumys isteýge degen umtylys dep aita alamyn. Eń az mólsherdegi qarajatpen nemese tipten qarajatsyz da bastaýǵa bolady. Mysaly, alǵashqyda poliak taraby bizge jalaqy tólep, shaǵyn keńse – bir kompiýter men telefony bar páter jaldady.
– Búgingi tańda biznestiń edáýir bóligi qiyn kezeńderdi bastan ótkerýde. Koronavirýs sizdiń jańa ashylǵan zaýyttyń jumysyna qalai áser etti?
– Pandemiia kezinde bizge kóbirek tapsyrys kele bastady dep aita alamyn. Bul koronavirýsqa bailanysty kásiporyndardyń jumysyna qoiylatyn jańa talaptarǵa jáne qaýipsizdikke jaýap beretin kásip ieleri men injenerlerdiń densaýlyqqa degen kózqarasynyń ózgerýine bailanysty.
Eger buryn injenerler súzgini shańnan tazartyp nemese jýyp ǵana qoisa (bul onyń sipatyna áser etedi), búginde onyń saldary qandai bolatynyn túsinedi. Buryn súzgilerdi satyp alý kásiporyndardyń qarjylyq shyǵyndary turǵysynan jii qarastyrylatyn. Búginde olar óz qyzmetkerleriniń densaýlyǵyn birinshi orynǵa qoidy. Qoǵamda qalyptasqan jolǵa qaramastan oryn alyp jatqan bul ózgerister bizdi qýantady.
Biz materialdardyń eýropalyq sapasymen, jedel jetkizilý merzimimen jáne jaqyn ornalasýymen erekshelenemiz, óitkeni Qazaqstanda 2019 jyldan bastap óz óndirisimiz bar. Biz Qazaqstandaǵy ónerkásiptik súzgilerdi birinshi jáne búgingi tańda jalǵyz óndirýshi bolyp tabylamyz. Bul bailanys ornatýǵa jáne satyp alýshylardyń suraqtaryna jedel jaýap berýge kómektesedi, tipti kerek bolsa poliak tarapymen telekópirler uiymdastyra alamyz.
Aldaǵy jyly biz elimizdegi ónerkásiptik súzgilerdiń jetekshi jetkizýshisi bolýǵa niettimiz.
– Eger sizdiń mansabyńyzdyń bastapqy kezeńinde siz qulshynys pen ynta-jigerdi basshylyqqa alsańyz, sizdi isker áiel retinde jáne tulǵa retinde qalyptasýǵa ne túrtki etedi?
– Qazirgi ýaqytta men úshin óz biznesimdi ǵana emes, tutastai alǵanda ózimdi qaita qaraý kezeńi kelgenin atap ótkim keledi. Meniń túiindegenim – biz istei alamyz! Men istei alamyn!
Eger buryn men álemge bir nárseni dáleldegim kelse, endi ózim úshin dáleldeimin. Búgingi tańda men naǵyz úlken biznesti damytý jolyna tústim. Men buǵan daiynmyn ba degen suraq qoia otyryp, men «iá» dep senimdi jaýap bere alamyn. Men bala kezimnen beri úlken nárseni armandaitynmyn – aýylym, aýdanym, oblysym, elim úshin mańyzdy nárse jasaý. Balalyq armandarǵa oralyp, olardy júzege asyratyn kez keldi!
– Ár kásipker oqýy kerek dep oilaityn kitapty atasańyz.
– Meniń anam kitaphanashy bolyp jumys istedi, árine, bizdiń úide kitapqa tabynýshylyq bar. Bizdiń úide kóp oqimyz jáne ár túrli ádebietterdi, álemdik klassikany, árine, birinshi kezekte qoiamyz.
Kitap oqý arqyly men ártúrli mádeniettermen tanystym jáne kishkentai kezimnen kitaptarda oqyǵan oqiǵalar bolǵan jerde bolýdy armandaitynmyn. Solai «Kúletin adam», «Shettetilgender» týyndylaryn avtory Viktor Giýgonyń otanyn kórdim, Mikelandjelonyń ómiri týraly oqyp, Florentsiiaǵa bardym. Vladislav Reimonttyń «Ýáde jeri» jazylǵan qalada oqydym.
Kásipkerlikti endi bastaýshylarǵa arnalǵan biznes kitaptardan Bodo Sheferdiń «Qarjylyq táýelsizdikke jol» men Mankonyń «Qarjyny basqarý», sondai-aq Den Kennedidiń «Qatal basqarý: adamdardy nátijege jumys istetý» shyǵarmalaryn oqýǵa keńes beremin. Jumysqa alý suhbatynda meniń súiikti suraǵym oqýdy unatasyz ba? Bizdiń eldiń adamdary kóp oqyp bilimdi bolǵandaryn qoldaimyn, mundai adamdar árdaiym alǵa umtylyp, únemi damyp, eń bastysy ózimen jumys jasap otyrady.
– Bir jarym jyl buryn MyBusiness.kz redaktsiiasyna bergen suhbatyńyzda siz óz otbasyńyzǵa qalaǵanyńyzsha kóp ýaqyt bóle almaitynyńyzdy aittyńyz. Bul jaǵdai búginde qalai ózgerdi jáne ózgerdi me?
– Iia, búgingi tańda men tepe-teńdikti taba aldym. Jumys kúnderi men jumyspen ainalysamyn, demalys kúnderi meniń otbasyma tiesili. Bilesiz be, bizge osy altyn ortany qalai tabýǵa bolatyndyǵyn eshkim úiretpeidi. Ádette, eki qarama-qarsy pikir bar – siz úide otyryp, balalardy tárbieleýińiz kerek, nemese siz jumys istep, damýyńyz kerek.
Eger bizneste meniń tálimgerim bolǵan bolsa, al otbasylyq ómirde maǵan eshkim bul protsesti úilesimdi túrde qalai uiymdastyrýǵa bolatyndyǵyn túsindirmedi. Ótken jyly, jeke oilarymdy saralaýǵa arnalǵan jyly, men únemi tek jumysqa berilip ketpeý kerektigin túsindim.
Koronavirýs meniń oiymsha kóptegen adamdardy tejedi. Qundylyqtardy jahandyq qaita baǵalaý boldy. Men óz ómirimdi bólikterge bólmei, ózimdi tyńdap, ómir súrýdiń qanshalyqty mańyzdy ekenin túsindim. Biznes, otbasym jáne meniń ishki tilekterim – bul meniń bólikterim, sondyqtan olardy bir-birinen bólek qarastyrýǵa bolmaidy. Maqsat – olardy biriktirý, úilesimdi sýret qurý. Bul úshin barlyq resýrstar bizdiń qolymyzda.
Men bul túsinikke birden kelgen joqpyn, 2020 jyly jeke ósýdiń túrli ádisteri men diagnostikalyq belsendi túrde zertteýlerinen keiin keldim. Eger men osy ýaqytqa deiin ózimniń jetistikterimniń shyńyndamyn dep oilaǵan bolsam, búgin bári endi bastalyp jatqanyn túsindim. Qazirgi ýaqyttyń úlken paidasy - men barlyq is-áreketterge sanaly túrde qaraimyn. Men óz suranystarymdy qalai durys qurýǵa bolatyndyǵyn úirendim. Durys suraýdy nemese durys tileýdi bilgende, jaýaptar men qajetti nátijeler (adamdar, jaǵdailar, mysal retinde) sizdi ózine tarta bastaidy. Men bul dúnieni baǵyndyrýdy armandaǵan kishkentai qyzdy qaitadan ózimnen taptym.
– Osy kishkentai qyzdyń atynan jas kásipkerlerge qandai keńes berer edińiz?
– Armanyńyzǵa opasyzdyq jasamańyz, kórińiz, áreket etińiz! Albert Einshtein aitqandai: «Ómir velosipedpen júrý siiaqty. Tepe-teńdikti saqtaý úshin únemi qozǵalý kerek». Álemge ashyq bolý kerek, adamdarmen aralasyp, únemi bilim alý kerek.
Eger birdeńe bilmeseń, suraqtar qoiýdan qoryqpaý kerek. Eń aqymaq suraq - qoiylmaǵan suraq. Eń bastysy – eshqashan aqsha úshin aqsha jasamańyz. Paidadan joǵary sizdiń ishki kúiińizge jáne ózińizdiń qundylyqtaryńyzǵa bailanysty maqsat turý kerek. Basqasha aitqanda, poliak tilinde, bári jasandy bolady. Shynaiy bolyńyzdar!
