ODKB-nyń el aýmaǵyna ásker kirgizýi de orystardyń oiyn ózgerte almaǵan syńaily. Qańtar dúrbeleńi bastalǵaly beri Qazaqstandy ainalsoqtap júrgen reseilik mass-media orystildi aýditoriianyń alaburtyp júrgenin aitady.
Máselen «Qazaqstandaǵy orystar» agenttiginiń habarlaýynsha túneýkúngi tolqýdan keiin kópshilik orystardyń kóńili qulazyp qalǵan. Agenttiktiń «Qazaqstannan ketkińiz kele me?» degen saýalyna suralǵandardyń 62 paiyzy «Iá, aldy-artyma qaramai kóshemin. Bul elden múlde kúder úzdim...» dep jaýap beripti.
Suralǵandardyń 21 paiyzy «Kóshý týraly oilanyp-tolǵanyp júrmin» dep jaýap qatqan.
...
Otyz jylǵa sozylǵan Nazarbaev dáýiri qańtar qyrǵynymen aiaqtaldy. Eldegi ózgeriske qazaqtildi aýditoriia qozǵaý salǵany tus-tustan aitylyp júr. Qatyp-semip qalǵan júieniń tamyryna qan júgirtken de qazaqtildi segment.
Otyz jyl boiy órisi tarylmai ómir keshken orystildi keńistik postnazarbaevtan keiinge kezeńge kúmánmen qaraidy. Toqaevtyń tili oryssha bolǵanymen, ritorikasynan qazaqtardyń sózin sóileitini seziledi.
Sói dep jazǵan «Rossiiskaia gazeta» sońǵy jyldary Qazaqstandaǵy Resei elshiligine amalsyzdan azamattyq berýdi surap, hat joldaityndardyń jiilep ketkenin aitady.
«Resei elshiliginiń poshtasyna túsetin hattardyń basym kópshiligi qonys aýdarýǵa qatysty. Hattyń kirispesi «Biz orystarmyz...» degen bir aýyz sózben bastalady. Aryz ieleriniń derligi diplomy bar, joǵary sanatty mamandar.
«Bir emes, birneshe diplomym bar. Reseige janym qalaǵannan emes, amaldyq joqtyǵynan kóshpekpin. Men tálim beretin nómiri 14 mektepte orys tiliniń saǵatyn kesip tastady. Jumyssyz qaldym. Orys mektepterinde sabaq beretin ustazdardyń eńbegin eshkim elemeidi, orys mektebinde jumys isteý azap, ailyǵy da mardymsyz. Kezinde aptasyna 10 saǵatty quraityn orys tiliniń órisi tarylyp, 3-4 saǵatqa deiin qysqaryp qalǵan...».
Minekei, elshilikke joldanatyn hattardyń arasynda osy mazmundaǵy aryz-shaǵymnyń úlesi kóp. Qazaqtar orystardyń atajurtyna oralýyna qarsy emes, 28 paiyzy qos qoldap quptap, qoldap otyr. Biraq, munyń keri sipaty da bar.
Qazaqtar orystandyrýdan birjolata jaltarsa, erteń olardyń óz ishinde qolaisyz orta qalyptasady», – deidi «Rossiiskaia gazeta».
Reseilik basylym «qazaqtardyń orystardyń elden ketýin quptap otyrǵan» saýalnamany kimniń, qashan, qai jerde júrgizgenin ashyp aitpaidy. "Orystar ornyn bosatsa, Qazaqstanda «qolaisyz klimat» qalyptasady" dep neni meńzep otyrǵany taǵy túsiniksiz.
...
Bir anyǵy Qańtar oqiǵasy orystildi aýditoriiany elden kóshý týraly ideiaǵa iliktire túsken.
Osy oqiǵadan keiin Almatyǵa jáne elimizdiń orystanǵan óńirlerine aǵylyp kelgen reseilik blogerler eń aldymen et jaqyndarymen tildesip, olardan syrt sýyrtpaqtaǵan eken.
Máselen, Qaraǵandyda turatyn Larisa Almatydaǵy tolqýdan keiin Qazaqstannan kóshýge bekingen. Larisanyń joldasy da Qazaqstandy bolashaǵy bulyńǵyr ári qaýip-qateri basym el dep sanaidy.
Osy kúnge deiin ýaiym-qaiymsyz ómir súrip kelgen erli-zaiyptylar júkterin býyp túiip, kóshýge qamdanyp jatyr.
«Joldasymnyń jolǵa qoiǵan kásibi bar, tabysy da táýir. Turmysymyz túzý, tútinimiz túzý ushady. Biraq bul da bizdi toqtata almaidy. Ketemiz. Qaýip-qater áli de seiilgen joq, qazirginiń bári aldamshy. Erteńime senim joq.
Men ózim sán salonyn ustaimyn. Qalyptasqan klientterim bar. Olar da osy ustanymda. Kóshýdiń qamyn oilastyryp júr. Meniń klientterim shetinen shirigen bai. Olar elden kósher bolsa, biraz kapitalynan qaǵylary anyq. Dese de, jan qymbat...».
Sói degen Larisa óńirdegi orystardyń kópshiligi basyndaǵy birneshe baspanasyn satýǵa shyǵaryp qoiǵanyn habarlapty.
...
Orystardyń aýa kóshýine Almatydaǵy oqiǵalar túrtki bolǵany, anyq. Dese de, bul tendentsiia budan buryn bastalǵanyn qaperge alý qajet.
Qazaqtandyrý úrdisine qarsy kele almasyn sezgen orystildi aýditoriia sońǵy birneshe jyl boiyna atajurtyn betke alyp, údere kóshýde.
Ulttyq statistika biýrosynyń dereginshe bir ǵana byltyrǵy jyly Qazaqstannan 48 myń orys birjolata kóshken. Dál qazir eldegi orystardyń úlesi 18 paiyzdyń ústinde, bul shamamen 3,5 mln adam.
Osydan otyz jyl buryn elimizdegi orystardyń úlesi 40 paiyzdan asyp jyǵylatyn.
Reseilik saiasattanýshy Valerii Vyjýtovichtiń paiymdaýynsha, orystardyń úlesi azaiǵan ústine azaia túsedi. Bul tendentsiiany toqtata almaisyz.
«Keńes odaǵy kelmeske ketti. Orys «aǵa ult» degen túsinik te sanadan kómeskilenip, onyń ornyn basqa qundylyqtar almastyrǵan.
Qyzyl imperiiadan bólinip shyqqan memleketter burynǵydai Reseige jaltaqtamaidy. Olardyń ulttyq saiasaty Kremldiń ustanymymen sáikespeidi jáne bul zańdy da.
Orystardyń aldynda eki tańdaý tur: osy qundylyqtardy qabyldap, táýelsiz eldiń talaptaryna moiynusynýy qajet nemese atajurtyna qaityp oralýy tiis.
Bul arada: «alǵashqy talapty qabyl alǵan orystardyń taǵdyryna alańdaýǵa negizgi bar ma?» degen másele týyndaidy. Erteńgi kúni olardyń shańyraǵyn ultshyl-patriottar oirandap júrmei me? Oilanatyn saýal...», – deidi reseilik sarapshy.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
