Dalanews.kz qazirgi ahýalǵa qatysty kózqarasyn bildirgen Sátpaevtyń saraptamasyn oqyrman nazaryna usynady.
Resei úshin geosaiasi yqpalyn kúsheitý «jer aýmaǵyn keńeitýdi» bildiredi. Kreml orta ǵasyrlyq ólshemmen oilaidy. Kiev osy tájiribeni júzege asyratyn synaq alańyna ainalyp ketti.
Birinshi faza 2014 jyly iske qosyldy.
Ekinshi fazany Ýkraina Konstitýtsiiasynyń jańarýy tezdetip jibergen sekildi. 2019 jyly Ýkrainanyń Eýropalyq Odaq pen NATO-ǵa tolyq quqyly múshelikke ie bolý úshin qajetti strategiialyq baǵyt bekitildi.
2020 jyly Soltústik Atlant keńesi Ýkrainaǵa seriktes mártebesin berdi. Osynyń bári biyl qabyldanatyn Reseidiń jańa áskeri doktrinasynda esepke alyndy. Qujatta Resei shekarasynan aýlaqtaǵy býferlik aimaqtardy «paidalanýǵa» basa nazar aýdarylady.
Batys baǵyttaǵy mundai aimaqqa DHR men LHR kirdi. Bularǵa doktrinada NATO-ny tejeý maqsatynda resmi túrde resei áskeri ornalastyrylady.
Al Shyǵys baǵyt she? Bul tarapta Kreml úshin Qazaqstannyń shyǵystaǵy reseilik býfer rólin saqtaýy mańyzdy.
Reseidiń pozitsiiasy: Qazaqstanda Batys pen AQSh-tyń áskeri bazalary paida bolmaýy kerek. Qazaqstandy Reseidiń býferlik aimaǵyna teńestirý qaýipti trend. Resei jańa áskeri doktrinasynda bizdiń elge qandai baǵa berilgeni áli kúnge jumbaq.
Máskeý Astananyń syrtqy saiasatta derbes sheshim qabyldaǵanyn qalamaidy. Al Eýraziialyq odaq pen ODKB Pýtin úshin saiasi qural. Ol osy arqyly Batyspen aradaǵy arazdyqty ýshyqtyra túsýdi kózdeidi jáne sodan lázzat alady.
Qazaqstannyń eń úlken problemasy – Reseimen arada ortaq shekaranyń bolýy.
Uzaq jyldar boiy bizdiń qaýipsizdigimiz ben aýmaqtyq tutastyǵymyz óte turaqsyz sipatta ildebailap keldi. Tek halyqaralyq kelisimderdi saqtaý turǵysynda ózge elderdiń ishki isine aralaspaý qaǵidaty ǵana bizdi qutqaryp tur.
Naqtyraq aitqanda, Qazaqstannyń ulttyq qaýipsizdigi uzaq ýaqyt boiy qarýly kúshterge emes, halyqaralyq quqyq júiesindegi baiaǵyda irgesi sógilip, qadiri kete bastaǵan qujattarǵa bailanyp tur.
Máskeý Minsk kelisimderin otqa tastai saldy, al halyqaralyq kelisimderdi óz qolynan ótpegen bolsa, Pýtin múlde moiyndamaidy.
Iadrolyq qarýdy taratpaý týraly shartqa qosylǵannan keiin Ýkrainanyń qaýipsizdigine kepildik bergen bir kezdergi Býdapesht memorandýmy da osy kúidi keshti.
Ýkraina Reseimen jalǵyz ózi shaiqasyp jatyr
Batystyń sanktsiia sipatyndaǵy janama qoldaýyn Máskeý mizemeidi de. Sebebi sanktsiialarǵa qatysty Resei belgili bir immýnitet qalyptastyryp úlgerdi.
Soǵys Batystyń Ýkrainaǵa qatysty ustanymyn ózgerte me, joq pa belgisiz. NATO-ǵa qosylý protsesi biýrokratiianyń shyrmaýyna tússe, soǵurlym Resei utady. AQSh biliginiń sabazdyǵy, jaibasarlyǵy Ýkrainanyń túbine jetýi múmkin.
Túrki uiymynyń qurylýy jáne Ankaranyń saiasi belsendiliginiń artýy Kremldiń júikesine tiiýde.
Máskeý Taýly Qarabaqtaǵy qaqtyǵysta baýyrlas Túrkiia men Ázirbaijan áskeri aliansynyń sátti úlgisiniń kýási boldy.
Máskeýdiń kóz aldynda postkeńestik keńistikte eki eldiń áskeri operatsiiasy sátti júzege asyryldy, onda da qur sózben emes, is júzinde másele sheshildi. Ýkraina prezidenti Vladimir Zelenskii Túrkiia prezidenti Erdoǵanmen tildeskende de Kreml qýana qoiǵan joq.
Zelenskii áriptesin Máskeýdiń "provokatsiialyq sheshimderine" qatysty Ýkraina ustanymyn jaqtaǵany úshin jáne Kievti BUU Qaýipsizdik Keńesiniń shuǵyl kezdesýin ótkizý máselesinde qoldaý kórsetkeni úshin alǵysyn bildirdi.
Túrkiia Prezidenti Reseidiń Donetsk jáne Lýgansk halyq respýblikalaryn táýelsizdik dep tanýyn ashyq túrde aiyptaǵan edi.
Aqorda ómir boiy Resei men Qytaidyń qas-qabaǵyna qarap júre almaidy
Bizge tepe-teńdik qana emes, teń dárejedegi áriptestik kerek.
Mine, osyndai teńgerim tetikteriniń biri – Túrki memleketteriniń neǵurlym tyǵyz áskeri-saiasi yntymaqtastyǵy bolýy shart. Dál osy qadamdy jedeldetýge tiispiz.
Keshiger bolsaq, keleshekte Kreml Qazaqstandy synaq alańyna ainaldyrýy múmkin. Máskeý «haosty eksporttaý» atty saiasi tásildi bizdiń territoriiada synap kórýden taiynbaidy.
Pýtinniń eks-kómekshisi Vladislav Sýrkovtyń pikirinshe, Resei «haosty basqa aýmaqtarǵa eksporttaýǵa», sol arqyly óz jerinde qordalanǵan myń-san máseleden el nazaryn aýdarýdy kózdeidi.
Qyrymdy anneksiialaý jáne DHR men LHR táýelsizdigin taný Resei biligi men Pýtinniń jeke reitingterin nyǵaitý úshin kerek boldy.
Kreml úshin Qazaqstannyń DHR men LHR-dy moiyndamaǵany tragediia emes. Máskeý úshin bizdiń eldiń Resei orbitasynda ainalyp júre bergeni kerek. EAEO men UQShU-ǵa uzaq ýaqyt boiǵy músheligi qajet. Máskeýge bizdiń elde demokratiialyq reformalardyń bolmaýy neǵurlym mańyzdy.
Qazaqstan 2014 jyly qarmaqqa ilindi
Eýraziialyq odaqqa kirgen kezde-aq ekonomikadaǵy egemendikten aiyryldyq. Sol kezden bastap biz Reseidiń geosaiasi oiyndarynyń tutqynyna ainaldyq, saldarynan belgili bir qarjylyq-ekonomikalyq qaýip-qaterlerge bas tigip, shash etekten shyǵynǵa ushyradyq.
Bul táýekelder biyl Reseige qarsy jariialanǵan Batys sanktsiialarynyń jańa paketine bailanysty aitarlyqtai artady, bul joly áldeqaida qatań sharalar qoldanylyp jatyr. Geosaiasi shielenister jaǵdaiynda Qazaqstan ekonomikasy úshin tek qana munai baǵasynyń ósimi «dárýmen» bolýy múmkin, onda da áseri álsizdeý bolady.
...
2022 jyldyń qańtarynda taǵy bir qatelik jiberdik. Áskeri-saiasi egemendigimizdi shektep úlgerdik. Elge ODKB áskeri kirdi. Osy kúnge deiin bul uiymnan beihabar bolyp kelgen aýditoriia Reseidiń qolyndaǵy kezekti saiasi quraldan tiksinip qaldy. Eń soraqysy, Qazaqstandy Reseidiń strategiialyq seriktesi retinde tanydy.
Ýaqyt óte kele Qazaqstannyń saiasi imidjine qatysty táýekelder kúsheiýi múmkin.
Bul bizdiń eldi Batys sanktsiialarynyń tizimine engizý turǵysynan qosymsha qaýip týǵyzady. Máskeý jáne Minskimen bir kompaniiada bolǵanymyzdan túptiń-túbi taiaq jeimiz.
Qazaqstannyń Qarýly kúshteri qaýipsizdigimizdiń basty kepili bola almaidy
Jaqynda eks-qorǵanys ministri tutqyndaldy jáne basqa da kúshtik qurylymdarda «tazartý» júrgizilip jatyr.
Bul degenińiz el úshin strategiialyq mańyzy bar salanyń mi batpaqqa batqanynyń belgisi. Osy jaǵynan alǵanda, syrttan jaý tónse, ne bolatynymyzdy elestetýdiń ózi qorqynyshty.
Bizdiń qaýipsizdigimizdiń basty kepili – ádiletti saiasi reformalar. Bilik pen qoǵam, ortalyq pen óńirler, ártúrli áleýmettik, demografiialyq jáne etnikalyq toptar arasyndaǵy alshaqtyq qysqarǵan kezde ǵana bolashaqqa senim paida bolady.
Ózin "aýtsaider" sanaityn adamdar joǵalǵanda, Qazaqstandy "óz úiim" dep esepteitin aýditoriianyń qatary artqanda osy memleketti bar jan-tánimen qorǵaýǵa ázir "qaýymdastyq" qalyptasady. Mundai jaǵdaida Reseidiń provokatsiiasy men Qytaiǵa qatysty fobiiadan túpkilikti arylamyz.
Mysaly Shveitsariia óziniń egemendigin saqtap qana qoimai, ishki ekonomikalyq ósimdi qamtamasyz ete aldy, áitpese oǵan birneshe ret soǵys qateri tóndi.
Bul arada Shveitsariianyń "beitarap" jáne "qarjylyq" mártebesi úlken ról atqarǵany túsinikti, al Qazaqstanda bul da joq qoi. Shveitsariia óte salmaqty qarjylyq-ekonomikalyq oiynshyǵa ainaldy, soǵysqannan góri áriptese jumys istegen tiimdi degendi moiyndatty.
Federaldy memleket 26 kantonnan turatynyna qaramastan, kez-kelgen syrtqy qysymǵa qoǵam toitarys berip otyrady. Bul shveitsariialyqtardyń patriotizminiń joǵary deńgeiin kórsetedi. "Ulttyq birlik" doktrinasyn bilik pen halyq aqyldasa ázirlegenin dáleldeidi.
Shveitsariia turǵyndary ómir súrýdiń óte joǵary deńgeiine jetý úshin talai ter tókti. Olar eldiń búgingi dárejege jetkenin maqtan tutady. Bul arada árkimniń shyndap joǵaltatyny jáne ony qorǵaýǵa baryn salýǵa jaǵdai jasalǵanyn kóre alamyz.
Aitqandai, tipti alaqandai Shveitsariia áskeri basqa Eýropa elderiniń ishindegi eń tiimdisi bolyp sanalady. "Beitarap mártebe" jaǵdaiynda, "eger beibit álemde ómir súrgińiz kelse, onda soǵysqa árdaiym daiyn bolýyńyz kerek" degen túsinik bar.
...
Saiyp kelgende, eger jergilikti bilik óz halqymen "soǵyspasa", al halyq bilikke senim bildirse, kez-kelgen syrtqy qaýip-qater sonshalyqty qorqynyshty bolmaidy.
Áitpese, sybailas jemqorlyq, "ideologiialyq separatizm", bilikke degen senimniń qunsyzdanýy jáne turaqty ishki qaqtyǵystar kez-kelgen memleketti syrtqy jaǵynan da, ishki jaǵynan da osaldandyryp, jarylǵysh qospaǵa ainalady.
Halyqaralyq qatynastardyń batystyq zertteýshisi Arnold Ýolferstiń myna bir paiymymen sózimdi túiindesem deimin: "Mundai jaǵdaida Qazaqstan qozǵalys traektoriiasyn ózderi anyqtaityn basqa oiynshylardyń oiynyndaǵy biliard sharyna uqsap qalatyn bolady".
