Tanymal ekonomist, burynǵy bilim, ekonomika ministri Jaqsybek Qulekeev eldiń ekonomikalyq ahýalyna qatysty boljamdar jasady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Sarapshy AQSh-Qytai teketiresi elimizge de áserin tigizetinin aitty.
"Qazaqstannyń, búkil dúnie júziniń ekonomikasynyń damýyna tejeýil bolyp turǵan nárse - Amerikanyń biyl jyl basynan bergi, ásirese, osy sáýirden beri júrgizip otyrǵan saiasaty. Tramp Amerikanyń prezidenti bolyp kelgen kezden bastap dúniejúziniń barlyq eline qarsy saýda soǵysyn jariialaǵanmen birdei bolyp otyr. Qazir Amerika búkil dúnie júziniń memleketterine qarsy on paiyzdyq qosymsha keden salyǵyn kóterdi. Amerika men Qytai arasyndaǵy saýda qaqtyǵysy órship ketkeni eki memlekettiń arasyndaǵy saýda qarym-qatynasy damýyna úlken keri áserin tigizip otyr. Sonyń saldarynan sáýirde Qytaidyń Amerikaǵa eksporty 21 paiyzǵa tómendedi, mamyrda 34 paiyzǵa tómendedi. Árine, Qytaidyń eksporty azaiǵannan keiin satyp alatyn kólemi de azaiady. Óitkeni syrttan alyp kelgen zatynyń birazyn eksportqa shyǵaratyn taýarlarǵa paidalanady", - dedi ol Abay Live-qa bergen suhbatynda.
Jaqsybek Qulekeev budan Ulytaý oblysy sekildi óńirler qalai zardap shegip jatqanyn túsindirdi.
"Qytai Qazaqstannan alatyn keibir shikizatynyń kólemin azaitty, óndiristiń óńdelgen ónimderin azaitty. Mystyń 65 paiyzyn Qytaiǵa, 33 paiyzyn Túrkiiaǵa, 1 paiyzyn Latviiaǵa eksportqa shyǵarady ekenbiz. Qytai men Amerika qaqtyǵysqa túskennen keiin, eksport azaiǵannan keiin Qytai Qazaqstannan alatyn mystyń kólemin edeýir qysqartty. Taza mysty 16 paiyzǵa, mys kontsentratyn 25-26 paiyzǵa qysqartyp otyr. Árine, onyń Qazaqstan ekonomikasyna, biýdjetke, sonyń ishinde mysty shyǵaratyn Ulytaý oblysynyń ekonomikasyna óte úlken keri áseri bolyp jatyr", - dedi ol Abay Live-qa bergen suhbatynda.
Sarapshynyń pikirinshe, Qytaidyń ekonomikasy 80-jyldardan bastap úlken qarqynmen damyp keledi, al Qytaidyń ekonomikasy neǵurlym kúsheigen saiyn bul kóp memleketke unamaidy. Sonyń áserinen kóp memleket dúniejúzilik naryqta óz pozitsiialarynan airylyp jatyr.
"Qytai dúniejúzilik naryqta, eksportta óte úlken jetistikke jetip jatyr. Árine, ony kóbi kóre almaidy. Mysaly dúnie júzinde shyǵatyn turmystyq tehnikanyń alpys paiyzǵa jýyǵyn Qytai óndiredi. Kiimniń qyryq paiyzyn Qytai óndiredi. Amerikanyń úlesi bir paiyzǵa da jetpeidi. Qytai keiingi on bes jylda dúnie júzindegi eń kóp kólik óndiretin memleket boldy. Byltyr dúnie júzinde 92,5 mln kólik qurastyryldy. 31,5 millionyn Qytai óndirdi. AQSh-tyń óndirisi úsh ese tómen", - dedi sarapshy suhbatynda.
Ekonomist Qazaqstannyń ishki ahýalyna, sonyń ishinde dotatsiialyq oblystar kóbeiip bara jatqanyna da pikir bildirdi.
"Bul - óte kúrdeli suraq. Qazaqstan - ýnitarly memleket. Federativti memleketke qaraǵanda biýdjet saiasatyn basqasha negizde júrgizedi. ...Eger ortalyqtan barlyq Qazaqstannyń aimaǵynda birkelki saiasat júrgizýge jaǵdai jasamasaq, ár óńir ózi qansha tabys tabady, kóp tapsa, jaqsyraq ómir súrsin, az tapsa, nashar ómir súrsin deitin bolsaq, óńirlerdiń arasyndaǵy ekonomikalyq-áleýmettik alshaqtyq ulǵaiyp ketedi. Aimaqtardyń ekonomikasyn birkelki damytýǵa tyrysýymyz kerek. Alshaqtyqqa jol bersek, túbi saiasi birlik, saiasi tutastyq joǵalýyna alyp kelýi múmkin", - dedi ol.
Jaqsybek Qulekeevtiń aitýynsha, sonyń ishinde Mańǵystaýdy qazir qolǵa almasa, bolashaqta halqy kúizeliske ushyraidy.
"Mańǵystaý oblysy on jyl buryn ózin-ózi 75-76 paiyzǵa qamtamasyz etetin. Qazir onyń úlesi 55-56 paiyzǵa deiin tómendep ketti. Kóp adam "ne sebepti osyndai bolyp jatyr?" deidi. Onyń da birneshe sebebi bar. Eń úlken sebebi - Mańǵystaý oblysy Qazaqstandaǵy halqynyń ósý qarqyny jaǵynan birinshi orynda turǵan óńir. Halqynyń sany óte tez ósip jatyr. Biraq ekonomikasynyń qurylymy, óndiristiń jańa salalary, biznestiń jańa salalary, ókinishke qarai, Mańǵystaý oblysynda jaqsy damyp jatqan joq. Sonyń saldarynan biýdjetke túsetin qarajat burynǵydai úlken deńgeide túsip jatqan joq. Birden-bir aiǵaǵy retinde Mańǵystaý oblysynda jumys istep júrgen adamdardyń eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaiyna keleiik, otyz paiyzdan astamy bir óndiriste, munaidyń ainalasynda jumys isteidi. Segiz paiyzdaiy qurylys salasynda jumys isteidi. Aýyl sharýashylyǵynda jumys isteitin adamdardyń úlesi bir paiyzǵa da jetpeidi. Al endi bizneste kásipkerlerdiń úlesi bes paiyzǵa da jetpeidi. Sondyqtan janyn qinap jumys istep, kásippen ainalysqannan góri "maǵan bere ber" dep aýzyn ashyp otyrǵan ońai siiaqty kóredi. Meniń biletinim ákimshilik tarapynan, Úkimettiń tarapynan Mańǵystaý oblysynyń ekonomikasyn jetildirý úshin arnaiy baǵdarlamalar daiyndalyp jatyr. Erteli-kesh iske asatyn bolar.
Mańǵystaýdyń ekonomikalyq jaǵdaiy, halyqtyń kúii qashan da basshylardyń nazarynda. Osy bastan Mańǵystaý óńiriniń ekonomikasyn jaqsartýǵa, qurylymyn jańartýǵa kóńil bólmeitin bolsaq, bolashaqta ol jerdiń halqy úlken kúizeliske ushyraýy múmkin", - dedi ol suhbat barysynda.
