«Strategiia» saiasi jáne áleýmettik zertteýler ortalyǵynyń prezidenti Gúlmira Ileýova el ishindegi qazirgi jaǵdaiǵa baǵa beripti. Eýraziiashyldar, ultshyldar, el ishindegi 10 úrei jáne orystildilerdiń Nazarbaevty ne sebepti qoldaitynyn aityp beripti.
Halyq biliktiń aýysýynan qorqady
Qazaqstandyqtardyń úreiin ushyrady degen 10 qaýiptiń ishinde osy tur. Biliktiń aýysýy jáne artynsha oryn alýy múmkin turaqsyzdyq eldiń tún uiqysyn tórt bólgizedi.
Halyq bilik aýysqan jaǵdaida elde aýmaly-tókpeli zaman ornap alasapyran (haos) bastalady dep oilaidy.
Árine, el tek osy máselege ǵana alańdap otyrǵan joq. Munaidyń baǵasy quldyraǵaly el únemdeitin boldy. «Tabysym tómendeidi, kúnkórisim qiyndaidy» degen ýaiymy artty. Buǵan sońǵy kezderi jiilep ketken lańkestik oqiǵalardy qosyńyz. Bul da halyqtyń úreiin týǵyzatyn qaýipterdiń biri.
Qazaqtar alańdamaidy
Biliktiń, onyń ishinde osy biliktiń tóbe basynda otyrǵan adamnyń ornynan ketýin kópultty Qazaqstan ártúrli qabyldaidy. Aitalyq, qazaqtar alańdamaidy. Olar osy eldiń qojaiyny. Nazarbaev ketken kúnde eldiń erteńi kúmándi, bolashaǵy tumandy bolady dep sanamaidy.
Esesine orystar Nazarbaevtyń ketkeninen qorqady.
Onyń ornyna «ultshyl kózqarastaǵy saiasatker keledi, eldiń tildik, dildik, áleýmettik-mádeni, kadrlyq saiasatyn ózgertip tastaidy» dep úreilenedi.
Saiyp kelgende ár etnikalyq toptyń biliktiń aýysýyna qatysty kózqarasy ártúrli. Bul sailaý kezinde ańǵarylyp otyr.
Sońǵy jyldaǵy prezident sailaýynda Nazarbaev ásirese orystildi qaýymnyń tarapynan asa kúshti qoldaýǵa ie boldy. Bul olardyń (orystildilerdiń) biliktiń aýysýynan qorqatynyn dáleldep otyr. Muny boldyrtpaý úshin olar taily-tuiaǵymen Nazarbaevqa daýys berip, sailaýǵa óte belsendi qatysýda. Elimizdegi orystar úshin eń basty qaýip jáne eń basty úrei osy.
Bilik basyna ultshyl kelýi múmkin be?
Joq. Eger sailaý qazirgi saiasi júieniń baqylaýy aiasynda ótse jáne sailaýǵa taǵy da sol biz biletin tulǵalar qatyssa, Qazaqstan halqy ultshyl baǵyttaǵy úmitkerge daýys bermeidi.
Bizdiń esepteýimiz boiynsha mundai baǵyttaǵy partiialar men uiymdardy qoǵamnyń 10 paiyzǵa jeter-jetpes bóligi ǵana qoldaidy.
Alaida eger buǵan laiyqty jaǵdai týyndasa, osy taqyrypty tereńdetip aitatyn arandatýshylar shyqsa jáne odan zorǵysy – saiasi qylmys jasalsa qoǵamnyń kóńil-kúiin paidalanǵan ultshyl-prezident taqqa otyrýy múmkin.
Biraq, mundai stsenariidiń oryndalýy neǵaibyl.
Eýraziiashyldar
Eýraziiashyl saiasatkerler shetqaqpai kórýde, olarǵa qysym kórsetilip jatyr degen áńmigeler negizsiz.
Bizdiń prezidentten asqan eýraziiashyl joq anyǵynda…
Al ózin «eýraziiashylmyn» degen keibir saiasatkerler óz ideiasynyń qurbany boldy. Eýraziia integratsiiasynyń máni men maqsatyn bilimsiz, sapasyz nasihattady.
Aitalyq, olar «integratsiiany halyqtyń 95-97 paiyzy qoldaidy» deidi. Ótirik. Zertteýler múlde basqa nátijeni kórsetip otyr.
Bilikte ustanym joq
Bilik halyqtan qoryqpaidy, sózimen sanaspaidy degen pikir qalyptasqan. Bul da qate kózqaras. 2016 jylǵy oqiǵalar biliktiń halyqtan qaimyǵatynyn kórsetti.
Menińshe, bilik bul arada da qatelesti. Sebebi, óz pozitsiiasynda tura almaý, biliktiń qoǵam aldyndaǵy bedelin odan ári álsirete tústi. Ol shyǵarǵan sheshimder paida ákelmeidi degen pikir qalyptasty.
Naqty ekonomikalyq qisyny bar sheshim qabyldadyń eken, onyń qoǵamǵa paidaly bolaryna kóz jetkizdiń eken. endeshe óz degeninde turýyń kerek.
Mysaly, meditsinalyq saqtandyrýdy alaiyq. Bul durys bastama. Qazaqstanda ózin-ózi asyrap otyrǵan 2 mln. adam bar. Olar biýdjetke túk te tólemedi. Biraq, tegin meditsinanyń qyzmetin paidalanady. Osy ádil me? Bilik osyndai máselelerdi halyqqa qarapaiym tilmen túsindirýi qajet edi. Ókinishke orai, qazirgi júie mundai ádisti qoldanýǵa kelgen aqsap otyr.
Halyq bul bastamany qaltany qaǵýdyń joly, áleýmettik salyqtyń taǵy bir túri dep tujyrymdap qoiǵan. Bul reforma áli júrgizilgen de joq, biraq el arasynda ol týraly keri pikir qalyptasyp úlgerdi.
Daiyndaǵan, Dýman BYQAI
Derekkóz: Aqparattyq saraptamalyq ortalyq
