Aitalyq, «Sybailas jemqorlyq joq el – órkendeýshi el» («STOR- qylmyspen» biriktirilgen), «Uly dala eli», «Ardagerlerdi ardaqtaiyq», «Kedergisiz keleshek», «Baqytty balalyq shaq» («Baqytty otbasymen» biriktirilgen) «Aiqyn tarif», «Aýyl turǵyndaryn jumyspen qamtý», «Sátti qadam», «Jastar Otanǵa», «Biz birgemiz» syndy partiialyq jobalar halyqtyń áleýmettik əljýaz toptaryna kúndelikti qamqorlyqtyń qajettiligi týraly qoǵamdyq túsinik qalyptastyrýǵa baǵyttalyp, mańyzdy is-sharalar atqaryp keledi.
Ótken tarihqa kóz salsaq Qazaqstannyń saiasi tarihi tolqynynda «Nur Otan» partiiasynyń qalyptasýy men damý tarihy Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidenti Nursultan Nazarbaevtyń esimimen tyǵyz bailanysty. Onyń tikelei basshylyǵymen partiia eldiń jetekshi saiasi kúshine ainaldy, aýqymdy demokratiialyq reformalardy iske asyrýǵa qatysty, qazaqstandyqtardyń qurmeti men bedeline ie boldy. Elbasy N.Á. Nazarbaev «Nur Otan» partiiasynyń basty ideialyq rýh berýshisi boldy.
Sonaý 1998 jyly 21 qazan aiynda Qazaqstan Respýblikasynda «Prezidentke úmitker Nursultan Ábishuly Nazarbaevty qoldaýdyń qoǵamdyq shtaby» tirkeldi. Bul qozǵalys Memleket basshysynyń demokratiialyq reformalaryn qoldaityn qoǵamnyń keń bóligi pikirlester men jaqtastardyń basyn biriktire bildi. Shtab sailaý naýqany kezinde belsendi bolyp jáne saiasi partiialarmen, qozǵalystarmen yntymaqtasa jumys jasady.
Mine, dál osy kezeńde qoǵamdyq qozǵalysty saiasi partiiaǵa ainaldyrý máselesi týyndady:
- 1999 jyly 19 qańtar aiynda jinalysta Qoǵamdyq shtabty «Otan» respýblikalyq saiasi partiiasyna ainaldyrý týraly sheshim qabyldandy.
- 1999 jyldyń 12 aqpanynda partiia Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasyna sáikes tirkeldi.
- Partiia muraǵatynda 1999 jylǵy 22 aqpanda Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Otan» respýblikalyq saiasi partiiasyna músheliginiń esep kartochkasy saqtaýly.
- 1999 jyly 1 naýryz aiynda partiianyń I quryltai sezi bolyp ótti, onyń jumysyna 385 delegat pen arnaiy shaqyrylǵan 117 qonaq qatysty. I sez delegattary Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevty «Otan» respýblikalyq saiasi partiiasy Qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy etip sailaý týraly tarihi qaýly qabyldady. Saiasi keńestiń, Ortalyq reviziia komissiiasynyń quramy bekitildi jáne Partiia Jarǵysy qabyldandy.
- 2006 jyly 22 jeltoqsan aiynda «Otan» respýblikalyq saiasi partiiasynyń kezekten tys H sezi bolyp ótti. Sezdiń 346 delegaty partiianyń – «Nur Otan» Halyqtyq-Demokratiialyq partiiasy degen jańa ataýyn biraýyzdan bekitti. Osylaisha, eldegi jetekshi saiasi kúsh «Nur Otan» Halyqtyq-Demokratiialyq partiiasy» dep atalyp, «Otannyń» kúshi men senimdiligin, «Asardyń» jastyǵy men energiiasyn, Azamattyq jáne Agrarlyq partiialardyń eńbeksúigishtigin boiyna jinady.
«Nur Otan» partiiasynyń tarihynda sezder partiia forýmdary retinde mańyzdy ról atqardy, onda partiia men eldiń qoǵamdyq ómirindegi ózekti məseleler talqylandy. Partiianyń tabystary men mańyzdy sheshimderi sezderdiń jumysynda aiqyndaldy. Sondyqtan olardyń shaqyrylymy partiia tarihynyń jańa taraýlaryn, iaǵni «Nur Otan» partiiasynyń qalyptasýy men nyǵaiýynyń kezeńderin anyqtaǵan beles boldy.
Partiia qurylǵanynan beri onyń ideologiiasy eki mańyzdy máselege negizdeldi.
Birinshiden, halyqtyń aitarlyqtai bóliginiń múddeleri teńdigin saqtaityn jáne ártúrli qoǵamdyq toptar múddeleriniń sanalýan baǵytyn eskeretin konsensýs retinde tsentrizm (ortalyq) ideologiiasyna súiený. Mundai ideologiialyq ustanym partiiaǵa jalpyhalyqtyq kúsh retinde halyqtyń ózekti muń-muqtajyn kóterý múmkindigin qamtamasyz etedi.
Ekinshiden, partiiaǵa halyqtyń ál-aýqatyn kóterý, qoǵam men memleketti damytý, ulttyq múddelerdi qanaǵattandyrý úshin qajetti aiqyn maqsat pen ózgerister tetikterin kórsetetin óziniń Tóraǵasy N.Á. Nazarbaevtyń dúnietanymdyq filosofiiasy men onyń memlekettik baǵyt-baǵdaryna súiený. Bul partiiany kreativti jáne HHI ǵasyrdyń kóshbasshy partiiasy etýge kómektesedi.
«Nur Otan» partiiasynyń ideologiialyq ustanymy ádette partiia Baǵdarlamasynda bekitiledi, ol uiym qyzmetiniń uzaq merzimdi perspektivaǵa arnalǵan negizgi baǵyttaryn aiqyndaǵan ózekti strategiialyq qujat bolyp tabylady. Səikesinshe, partiia ideologiiasy onyń keleshektegi damýy aiasynda qarastyrylyp, oǵan arnaiy mańyzdylyq berilmedi. Sondyqtan da 2013 jyly partiia óziniń baǵdarlamalyq qujattary deńgeiiniń ara jigin ajyratý jáne partiianyń ideologiialyq qaǵidattaryn jeke qujat arqyly bólip kórsetý jóninde sheshim qabyldady.
«Nur Otan» partiiasynyń 2013 jylǵy 18 qarashadaǵy XV sezinde partiia Doktrinasy qabyldandy, ol HHI ǵasyrda mańyzdy missiialardy jáne partiia qorǵaityn jáne óziniń basym mindetteri men fýnktsiialaryn iske asyrý kezinde basshylyqqa alatyn qaǵidattardy aiqyndaǵan negizgi qujat bolyp tabylady.
«Nur Otan» partiiasynyń tarihyndaǵy erekshe better retinde Qazaqstan Prezidenti men Parlamenti Májilisiniń depýtattaryn sailaý boiynsha ótken naýqandardy aitýǵa bolady. 1999 jyldan bastap prezidenttik sailaý naýqandaryna qatysa otyryp, «Nur Otan» partiiasy elektoraldyq kúreske qatysýdyń mol tájiribesin jinaqtady. Sailaýshylar arasynda strategiia men jumys taktikasyn saýatty qura otyryp, partiia osy sailaýlardyń tabysty bolýyna eleýli úles qosty.
Sonymen qatar, «Nur Otan» partiiasynyń Qazaqstannyń partiialyq-saiasi keńistigine engizgen erekshe jańalyǵy 2019 jyly ótkizgen Praimeriz. Bileýshi partiia post-keńestik memleketter arasynda alǵash ret partiialyq praimeriz ótkizdi, oǵan 10000 jýyq partiia belsendileri belsene qatysty.
Qazirgi tańda bileýshi partiianyń uiymdyq qurylymy anyqtalǵan: 17 óńirlik jáne 248 aimaqtyq filialy ortalyq apparatqa baǵynyshty, 6000 jýyq bastaýysh partiia uiymdary belsendi qyzmet atqaryp keledi. Eldegi barlyq áleýmettik toptardan, ulttardan, halyqtyń jas erekshelikterinen quralǵan partiia músheleriniń sany 795 myń qazaqstandyqtardy quraidy.
Qoryta aiqanda 1999 jyly eldiń saiasi arenasynda «Otan» respýblikalyq saiasi partiiasynyń paida bolýy (2006 jyldan bastap «Nur Otan» Halyqtyq-Demokratiialyq partiiasy, 2013 jyldan bastap «Nur Otan» partiiasy), Qazaqstannyń jalpy partiialyq júiesine mańyzdy áserin tigizdi. Basqa partiialardy ózine biriktirý arqyly eldegi partiialyq júieniń lokomotivine ainalǵan «Nur Otan» partiiasy elektorattyń daýsyn jinaýda joǵary kórsetkishterge qol jetkizip keledi.
Merýert TÓLEBAEVA
