Freedom Inside '26

Nazarbaev Ýniversitetinde kimder "oqidy"?

Nazarbaev Ýniversitetinde kimder "oqidy"?
Elimizdegi mańdaialdy Nazarbaev Ýniversitetinde qandai stýdentter oqidy?  Aitalyq, Sultan Musahan esimdi magistarant informburo.kz saityna bergen suhbatynda qazaq tili ǵylymnyń tili bola almaidy dep joq jerden jańalyq ashypty. Osydan keiin belgili jýrnalist Nurlan Jumahan buǵan qatysty óziniń ýájin aitypty. 

 Jaqynda informburo.kz saitynda Nazarbaev Ýniversitetiniń magistranty Sultan Musahan esimdi jas ǵalymnyń suhbaty jariialandy. Jas jigit jastyqtyń býymen biraz dúnieni aityp tastapty. Sonyń ishinde qazaq tiline qatysty aitqany bizdiń kóńilimizge qonbady. Elbasymyzdyń ózi Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasyn usynǵanda ulttyq kodymyzǵa qaita oralýdyń mańyzy týrasynda aitqan edi. Al keibir jastarymyzdyń qazaq tiline qatysty asyǵystaý oi aitqanyn, orynsyz dep qabyldadyq.

[caption id="attachment_32825" align="alignleft" width="417"]
Sultan Musahan[/caption]

Sultan Musahan granttyq qarjylandyrý kezinde ǵalymdar ótinimderin qazaq, orys, aǵylshyn tilinderinde berýin quptamaitynyn aitypty. Shamasy jas jigit bul baǵyttaǵy jumystar memleketimizdiń úsh tuǵyrly til saiasatymen tolyq qabysatynyn túsinbeitin sekildi.

Qazirgi tańda ǵylymnyń qai salasyn alsańyz da qandaida bir tildik barer ǵylymnyń damýyna kedergi keltirip otyr dep aita almaisyń. Izdenýshiler úsh tilde de ǵylymi-zertteý jumystary júrip jatyr. Iá, ǵylymdy damytýda aǵylshyn tiliniń múmkindigi zor. Biraq aǵylshyn tiliniń múmkindigin eskerip, ǵalymdarymyz bári tutastai aǵylshyn tiline bet buryp ketti dep aita almaisyń.

Sultan Musahan ózi tańdaǵan biologiia salasyn aǵylshyn tilinde zertteý júrgizetinin baiqadyq. Qazir osy biologiia salasy boiynsha qazaq jáne orys tilderinde ǵylymmen ainalysyp, shákirt tárbielep jatqan qanshama ǵalymdarymyz bar? Albyrttyq salynǵan jas ǵalym olardyń múddesin eskermei, artyq ketkenin ózi de ańǵarmai qalǵan syńaily.
Suhbatty oqyp shyqqanda «bolashaqta qazaq tili ǵylymnyń tili bola ma?» degen úlken suraq týyndaǵanyn baiqadyq. Óz basym qazaq tili ǵylym men bilminiń tiline ainalýyna tolyq múmkindigi bar dep esepteimin. Buǵan kóz jetkizý úshin, táýelsizdik jyldary Qazaqstanda ǵylymnyń damýyna aýqymdy kózqaraspen qaraý mańyzdy.

«Ulttyq memlekettik ǵylymi-tehnikalyq saraptama ortalyǵy» AQ-ǵa qarasty Aqparattyq resýrstardy qalyptastyrý departamentiniń málimetinshe sońǵy 5 jylda tek qana qazaq tilinde jazylǵan dissertatsiialardyń jalpy sany 575-ke jetse, qazaq tilinde jazylǵan ǵylymi esepterdiń sany 667-ge ulǵaiǵanyn baiqaýǵa bolady. Osy bir qarapaiym málimetten-aq elimizde qazaq tilinde ǵylymi-zertteý jumystaryn jazýdyń jyl saiyn artyp kele jatqanyn baiqaýǵa bolady. Al muny keibir stýdent jastar bilmeýi múmkin.

Taǵy da aita tússek, 2011 jyldan bastap otandyq ǵalymdar sheteldiń mańdaialdy Springer Link, Slarivate Analytics (burynǵy Thomson Reuters), Elsevier syndy ǵylymi málimetter qoryna qol jetkizip, ǵalymdarymyz tanym kókjiegin keńeite tústi. Dál osy kompaniialardyń elimizdegi ókilderi qazirgi tańda qazaq, orys tilderinde túrli seminarlar ótkizip, otandyq ǵylymnyń damýyna aitarlyqtai úles qosyp júr. Aitalyq, Springer kompaniiasynyń menedjeri Irina Aleksandrova óz seminarlaryn qazaq, orys tilderinde múdirmei júrgizetine talai ret kýá boldym. Sol siiaqty Slarivate Analytics kompaniiasynyń ókili Láziza Muqasheva da qazaq tilinde seminar júrgizip, Qazaqstandaǵy ǵylymnyń álemdik ǵylymi qaýymdastyqpen aradaǵy bailanysyn kúsheitýge bar kúsh-jigerin jumsap júrgenin bilemin.
Osy rette taǵy da aita ketetin bir másele qazaq ǵylymnyń korifeileri Zulhaiyr Mansurova, Tynysbek Kálmenov, Muhtarbai Ótelbaevtarmen suhbattasqanymda Qytaidan kelgen qazaq balalary mańyzdy ǵylymi jumystarmen ainalysyp, úlken jetistikke qol jetkizgenin aitqan edi. Osy jastardyń bári óz jumystaryn qazaq tilinde jazǵany belgili. Z.Mansurov óziniń oralman shákirtin Nazarbayev University attai qalap aldyryp, sonda jumys istep jatqanyn maqtanyshpen aitqan edi. Jalpy mundai mysalda ondap, júzdep keltirýge bolady.

Táýelsizdik jyldaryndaǵy ǵylymnyń damý deńgeiimen jetik biletin mundai pikirmen kelispesi anyq. Sondyqtan qazaq tili ǵylym men tehnikanyń tili bolýǵa tolyq múmkindigi bar dep aitýǵa qaqymyz bar.

Derekkózi: nauka.kz