Onyń atap ótkenindei “Naýryz Shymkentten bastalady” atty megajobanyń aiasynda biraz dúnie oilastyrylǵan.
“Alaida epidahýal oidy tolyq iske asyrýǵa mursha bermedi. Dese de Naýryzdy tek óz jurtymyz emes, halyqaralyq deńgeide toilaityn, jylda búkil jahan jurty kóz tigetin merekege ainaldyrýǵa bolady eken. Kóz jetti”, – deidi ol.
Onyń pikirinshe jahandyq meiram uiymdastyrý da kreativ indýstriiaǵa jatady. Osy turǵydan tabiǵattyń tól jańa jylyn Qazaqstan «menshiktep» alyp, álemdik deńgeige shyǵarýǵa suranyp tur.
Shyńǵys Muqan atap ótkendei Naýryz qoldan jasalǵan meiram emes. Máselen Germaniiadaǵy Oktoberfestke syra ishýge segiz million adam keledi, sakýranyń gúldegenin kórýge japon jerine on milliondap adam keledi.
“Qoldan jasaǵan meiramdarǵa qaraǵanda Naýryzdai tabiǵattyń tól merekesin nege Qazaqstanda, onyń ishinde naǵyz naýryz keletin jaimashýaq Shymkentte toilamasqa?! Túptep kelgende eger Naýryzdy joǵaryda aty atalǵan masshtabqa shyǵara alsaq, Shymkent emes, búkil Qazaqstannyń kreativ ekonomikasynyń damýyna túrtki bolady. Aimaqtyq týristik brendimiz osylai qalyptaspai ma?”, – degen saýal qoiady Shymkent qalasynyń ákiminiń orynbasary.
Shymkent ákimdigi Naýryzdy aýqymdy deńgeide toilaýdy dástúrli sharaǵa ainaldyrmaq. Shyńǵys Muqan aldaǵy 10 jylda Naýryzdy bir million adam kelip kóretin merekege ulastyrýǵa múmkindik bar dep sanaidy.
Osy rette birer kún boiy qyzý talqylanǵan máselege qatysty pikir bildirgen ol Naýryzǵa qansha aqsha qaralǵanyn aitqan eken.
“Jalpy, mádenietke qansha aqsha qaraldydan bastaiyqshy. 3 mlrd. teńgeden sál-aq asady. Byltyr Shymkent qalasynyń biýdjeti 456 mlrd. teńge bolsa, mádenietke bólingen qarjy 1%-ǵa da jetpeidi eken.
Sodan keiin qaidaǵy kreativ ekonomika! Qaidaǵy mádeniet!
Al endi ol qarjyǵa 2 myńǵa jýyq qyzmetker ailyq alyp otyrǵan 19 mekeme bar. Is-shara ótkizýge jylda 600 mln. tg qarjy qaralady. Byltyr da, biyl da, arǵy jyly da solai.
Ótken sessiiada 572 mln. tg qaraldy. Ony Naýryzǵa sonsha aqsha jumsaldy dep alaqashty dúrmekke ileskender! Biri bilmei shapqylasa, bireýler ádeii mazdatady.
Shyny kerek, ol aqsha áli Mádeniet basqarmasynyń esep-shotyna túsken joq. Kúni búgin Naýryzǵa ákimdik bir tiyn tólegen joq”, – dedi ol.
Onyń atap ótkenindei ótken merekeni uiymdastyrýshylar óz qarajatyna jasaǵan.
“Erteń, sáýir aiynda ár mekeme tiynyna da deiin sanap, qujattaryn tapsyrady. Asa uqyptylyqpen qabyldap alamyz. Eshkimniń eki basy joq. Sosyn qanshama tekseriledi. Biýdjettiń aqshasy oinaityn zat emes.
Sonymen, Naýryz merekesi aiasynda 103 is-shara ótti. Naýryzǵa 213 mln. tg qaraldy, biraq áli tólengen joq. Erteń qujattarymen qabyldap alǵanda áli de naqtylanady.
Al endi osy aqsha jelge ushty ma? Joq, árine. Mádeni is-sharalarǵa qatysýshylarǵa ailyq boldy, konkýrstardyń jeńimpazdaryna syilyq boldy, áiteýir qalanyń ekonomikasyna qaita quiyldy”, – dedi ol.
Osy arada ol istiń baiybyna barmai, aiqaiǵa aidaq qosyp jatqan keibir azamattarǵa ókpe-renishin bildirgen eken.
“Bireýler belgili bir jymysqy maqsatyn oryndaý úshin tasadan tas atsa, ekinshi bireýler (arasynda ózim tanityn tulǵaly azamattar da bar) bosqa shapty. Aqparattyq las tehnologiialardy qoldanyp júrip ózderi de kirledi.
Biraq myń alǵys! Ár nárseniń qaiyry bar. Óstip júrip bizdiń Naýryz jobamyzdyń, Shymkentten bastalatyn naýryzymyzdyń dańq-daqpyrtyn asyrdy. El habarlandy.
Aitpaqshy, osy Naýryzda búkil qazaq eline «Naýryz Shymkentten bastalady» dep shaqyrdyq. Qalyń buqarany magnitshe tartatyn jyl saiynǵy dástúrli simvoldyq shara boldy”, – dedi ol.
Onyń aitýynsha sharanyń daqpyrty kúlli Qazaqstanǵa tarap, Naýryz toilaýǵa halyq kóptep kelgen.
Ádette mereke-demalystarda 30-40% áreń tolatyn qonaqúiler 80-100% tolǵan. Aita ketelik, Shymkenttiń qonaqúilerinde 7 myńnan astam tósekoryn bar.
“Shymkenttegi Naýryzǵa shamamen 30-50 myń adam keldi. Tek qonaqúilerdiń múmkindigin eseptegende. Aǵaiyn-týmasyna qonyp, páter jaldaǵandardy esepke de almadyq. Jalpy, Naýryzdyń ekonomikalyq áseri 1 mlrd teńgeden asty.
Endi keshe maǵan restoratorlar men birer qonaqúidiń basshylary shyqty. Keler jyly Naýryzdy osy formatta jalǵastyrýymyzdy suraidy. Odan bólek ár mezgilde biregei kórmeler men festivalder ótkizip turýdy ótinedi. Bul áli igilik pen tabystyń basy.
Ábden ainalys alǵanda shymkenttikterdiń naýryzǵa sai infraqurylymyn qamdap alǵandaǵy jetistikterin kóresizder!”, – deidi Shyńǵys Muqan.
Onyń atap ótkeninde Naýryz sátti shyqqan, sol sebepti jumys jalǵasy tabady.
“Osy toidan kásipkerler tabysqa molynan kenelip jatsa, qalamyz týristerge toly bolsa, qosymsha jumys oryndary ashylyp, biýdjettiń kirisi artsa, tek Shymkent emes, igiligin búkil elimiz kórip, dástúrli toiymyz áleýmettik-ekonomikalyq damýǵa qyzmet etetin bolady. Naýryz toiynyń maqsaty toi toilaý emes, qalamyzdyń damýyna sep bolý”, – dedi ol.
…
Aita ketelik budan buryn Zertteu Research Institute qoǵamdyq qory óziniń Facebook álemjelidegi paraqshasynda Shymkenttegi Naýryz merekesine 565 mln teńge jumsalǵany jóninde habarlaǵan. Artynan álgi taqyrypty jeli belsendileri ilip áketip, ákimdikti “indet kezinde qyrýar aqshany rásýa qyldy” dep aiyptaǵan.
Osyǵan orai Shymkent qalalyq Mádeniet, tilderdi damytý jáne arhivter basqarmasynyń arnaiy brifing ótkizip, «Naýryz – Shymkentten bastalady» atty megajobasy aiasynda 103 is-shara ótkenin, merekelik jiyndarǵa 213 mln teńge jumsalǵanyn aitqan.
“Qaznette talqyǵa túsken 572 mln teńge Shymkent qalasy máslihat depýtattarynyń qoldaýymen jyl sońyna deiin ótkiziletin is-sharalarǵa bólingen. Ulystyń Uly kúnine orai 157 merekelik jiyn ótkizýdi josparlaǵanbyz. Biraq epidemiologiialyq ahýalǵa bailanysty olardyń sany qysqardy”, – dedi basqarma basshysy.
