Kóptiń úreiin alǵan saiasi másele Ortalyq Aziia men Qazaqstanǵa qalai áser etýi múmkin?
AES Ózbekstan-Qazaqstan shekarasynan 40 kilometr jerde ornalasqan Jizaq oblysy Tuzqan kóliniń mańynda salynady degen jospar bar. Bul - Aidar-Arnasai kólder júiesiniń bóligi. Munda strategiialyq mańyzdy nysan Shardara sý qoimasy oryn tepken. Sonymen qatar zaýyt úsh million halyqty qamtyǵan Ózbekstan astanasy Tashkentten nebári 140 km qashyqta boi kórsetpek.
Sondyqtan joba Ortalyq Aziiadaǵy ekologiialyq tepe-teńdik pen investitsiialyq ahýalǵa qaýip tóndirip, aimaqtyq qaýipsizdik shielinisterin odan ári ýshyqtyrýy múmkin. Qala berdi Ózbekstannyń Reseige strategiialyq turǵydan táýeldi bolý kórsetkishi de artpaq.
Al sarapshylar munda magnitýdasy 6,0-6,5-ke deiin, tipti odan da joǵary jer silkinisi bolady dep dabyl qaǵýda. Rasymen de, Ózbekstannyń birneshe qalasynda seismikalyq belsendilik joǵary. Sonyń ishinde zaýytqa jaqyn jerde ornalasqan Jizaq eldi-mekeni jer silkinisine sezimtal aimaq ekenin atap ótken jón. Rihter shkalasy boiynsha bul jerde 9 balldyq apat bolýy múmkin.
Keibir sarapshylar Ózbekstanda iadrolyq apat bolǵan jaǵdaida radioaktivti shyǵyndar sýdy lastap, qazaq jazyǵyna qarai aǵatynyn aitady.
Al qazaqstandyq ekolog Timýr Eleýsizov te kópshiliktiń alańdaýshylyǵyn jetkizdi. Onyń aitýynsha, apat sý kózderiniń lastanýyna ákeledi.
“Tańdalǵan AES aimaǵynda seismologiialyq belsendilik joǵary bolǵandyqtan, kóptegen suraq týyndaidy. Keleshekte tónýi múmkin apatqa nemese basqa da is-áreketterge kim jaýapkershilik alady? Mysaly, úlken dúmpý bolǵan jaǵdaida ózender men kólder, onyń ishinde jer asty aǵyndary ýly zattarmen lastanady” - deidi, ekolog.
Osy tusta, Qazaqstan atom energetikasy boiynsha jalpyhalyqtyq referendým ótkizýdi josparlap jatyr. Alaida Ózbekstan bul sheshimge bailanysty qoǵamdyq talqylaýdan bas tartyp otyr.
Zaýyt jobasy belsendi jumysyn bastaǵan sátte ekologiialyq máselelerge, ásirese, reaktorlardy salqyndatý úshin mańyzdy bolyp tabylatyn Aidar-Arnasai kólder júiesindegi sý deńgeiiniń tómendeýine ákelýi múmkin. Eleýsizov aimaqtaǵy sýdyń tapshylyǵyna basa nazar aýdaryp, sý máselesi energetikalyq qajettilikterge kóleńke túsirip, jobany qaita qaraýdy qajet ekenin jetkizdi.
Ortalyq Aziia memleketteri “birlik pen beibitshilik” ustanymyn qoldap keledi. Alaida Ózbekstannyń iadrolyq nysan salýdaǵy umtylysy - áli de jumbaq.
