TMD keńistigine udaiy sholý jasaityn The Diplomat basylymynda jariialanǵan maqala Dalanews.kz-tiń nazarynan tys qalmady.
AQSh-tegi áskeri-teńiz ortalyǵy eldiń ulttyq qaýipsizdigine áser etetin faktorlardy jipke tizip, Aq úige álemniń túkpir-túkpirinen aktýaldy aqparat jetkizýmen ainylysady.
Osynaý ortalyqtyń sarapshysy Ýmida Hashimova:
«Tashkent Eýraziialyq odaqqa kirýge ket ári emes. Odaqtyń oń-teris tustaryn tarazylai kele, aqyr sońy Máskeýdiń yǵyna jyǵylǵan túri bar. Biraq qazirgi qalpynda qosyla salmaidy, óziniń talap-shartyn alǵa tartyp, esesi ketpeitin dárejede enýi tiis», – deidi.
Ózbektiń ainyp qalarynan qorqatyn Máskeý áliptiń artyn baǵýda. Kreml Tashkentti tym asyqtyrǵandy qalamaidy. Bul másele ábden pisip-jetilip, qorytylyp, odaqqa qosylý týraly usynys Ózbek biliginiń óz aýzynan aitylýyn kútip otyr.
Lavrovtyń orynbasary Andrei Rýdenkonyń pikiri osy oiymyzdy rastaidy. Orys diplomatynyń paiymdaýynsha, Resei men Ózbekstan jańa tarihi kezeńniń tabaldyryǵynda tur.
«Tashkent Eýraziialyq odaqtan oiyp turyp alýǵa laiyqty. Áitse de mundai sheshimge baiyppen kelgen jón. Mirziiaevtyń mańaiy odaqtyń túpki maqsaty men muratyna tolyq taldaý jasaýǵa quqyly», –deidi ol.
...
Aitýy aitqanmen Kreml osy baǵyttaǵy propagandaǵa qyzý kirisip ketti. Ózbek biliginiń tóbe basyndaǵy azamattardy sońǵy kúnderi reseilik aqparat quraldary torýyldap júr.
«Eýraziialyq odaqqa qosylý máselesi keiinge qaldy ma? Bul sharýa nege kesheýildedi?» dep ózbek sheneýnikterin suraqtyń astyna alǵan reseilik BAQ Máskeýden jetken buiryqty buljytpai oryndaýda.
Ýmida Hashimovanyń aitýynsha Resei osy arqyly «qoǵamda uiymǵa qosylýǵa talpynys bar» degen aldamshy áser týǵyzyp, odaqqa qatysty syni pikirlerdi tumshalaýǵa tyrysýda. Al ózbek biligi Qazaqstannyń qateligin qaitalyǵysy joq. Odaqtas elderdiń jii-jii jik-japar bolyp, alys-beriske kelgende júz shaiysyp qalatynyn kórip-bilip otyr.
«Ózbekstannyń Syrtqy ister ministri Abdýláziz Kamilov osy týraly astarlap aityp ótti túneýkúni. Tashkenttiń odaqqa qosylýy kesheýildep jatsa, uiymnyń olqy tustaryn ańǵarǵanynan. Uiymǵa ótýi ótip alyp, erteńgi kúni ókinip júrse, birinshi kezekte Mirziiaevqa sóz keledi. Odaqqa qosylǵan ózge elderge qaraǵanda ózbek sheneýnikteri uiymnyń kemshin tustaryn da kóre bilýde. Eýraziialyq odaqty kópe-kórneý madaqtaý saiasaty joq, artyq-kem tustaryn teń alyp otyr», – deidi sarapshy.
«Kommersant» gazetine uiymǵa qosylyp-qosylmaý týraly pikir bildirgen Kamilov Reseidiń qyspaǵyna ushyraǵan odaqtas elderdiń aryz-shaǵymyn nazarǵa alatynyn aitqan.
- Uiymǵa múshe memleketter nege narazy?
- Olar Reseidiń naryǵyna kirerde nendei kedergige tap bolady?
- Narazy memleketterdiń shaǵymy tek ekonomikalyq sipatqa ie me, álde saiasi saldary da bar ma?
Sói degen Kamilov:
«Odaqqa múshe memleketterdiń qateligin qaitalamaýǵa tyrysamyz. Ózbekstan uiymǵa kirgen kúnniń ózinde eshkimge esesin jibermeitin, eldiń ekonomikalyq múddesin tabanǵa taptaityn erekshe talaptyń negizinde ótedi. Keibir salalar boiynsha kelissóz júrgizetin bolamyz, Odaqtyń shartyna baǵynbaityn, óz erejemiz bar», – degen-tuǵyn.
Ýmida Hashimova sony meńzep otyrsa kerek.
...
Solai bola tura Ózbekstan Eýraziialyq odaqqa muhtaj. Sarapshynyń pikirinshe, ózbek ekonomikasynyń saýda-sattyqqa ebi bar, sondyqtan mundai múmkindikti jiberip alǵysy joq.
Mirziiaev bilikke kelgeli merzimde Tashkenttiń Eýraziialyq odaqtyń is-sharasyna úzbei qatysýy sonyń belgisi.
Aita ketelik Mirziiaev byltyrǵy jyly Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń eki birdei keńesine qatysyp, baqylaýshy statýsyn alyp qaitqan.
Tutastai alǵanda ózbek prezidentiniń komandasy eldiń uiymǵa qosylýyn quptaidy. Mirziiaev «ielik» etetin Liberal-demokratiialyq partiiasynyń birqatar belsendileri odaqtyń paidaly tustary týraly bilikke tiesili BAQ-ta kóldei-kóldei maqala jazýǵa kóshken.
Ýmida Hashimova ózbek biliginiń odaq aiasyndaǵy ortaq naryqta esesin jibermesine senimdi ekenin aitady.
«Odan buryn ózbek migranttarynyń kózi ashylady. Qazir ózbektiń qara jumysshylaryna shekteý kóp. Al qolynan is keletin, bilikti medkadrlar Reseidiń farmatsevtika naryǵynda jumys istegisi keledi. Reseidiń saýda, oiyn-saýyq nysandarynda dúken ashqysy keletin saýdagerler júzdep, myńdap sanalady. Basqa da sektorǵa tumsyq tyqqysy keletin ózbek kásipkerleri kóp. Buǵan Eýraziialyq odaqqa ótkende ǵana jol ashylady. Odaqty maqtaýǵa kelgende ózbek sheneýnikteri osy argýmentti alǵa tartady», – deidi sarapshy.
Liberal-demokratiialyq partiianyń belsendisi Aktam Haitov Ózbekstan odaqqa ótken jaǵdaida eńbek migranttarynyń tabysy qosymsha 3 mlrd dollarǵa artatynyn aitady.
Mirziiaev bilikke kelgeli Ózbekstannyń Eýraziialyq odaq elderimen bailanysy jaqsara túsken. Sonyń ishinde saýda-sattyq salasynyń kórsetkishi ósken. 2016-2019 jyldyń aralyǵynda Tashkenttiń odaqtas eldermen alys-berisi 4,5 mlrd-tan 9,1 mlrd dollarǵa deiin artypty.
«Mirziiaev odaqqa ótý arqyly jumysyzdyq máselesin sheshpekshi. Eksportty ulǵaitýdy kózdep otyr. Ózbek ekonomikasynyń odaq naryǵynda emin-erkin oiqastap, óz úlesin alaryna senimdi. Endi tek oiyn erejesin anyqtaý qajet. Bul tarapta Tashkent óz degeninde turyp, pozitsiiasyn bermeýge tyrysýy tiis», – deidi sarapshy.
...
Buǵan deiin Ózbekstannyń Táýelsizdik alǵanyna 30 jyl tolýyna orai ótken saltanatty jiynda Shavkat Mirziiaev Orta Aziiany birigýge shaqyrǵan.
“Ózbekstannyń aimaqtyq dárejedegi, álemdik deńgeidegi bedeli artyp keledi. Ashyq saiasat júrgizgenniń jemisin jep otyrmyz. Dialogqa daiynbyz.
Bir kezderi shekaramyzdan shegirtke de ótpeitin. Qazir el azamattary alys-jaqyn shetelge saparlap, sondaǵy týys-týǵandarymen qaýyshyp jatyr. Kórshilermen kirjińdesken kezeń kelmeske ketti. Jaratqan Orta Aziiany aýyzbirshilikten aiyrmasyn.
Sońǵy jyldary aimaq elderiniń yntymaqtastyǵy jańa dárejege kóterildi. Saiasatta “Ortaaziialyq rýh” degen uǵym paida bolady. Iá, Orta Aziianyń rýhyn oiattyq. Aimaqtyń atynan halyqaralyq saiasatqa yqpal eterlik, baǵdar bererlik batyl usynystar aitylýda.
Aramyzdy sýytpai, jii-jii júzdesip turatyn jaqsy dástúr qalyptastyrdyq. Túneýkúni Túrkmenstanda ótken júzdesýde damýdyń jańa baǵyttaryn aiqyndadyq”, – degen-tuǵyn ózbek basshysy.
Budan bólek eldiń Kárimov dáýirindegi tomaǵa tuiyq baǵyttan biratala bas tartqanyn, Tashkenttiń saiasi órnegi ózgergenin eske salǵan. Eldiń endi qaityp bul súrleýge túspesine senim bildirgen.
Shirai kele Orta Aziianyń Resei yqpalynan arylyp, “bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵararyn” astarlap jetkizgen edi.
Minekei, sói degen Mirziiaev osy aptada resmi saparmen Máskeýge barady.
“Reseige Pýtinmen kezdesý úshin Ózbekstan prezidenti kele jatyr. Bul Shavkat Mirziiaevtiń taiaýda ǵana prezident sailaýyndaǵy jeńisinen keiingi alǵashqy sapary”, – dep habarlaýda reseilik BAQ.
Kezdesý barysynda eki eldiń prezidenti 30-ǵa jýyq qujatqa qol qoiady dep kútilýde.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
