2025 jyldyń 25 qyrkúieginde Qazaqstan Respýblikasy Ǵylym jáne joǵary bilim ministrligi Ǵylym komiteti M.O. Áýezov atyndaǵy Ádebiet jáne óner institýtynyń «Áýezov úii» ǵylymi-mádeni ortalyǵy dástúrli «Áýezov oqýlary» aiasynda «Muhtar Omarhanuly Áýezov jáne abaitaný máseleleri» atty halyqaralyq ǵylymi-tájiribelik konferentsiia uiymdastyrdy. Bul igilikti shara qazaq ádebiettanýy men rýhaniiat tarihyndaǵy iri tulǵa – Muhtar Áýezovtiń týǵanyna 128 jyl tolýyna arnaldy.
Konferentsiiaǵa Qazaqstannan bólek alys jáne taiaý shetelderdiń jetekshi ǵalymdary, ǵylymi qyzmetkerleri, ýniversitet oqytýshylary men jas izdenýshileri qatysty. Ǵylymi basqosýdyń basty maqsaty – Muhtar Áýezovtiń mol shyǵarmashylyq murasyn jan-jaqty zerdelep, abaitaný ǵylymynyń búgingi ózekti máselelerin taldaý, sonymen qatar ulttyq rýhaniiattaǵy tarihi sabaqtastyq pen ǵylymi dástúrdi damytý boldy.
Konferentsiiany M.O. Áýezov atyndaǵy Ádebiet jáne óner institýty bas direktorynyń ǵylymi jumystar jónindegi orynbasary, filol.ǵ.k. Almira Qaiyrtaiqyzy Qalieva júrgizdi.
Jiyn jumysy úsh negizgi baǵyt boiynsha órbidi:
- Muhtar Áýezov murasyndaǵy abaitaný máseleleri;
- Áýezovtaný tarihy;
- M.O. Áýezov murajai-úiin mýzeilendirý máseleleri.
Konferentsiia aiasynda belgili ǵalym, filol.ǵ.d., professor Gúlziia Jailaýqyzy Piráliniń «Abaitaný: Muhtar Áýezov jáne Qaiym Muhamedhanov», «L.M. Áýezova – ǵalym, qairatker, muraǵattanýshy» atty eńbekteri jáne Abaidyń 180 jyldyǵyna orai jaryq kórgen Qaiym Muhamedhanovtyń «Aldymda aqyn Abai – Temirqazyq» atty óleńder jinaǵynyń tusaýkeseri ótti. Bul ǵylymi jáne ádebi eńbekter ult rýhaniiatynyń irgeli qazynasyna qosylǵan mańyzdy úles bolyp sanalady.
Sharanyń alǵashqy bóliminde Halyqaralyq «Qonaev qorynyń» prezidenti Eldar Asqaruly Qonaev, Qyrǵyz Respýblikasy Jazýshylar odaǵynyń múshesi, aqyn, jazýshy Manat Jumadylqyzy Boobekova, Qyrǵyz Respýblikasynyń Sholpan-Atadaǵy Muhtar Áýezov murajaiynyń direktory Salamat Tabisheva quttyqtaý sóz sóilep, jiynnyń mán-mańyzyna toqtaldy.
Konferentsiianyń negizgi bóliminde tómendegi taqyryptar boiynsha baiandamalar jasaldy:
- Zifa-Alýa Muratqyzy Áýezova, shyǵystanýshy, Leiden ýniversiteti «Eýraziia» zertteý ortalyǵynyń professory, f.ǵ.k. (Niderlandy, Amsterdam) – «Nahda i stanovlenie kazahskogo biograficheskogo romana»;
- Qanipash Qaisaqyzy Mádibaeva, M.O. Áýezov atyndaǵy Ádebiet jáne óner institýtynyń bas ǵylymi qyzmetkeri, filol.ǵ.d., professor – «Muhtar Áýezovtiń “Abai aqyndyǵynyń ainalasy” zertteýi»;
- Gúlziia Jailaýqyzy Piráli, M.O. Áýezov atyndaǵy Ádebiet jáne óner institýtynyń bas ǵylymi qyzmetkeri, filol.ǵ.d., professor – «Abaitaný: Muhtar Áýezov jáne Qaiym Muhamedhanov»;
- Diar Asqaruly Qonaev, «Áýezov úii» ǵylymi-mádeni ortalyǵy direktory, filol.ǵ.k. – «Issledovanie materialov, sobrannyh M.O. Aýezovym o politicheskih ssylnyh drýziah Abaia – prototipah obrazov v romane-epopee “Pýt Abaia”»;
- Svetlana Viktorovna Ananeva, M. O. Áýezov atyndaǵy Ádebiet jáne óner institýtynyń Halyqaralyq bailanystar jáne álem ádebieti bóliminiń meńgerýshisi filol.ǵ.k., dotsent – «Abai Kýnanbaev v istoriko-kýltýrnoi pamiati Mýhtara Aýezova»;
- Dina Muhamedhan, «Qaiym Muhamedhanov atyndaǵy bilim jáne mádeniet» ortalyǵynyń direktory, Bilim berýdiń halyqaralyq damýy salasyndaǵy ǵylym doktory – «Ustaz ben shákirt – Muhtar men Qaiym: abaitaný ǵylymynyń negizin qalyptastyrýdaǵy tarihi jad pen rýhani sabaqtastyq»;
- Ertai Bilál, Abai atyndaǵy QazUPÝ PhD doktoranty, QR Ulttyq kitaphanasy, Sirek kitaptar men qoljazbalar bóliminiń ǵylymi qyzmetkeri – «№375 qoljazba: M.Áýezovtiń “Abai jolyna” syn...»;
- Ermek Hankei, «Áýezov úii» ǵylymi-mádeni ortalyǵynyń aǵa ǵylymi qyzmetkeri, filol.ǵ.k. – «Muhtartanýdyń tarihy (1920–1930 jyldar)»;
- Saltanat Amantaiqyzy Muqataeva, «Áýezov úii» ǵylymi-mádeni ortalyǵy direktorynyń orynbasary – «Muhtar Áýezov murasyn nasihattaýdaǵy “Áýezov úii” ǵylymi-mádeni ortalyǵynyń orny».
Shara barysynda konferentsiiaǵa qatysýshylar M.O. Áýezovtiń mýzei-úiindegi ekspozitsiialarmen, sondai-aq «Áýezov úii» ǵylymi-mádeni ortalyǵy uiymdastyrǵan kitap kórmesimen tanysyp, jazýshynyń mol murasyn tanytatyn qundy jádigerler men sirek basylymdardy tamashalady.
Bul konferentsiia – qazaq ádebieti men ǵylymy úshin asa mańyzdy rýhani oqiǵa. Munda jasalǵan baiandamalar men pikirtalastar abaitanýdyń jańa baǵyttaryn aiqyndap, Muhtar Áýezovtiń ǵylymi jáne shyǵarmashylyq murasyn qazirgi zaman turǵysynan zerdeleýge keńinen jol ashty. Jiyn barysynda ádebiet tarihyndaǵy ustaz ben shákirt sabaqtastyǵy, ulttyq rýhani qundylyqtardyń sabaqtastyǵy, sondai-aq abaitaný ǵylymynyń damý perspektivalary keńinen taldandy. Sonymen birge ǵylymi basqosý ulttyq ádebiettaný ǵylymynyń álemdik deńgeidegi ózektiligin dáleldep, jas zertteýshiler úshin tájiribe almasý alańyna ainaldy.
