Din isteri ministri budan bylai shetelden dini bilim alǵysy keletinderdi qatań baqylaýǵa alatynyn aitqan. «Belgili bir deńgeide shekteý qoiylady. Endigári eshkimge aitpai, ún-túnsiz ketip qalmaidy. Basqan izin baqylaýǵa alamyz. Qaida barǵanyn, qaida júrgenin aityp, esep beredi» degen ministr.
Buǵan Mysyrda politsiiaǵa ustalǵan bir top qazaq stýdenti sebep boldy. Aitpai ketken. Osynda oqýǵa túsken. Dini bilim alýǵa, arab tilin oqýǵa. Ruqsat suramaǵan. Aqyry, ustalyp tyndy. Ne búldirgenderi belgisiz. Áli aitylǵan joq. Elge oralǵandary keshe ǵana ózderiniń.
Ǵalamtordan bularǵa qatysty bir derek taptyq. Kúmándi. Qaýipti bolýy da múmkin. Bular týraly jazǵan Mysyr basylymdary qazaq stýdentterin biraz zerttegenge uqsaidy. Aitýlarynsha, Egipetke arab tilin úirený úshin attanǵan jastardyń oqý aqysyn Katar qaiyrymdylyq qory tólep bergen. Musylman elderiniń birazy at-quiryǵyn úzisken Katardyń qory...
Bul qaidan shyqqan qor sonda? Qazaqstanda tirkelgen be? Tirkelse, bizdiń jerde jumys júrgizýdegi maqsaty qandai? Jaýap izdep Eýraziia ýniversiteti dintaný kafedrasynyń professory, ǵalym Asylbek Izbaiyrovqa habarlasqanbyz.
Ol ne deidi?
– Baqylaý bolmady ǵoi ol tusta. 90 jyldardyń basynan bastap, 2000-shy jyldardyń ortasyna deiin dini qaiyrymdylyq baǵyttaǵy qorlardyń birazy elge kirip aldy. Belsendi jumys jasady. Munyń ishinde musylman qorlary da jetip artylady.
Atap aitsam, munyń ishinde Aziia musylmandary komiteti, Islam jastarynyń búkilálemdik qaýymdastyǵy bar. Qazaqstannan qonys tapty bular. Sońǵy jyldary mundai uiymdardyń kópshiligi ketip jatyr. Tek ókildigi qalǵan.
Bilsem, Katar qaiyrymdylyq qorynyń Qazaqstanda ókildigi joq. Tegi bizdiń magistranttar bul qormen internet arqyly bailanysqa shyqqan bolýy kerek.
– Bulardy nege ustady? Áli kúnge deiin resmi aqparat joq qoi? Qandai da bir dini astar izdegen durys pa bul aradan?
– Dál qazir mundai boljam aitý asyǵystyq. Menińshe, Mysyrda ustalǵan qazaq jastary sol jaqtaǵy saiasi ahýaldyń tutqyny bolyp qaldy. Ol jaqtaǵy diplomatiialyq daǵdarystan habardarsyzdar. Musylman elderi Katardy: «Osy kúnge deiin «Musylman baýyrlar» lańkestik uiymyn qarjylai qoldap kelgen» dep aiyptap otyr.
Al «Musylman baýyrlar» Mysyrda prezident Mýrsidiń tusynda eldi biledi, bilik basynda boldy. Mýrsi taǵynan taiǵasyn, Mysyr bul uiymǵa el kóleminde tyiym salyp, múshelerin qýdalai bastady. Buǵan qosa Egipet Taiaý Shyǵys, Arab elderiniń Katarǵa qarsy jariialaǵan boikotyn qoldap shyqty.
Bul turǵydan tuspaldasaq, Mysyr politsiiasynyń oqýyn Katar qarjylandyryp otyrǵan qazaq stýdentterdi qamaýǵa alǵany tegin emes. Bir qudai biledi, olar qazaq jastarynan «Musylman baýyrlar» uiymymen bailanysy bar» dep kúdiktenýi de múmkin.
– Aitpaqshy, bir jyldary siz aityp otyrǵan «Musylman baýyrlar» Qazaqstanǵa da kirmek boldy ǵoi?
– Iá, oqý oryndarynan bastaǵan. Qazaq-Kýveit ýniversitetine aýyz salǵany este...
– Budan mynadai saýal týyndaidy: teris aǵymdar qaiyrymdylyq qorlarynyń atyn jamylyp, óz nasihatyn júrgizýi múmkin be?
– Júrgizgende qandai. Mundaidy bastan ótkergenbiz. Ilgeridegi Qazaq-Kýveit ýniversitetin Kýveittiń áleýmettik reformalar qory qarjylandyrǵan. Ýniversitet Shymkentte ornalasqan bolatyn.
Mine, osy qor Reseide tyiym salynǵan uiymdardyń qataryna kirgen qazir. Resei mundai qorlardy eki attatpaidy. Kúdiktense – tekseredi, dáleldese – qýyp shyǵady. Bilsem, bul uiym Soltústik Qapqazda qaýipti áreket etti. Oilaryn júzege asyryp úlgermedi, biraq...
Árbirden soń, másele islamda emes. Basqa dindegi túrli qaýipti aǵymdar da osyndai qaiyrymdylyq qorlarynyń qalqasynda jasyrynyp jatýy múmkin.
– Mysyrdaǵy jaǵdaidan keiin Ermekbaev (Din isteri ministri. avt) shetelden dini bilim alýǵa belgili bir shekteýler qoiylatynyn aitty. Bir jaǵynan durys shyǵar, biraq bizdiń jaǵdaida izdenem degen jasqa sapaly dini bilim usyna alatyn ortalyqtar bar ma?
– Men bilsem, Qazaqstandaǵy joǵary dini bilim beretin jalǵyz oqý orny – «Nur-Múbárák» ýniversiteti ǵoi. Bul oqý ornynyń ózi de qazirgi dini bilimniń eń joǵarǵy talaptaryna sai emes. Deńgeiin kóterý kerek. Kemshiligi kóp, sebebi.
Qalai bolǵanda, dini bilim almasqan mańyzdy. Onsyz bolmaidy. Alys-beris, barys kelissiz dini saýatymyzdy tolyqtyra almaimyz.
Degenmen, Ermekbaev ta durys aitady. Meniń oiymsha, sheteldegi dini oqý oryndaryna býyny qatpaǵan jastardy jiberý – qatelik. Aldymen óz ishimizde bilim jinasyn. Mektepten ótsin. Qazaqtyń dástúrimen tanyssyn, onyń islamnyń qaǵidatarymen qanshalyqty úilesetinine kóz jetkizsin.
Anyǵy, shetelge shyqpas buryn bizdegi dini bilim alatyn jastar aldymen tulǵa retinde qalyptasýy kerek. Teris aǵymdardyń yqpalynda ketpeidi sonda. Aqyl-oiy tolysqan adamdy shetelge oqýǵa jibergennen biz de utylmaimyz.
Daiyndaǵan, Dýman BYQAI
