Myrzatai Joldasbekov: "Halyqpen sanaspaýdyń aqyry ne boldy?"
Jalynyp turyp aitty, osy úsh tildikti asyqpaiyqshy dep, qazaq tili men qazaq ádebietin ázirshe qospaiyqshy, tura turaiyq dep. Aldymen filologiiany rettep alaiyq. Ádebietti... Bir saǵat ekeýi eki jaqtan (avt – Myrzatai men Nurlan aǵalardy aitady) jalyndy. Joq, qoimai, endigi aptada zań qabyldaimyn, súitem-búitem dedi. Qazir endi kórip tursyzdar, Elbasy úsh tildikti de toqtatty», – degen bolatyn. Ministrdiń sol aitqany jartylai jalǵan bolyp shyqty. Birinshiden, Elbasynyń úshtildilikti toqtatqany týraly resmi aqparat joq. Elbasy tek: «Bilim jáne ǵylym ministrliginiń úsh tildi oqytý men oqý jylyn uzartýǵa qatysty adamdardyń suraqtary kóp ekenin bilemen. Osyǵan bailanysty Úkimetke qoǵamdyq pikirdi jan-jaqty zerdelep shyǵyp, Tamyz keńesin osy máseleni talqylaý alańy retinde paidalanýdy tapsyramyn» degen bolatyn. Demek, áli oilastyrylady, talqylanady degen sóz. Ekinshiden, Arystanbek myrza aitqan ol «jiynǵa» Bilim jáne ǵylym ministri qatyspaǵan. Muny Arystanbek Muhamediulynyń ózi moiyndap: «Endi, men ol jerde, bylaisha aitqanda, qatelik jiberdim... Joq, ony neǵyp turǵanym, bizde úlken jinalys boldy. Bizge otyr dep aitty. Endi úlken zal, qaraǵan joqpyz. Negizi, bizdiń akademikterimizdiń sondai usynystary boldy. Qazirgi kezde qazaq tili men ádebietti biriktirmeiik degen... Nurlan Orazalin, Myrzatai Joldasbekov osy jerde... Surasańyzdar bolady», – dep qubylyp shyǵa keldi.
Sonymen bul ne jiyn? Ol jerde kim qandai másele kótergen? Bul jaiynda Myrzatai Joldasbekovtiń ózinen suraǵan bolatynbyz.
– Ministrdiń qai jiyn týraly aitqanyn bilmedim, men úshtildilikke qatysty usynystarymdy komissiia otyrysynda aitqanmyn. Balanyń boiyna aldymen ana tilin sińirýimiz kerek. Ekinshiden, onyń sanasyna Otanynyń, ata-babasynyń tarihyn sińirýimiz qajet. Qazir osyǵan bailanysty birqatar pikirtalastar júrip jatyr.
– Qalai oilaisyz, balaǵa aǵylshyn tilin bastaýyshtan bastap oqytý sanasyna salmaq túsirmei me?
– Bir mysal keltireiin. Japoniiada balaǵa 12 jasqa deiin óziniń týǵan tilinen basqa tildi oqytpaidy eken. Óz basym osyny durys dep esepteimin. Basqa til kishkentai balanyń psihikasyna, sanasyna úlken salmaq bolady. Biz de 12 jasqa deiin Qazaqstanda tirshilik etip otyrǵan halyqtyń ultyna qaramastan bárine memlekettik tildi oqytyp, sony úireteiik!
– Demek, bala basqa tildi meńgerip úlgeredi demeksiz ǵoi?
– Qazir neshe túrli ádistemelik quraldar shyqty. Bala basqa tildi bilmei qalady eken dep qoryqpaý kerek. Ózimniń otbasymnan mysal alaiynshy. Meniń nemerelerim keminde 5 tildi taza biledi. Aǵylshyn, ispan, frantsýz, portýgal, orys jáne qazaq tili! Eýraziia ýniversitetiniń halyqaralyq qatynastar fakýltetiniń dekany bolyp jumys istep júrgen Aqbota degen nemerem 7 til biledi. Ol sol tildiń bárin mektepte oqyǵan joq qoi. Ómir, keńistik, orta ózi osyǵan ikemdeidi. Adam tildi ózi úirenedi! Oǵan qinalmaýymyz kerek!
– Mádeniet ministri óz sózinde sizderdi «Aldymen filologiiany, ádebietti rettep alaiyq» dep aitty deidi. Qazaq tili men ádebiet pánderiniń keiingi taǵdyry qalai bolmaq?
– Bul aqylǵa syimaityn nárse. Men premer-ministr inimizge: «Shyraǵym-aý, byt-shyt bolyp qirap, soǵys júrip jatqan kezde til bólek, ádebiet bólek oqytylǵan» degendi aittym. Ekeýin qosyp oqytý degen ekeýiniń kólemin qysqartý degen sóz!
– «Qazaqstan tarihy» pánin de ózgertedi eken...
– Men «Qazaqstan tarihy» degenniń ózine qarsymyn! Qazaq tarihy bolýy kerek. «Qazaqstan» degen beridegi nárse. «Qazaq tarihy» desek, keminde myń jarym jyldan beri qaraiǵy tarihty qamtimyz. Osynyń bárin ysyryp qoiyp, «Qazaqstan tarihynda» búgingi tarihty oqytaiyq degen pikir shyǵypty. Sonda Táýelsiz Qazaqstannyń arǵy jaǵynda memleket bolmady ma? Álde qazaq bolmady ma? Bul da eshbir aqylǵa qonbaityn nárse.
– Demek, bul turǵydaǵy halyqtyń alańy beker emes bolǵany ǵoi.
– Halyqpen sanaspaýdyń aqyry ne boldy keshe? Elbasy «Halyqqa unamaityn zańnyń bizge ne keregi bar?» dedi. Bizde kóptegen qateler halyqpen sanaspaýdan, aqyldaspaýdan shyǵyp jatyr.
Derekkózi: "Aiqyn" gazeti
