Qarapaiym kúzetshi aǵamyzdyń áńgimesi de qarapaiym bolatyn. Buǵan deiingi kezdesýimizde aǵamyz óziniń Almatydaǵy úlken bir emhanaǵa kúzetshi bolyp aýysqanyn aitqan edi. Onyń aldynda shaǵyn bir kásiporynyń óndiristik bazasynda qaraýyl bolyp qyzmet atqarǵan-dy. Álgi mekeme men aǵamyz jumys isteitin kúzet firmasynyń arasyndaǵy kelsim-sharty aiaqtalǵannan keiin, jamaǵaiyn aǵamyz emhanaǵa qaraýyl bolýǵa aýysqan-dy.
Jaqynda týys aǵaimyz úige kelip, taǵyda áńgime-dúken qurdyq.
– Aǵa qalyńyz qalai? Emhandaǵy jumysyńyz qalai? Úirenistińiz be? – dedim.
– Emhanasy bar bolsyn. Kúni-túni adam arylmaidy. Óte mazasyz jer eken. Jumys ta aýyr. Emhananyń bas dárigeri, odan keiingi bastyqtary bári-bári esiktiń kózinde turǵan kúzetshige "áńgime" aitýǵa qumar. Jasy úlken kisi eken dep syilaýdy bilmeidi. Sheni men qyzmetin alǵa tartyp, orynsyz sóileidi. Sodan keiin kúzet firmasyndaǵy jigitterge aityp, basqa tynyshtaý bir mekememege aýsyp kettim, – dedi aǵamyz.
– Sonda olar ne dep júikeńizge tidi?
– Emhanaǵa aýysqannan keiin ekinshi ret kezekshilikke túsken edim. Jumystyń barysymen, iaǵni, emahana ákimshiligi bergen nusqaýlyqpen jaqsylyp tanystym. Qai jerge kóliktiń turýy kerek, qai jerge turmaýy kerek bárin-bárin jattap aldym. Sol kúni emhananyń aýlasyna aiǵyrdai kara "Lend Krýzer" mingen bireý ekpindei kelip toqtady. Emhana ákimshiligi bergen nusqaýlyq boiynsha ol jerge kólik múlde toqtaýǵa bolmaityn. Sodan álgi myqtyǵa "Baýyrym, munda kólikti qoiýǵa bolmaidy" dep aiqai saldym. Ol meni kisi dep elegen joq. Budan keiin taǵy da eskertý jasadym. Bir ýaqytta qolyn bulǵap meni shaqyrdy. Syrtqa shyǵyp, kólikke qarai bettedim. Ózimniń osy emhananyń qaraýyly ekenimdi bildirip, "baýyrym, munda kólik qoiýǵa bolmaidy" dep ózime tapsyrylǵan mindetti eskertip kelemin. Biraq "Lend Krýzerdegi" myqty meniń sózimdi eleń qylar emes. Qaita maǵan "aiaǵyńdy tez-tez bassańshy, júgir" dep doq kórsetpesi bar ma? Men de syr bermei "Baýyrym, saǵan empeńdep júgiretin jas bala emespin ǵoi. Kóligińdi áket! Emhananyń bastyǵy kórse bizge qyzmetterińdi durys atqarmadyńdar dep eskertý jasaidy" dep qoiamyn. Osylaisha sózben arbasyp, esik pen tórdei djip mingen myqtynyń janyna bardym.
Myqty: "Meni tanisyń ba?" dedi. Men: "Joq tanmaimyn, kóligińizdi syrtqa shyǵaryńyz" dep ezeýrep qoimady. Ol: "Men osy jerdiń Qudaiymyn ǵoi. Qalai bilmeisiń? Osy emhananyń Bálen Túgenovich degen bas dárigeri men bolamyn. Jýrnaldaryńda meniń kóligimniń nómeri jazýly tur emes pe? Nege qarmaisyń?" dep dúrse qoiý bermesi bar ma?
Jazyq jerde súringenimdi bildim. Olardyń ózi ornatqan tártibi olar úshin kók tiyndyq quny joq qoi. Sodan "Keshirińiz, bul jerge jaqynda aýysyp kelip edim. Endi qaitalanbaidy" dep murnymnyń astymnan mińgirlep aqtalǵandai boldym. Bálen Túgenovich bolsa, meniń aqtalǵan sózimdi tyńdaǵan da joq. Kóliginen túsip, jumysyna kirip ketti. Emhanada júrgende radtsiiaǵa da tynym joq. Bas dárigerdiń orynbasary "Bastyqtyń kelgenin maǵan birden nege eskertpeisińder! Men ol kisini qarsa alýym kerek qoi" dep orynsyz áńgime aitqannan keiin emhanda uzaq jumys istei almaitynymdy túsindim. Joq jerden jazyqty bola bergenshe, yń-shyńsyz basqa jerge aýysqandy jón sanadym. Osylaisha emhandaǵy kúzetishilik qyzmetiminiń ǵumyry qysqa boldy, – dedi aǵamyz.
– Endi qaida jumys istep júrsiz?
– Qazir úiime jaqyn jerde bir kásipkerdiń óndiristik bazasynda kúzetip júrmin.
– Qalai, ol jerdiń "Qudaiy" júikeńizge tiip júrgen joq pa? – dedim.
– Joq. Qazirgi jumys orynym tynysh. Ótkendegi bas dárigerdiń áńgimesinen keiin bastyqtarmen "durystap" sóilesetin boldyq qoi. Biraq kásipker jigit óte qarapaiym, kishpeiil. Ol jumysqa kelgende qaramaǵyndaǵy jumysshylardyń qoǵadai japyrylyp, "qurmet" kórsetýin talap etpeidi. Qaita ol árqaisymyzben qol alysyp amandasyp, jumysymyzdy, jaǵdaiymyzdy suraidy. Bas dáriger sekildi basy-artyq qoshemetke muqtaj emes. Qazirgi bastyǵymyz úshin árqaisymyzdyń ózimizge júktelgen mindetti adal atqarǵanymyz ǵana qajet, – dedi aǵamyz.
Osy bir jaittan neni ańǵarýǵa bolady? Budan memlekettik mekemeni basqarǵan basshylardyń memleket múddesi úshin tiimsiz jumys istep júrgenin baiqaýǵa bolady. Qazir memlekettik mekemeni basqaryp júrgen aǵalarymyz ózin jarty Qudai sezinetini jasyryn emes. Bul ashyda bolsa shyndyq.
Olar qaramaǵyndaǵy qyzmetkerleriniń aldynda qurdai jorǵalaǵanyn qalaidy. Jurtty ashsa alqanynda, jumsa judyryǵynda ustaǵysy keledi. Olardyń basty maqsaty qyzmetin, qyzmettik kóligin saqtap qalý ǵana. Sol úshin ózinen úlken baǵynyshty adamdardyń aldynda jalbaqtap, quraq ushady. Al ózinen tómen qyzmetkerlerge tyrnaq batyryp, olardy qorqynysh pen úreidiń qushaǵynda ustaǵandy jón sanaidy.
Mundai basshydan halyqqa, memleketke ne qaiyr, ne úmit?
Al biznespen ainalysyp (adal eńbegimen kásipkerlikpen ainalysyp júrgen týraly atyp turymyn), qandaida bir jetistikke jetken azamattar úshin qaramaǵyndaǵylardyń ózine júktelgen mindetti adal atqarǵany ǵana kerek.
Nurlan Jumahan, jýrnalist
