1980 jyldardyń aiaǵy, 1990 jyldardyń basynda Shynjańda qalamǵa talasqan qalyń jastar baspasózde báigege qosyldy. Toby da, topany da mol edi. Solardan sanaýly jigit, qyzdar qara úzdi. Qazirde aramyzda aǵa-ápeke bolyp júrgen Tursynhan Záken, Ǵalym Qalibek, Kerim Elemes, Dáýletbek Baitursyn, Lázzat Igisin, Almas Ahmetbek, Bekqoja Jylqybek, Ermurat Zeiiphan, t.b. jáne biz sóz etip otyrǵan Dúken.
Dúken Másimhanuly sol kezde óleńmen ǵana emes, syndarly, syrbaz, oily maqalalarymen kózge tústi. Ásirese «alystan sermep, júrekten terbep» jazǵan ádebi syndary maǵan erekshe unap edi. Shynaiy synnyń ózi júrek tazalyǵynan, oi tereńinen týady ǵoi. Dúken óz qalam-qarymyn solai kórsetken-di. Azamatty kórýge qumarttym. Aqyry aramyz Atajurtta jaqyndai tústi.
Dúken taǵy da ádebiet betterinde aǵalyǵyn joǵaltqan joq. Zertteýler, ádebi maqalalar, óleńder... qoishy, áiteýir, ádebiettiń ár janyrynan talantyn tanytty. Jái kórine salǵan joq, qalam izimen halqyna adal eńbek etti. Doktorlyq qorǵady. Ustazdyq ulaǵatpen shákirtter tárbieledi. Biik minberlerden kórindi. El aldynda eńsesin tik ustap, qazaǵym dep qabyrǵasy qaiysa júk kóterdi.
2013 jyly Aqmola oblysy Tselinograd aýdany Qoiandy orta mektebine direktor boldym. Birinshi bolyp qýana quttyqtaǵan taǵy da osy Dúkeń boldy. Mektep kitaphanasy 400-500 dana kitappen jutap tur eken. Alys-jaqyn aǵaiynǵa hat jazyp, aýyl mektebine "meiir» kórsetýin suradym. Qanshama qalamgerler qol ushyn berdi, kitaptar syilady. Sol toptyń bel ortasynda Dúken Másimhanuly da boldy. Óziniń kele almaǵanyn qynjyla baiandap, arnaiy kisi jiberip, mektep kitaphanasyna kitaptar jiberdi. Osyndai altyn asyqtai azamattar men kúmis qasyqtai qyzdardyń arqasynda kitaphana qory eki jyl ishinde 6 myń kitappen tolyqty. D.Másimhanuly ár kez qońyraý shalyp, rýhani jaqtan tilektestik bildirip otyrdy. Jaqsylyqqa qýanatynyn, el erteńine, urpaq bolashaǵyna alańdap kúiinetinin jasyrmady.
«Aqyn bolý erkińde, azamat bolý boryshyń» demekshi, Dúken Másimhanulynyń ádebiettegi, ádebiettaný ǵylymyndaǵy, shyǵystanýdaǵy eńbekterin aitpaǵan kúnde, osyndai iri azamattyq tulǵasyn, adami qasietin kórip, tanyp júrdik. Baspasózdegi syrly, syily suhbattary ǵana emes, ne bir quzyrly mekemeniń esigin teýip ashqandai bolyp, el múddesi jolynda azýyn aiǵa bilep topqa túsýi talai tánti etti. Aq saqaldy ata men aq samaily ájelerdiń de: «osyndai azamattarymyz aman bolsa eken!» degen alǵys-batasyn da et qulaǵymyzben estidik.
«Dúken suhbat berip, eldi-jerdi qaralapty, qytaishyl bolyp ketipti. Onyń ústinen sotqa aryz bere qoiaiyq. Qol jinaiyq!» degenge kelsek, ol el ishin alataidai búldirgisi kelgen azdyń sózi der edim. Eger D.Másimhanuly Syrtqy Ister, Ishki Ister Minstriniń biri bolsa; kóshi-qon komiteti sekildi quzyrly mekemeniń qulaǵynda otyrsa onyń tyrnaǵynyń astynan kir izdeýdi alǵabasar ideiany jaqtaýshylardyń janaiqaiy dep biler edik. Al, bir ádebietshi ǵalymdy saiasat sahnasynan súringendei kúide elestetip, oǵan «jaqtym kúie, japtym jala» dep shý kótersek, ol árine usaqshyldyq. Ishten iritýge bastaityn berekesizdik. Azamattyń altyn basyn qorlaý!
«Myń ólip, myń tirilgen» qazaq 1937-1938 jyldarda dál osylai óz qolymyzben ot kósep, oǵlandarymyzdy oqqa bailap edik.
«Qaryny toqtyq, jumysy joqtyq azdyrar adam balasyn» dep Abai atamyz aitqandai es jiyp, etek japtyqpa degende taǵy baiaǵy qaralaýǵa daiyn ǵadetimizdi qaitalap, el aldynda júrgen erlerimizdi tarpa bas salýǵa qamdansaq, eldigimiz qaida?! Keshe ondai zulmatty orystan, nemisten, qytaidan kóretin edik. Endi kimnen kóremiz!?
Men biletin Dúken Másimhanuly qazaq halqyna kerekti, óz orny bar sanaly tulǵanyń biri. Ony tarih sahnasynan julyp tastaý nemese qaralaý eshkimniń qolynan kelmeidi. Keshe ǵana Elbasymyz aidai álemniń aldynda – Dúniejúzi qazaqtarynyń 5 quryltaiynda tóńirektiń tórt buryshynan jinalǵan aǵaiynnan tórt tanymal tulǵany ataǵanda, osy Dúken Másimhanulynyń esimin de erekshe iltipatpen ataǵanyn umyta qoiǵanymyz joq. Umyta qoiǵandy qoiyp maqtanyshymyz bolǵan erlerimizben marqaiyp qalǵanbyz.
Olai bolsa, aǵaiyn, ózgege jaqsylyq jasaý qolyńnan kelmese, jamandyq sailama, or qazba, otqa iterme! Bireýge ne isteseń aldyńnan sol shyǵady. Búgin ne ekseń erteń urpaǵyń sony jeidi. Ata-babańnyń berekeniń qaimaǵy bolǵan asyl dástúri qaida?!
Elim degen erlerimiz aman bolsyn, solardyń jolyndaǵy tasty tazartyp, erteńgi eldiktiń jolyn dańǵyl qylsaq, urpaǵymyz ulaǵatymyzǵa maqtanady. Súrinse demegen, alǵa umtylsa jebegen, qairan qazaq balasy, dosqa kúlki, duspanǵa taba bolma! Syrtqy jaý antalaǵan zamanda aǵaiynnyń berekesin joǵaltpa. Kerege basy ala bolsa, úi ishi pále bolady. Bul meniń emes, seni men meniń – atalarymyzdyń aitqany.
Dúken alabótenniń Dúkeni emes, qazaqtyń Dúkeni! Biz ony qorǵaýymyz kerek!
Jádi ShÁKENULY,
Qazaqstan jazýshylar odaǵynyń,
Eýraziia jazýshylar odaǵynyń múshesi.
