– Máýlen Toqtarbaiuly, biyl jol jóndeýge qatysty kelisimshart alǵash ret Almaty qalasynyń aýdandarymen birge jasalǵan eken. Osy jóninde keńirek aityp berseńiz...
– «Jol aktivteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» RMK respýblikalyq mańyzy bar úsh qala jáne oblysta 19 filialy bar. Qyzmet salasyna avtomobil joldaryn salý, rekonstrýktsiialaý, jóndeý jáne kútip ustaý kezindegi jumystar men materialdardyń sapasyna saraptama, joldardy diagnostikalaý jáne aspaptyq tekserý kiredi. 2019 jyly qurylǵan bizdiń mekemeniń basty qyzmeti – jol salý, jóndeý kezindegi materialdardyń sapasyn anyqtaý. Sodan beri Almaty qalasy ákimdigi men qalalyq mobildik basqarmasy qoldap, jyl saiyn kelisimshart túzip, nysannyń aýmaǵyna bailanysty qarajat bólinedi.
Iá, biyl ortasha jol jóndeý jumystarynyń biýdjeti aýdan ákimdikterine berilgen. Buryn bári Almaty qalalyq mobildik basqarma quzyretinde boldy. Qaladaǵy 8 aýdan ákimdigimen aǵymdaǵy jóndeý jumystary boiynsha kelissózder júrgizilip, 7 kelisimshart jasaldy.
2023 jyldyń 2 qantarynda «Almaty qalasy boiynsha qalalyq mobildik basqarmasy» KMM-men kóshe-jol jelisi boiynsha jumystar men materialdardyń sapasyna saraptama júrgizýge 150 mln teńge somasyna kelisimshart jasaldy. Qyrqúiek aiynda qosymsha kelisimmen 40 mln teńge berildi. Al Almaly aýdanynan basqa 7 aýdan bizdiń mekememen jalpy somasy 27 mln teńgege kelisimshartqa otyrdy. Iaǵni, Almaty qalasy Energetika jáne sýmen jabdyqtaý basqarmasy, Almaty qalacy Qurylys basqarmasy jáne Almaly aýdany bizdiń mekememen kelisimshart jasaǵan joq.
Jyl basynan bizdiń filialdyń mamandarymen birge 428 tekseris júrgizilip, 1325-ke jýyq synama alyndy. Osy alynǵan synamanyń 388 (29,2 paiyzy) talaptarǵa sáikes bolmai shyqty. Tekseris barysynda – 142 aqaý anyqtalyp, olardyń 35-i (24,6 paiyzy) qaita túzetilip, 107-si (75,4 paiyzy) túzetilip jatyr. Qazirgi kezde aqaý sany birshama azaidy desek bolady. Eger talapqa sai bolmasa, biz dereý tapsyrys berýshige jáne merdigerge hattama jazamyz. Sodan keiin belgili bir merzimde, iaǵni 7-10 kúnde qalpyna keltirýi tiis. Bul mekeme óz tarapynan aiyppul salyp nemese litsenziiasynan aiyrý, tipti bolmasa qadaǵalaýshy injenerdiń attestatyn toqtatý sharasy qoldanady.
– Biyl Almaty qalasynyń birqatar kóshesi tolyqtai jóndeýden ótti. Buǵan sońǵy úlgidegi tehnologiia kómekke keldi me? Jol salýǵa qoldanylatyn polimer, bitým, qiyrshyqtas qospasy ózimizde óndirilgen be?
– Durys aitasyz, biyl jol salýda jańa tehnologiiaǵa kóńil bólindi. Óitkeni, aýyr júk kólikteri, avtobýs júretin jolaqtar kún ystyǵynda ezilip, otyryp ketken. Sondyqtan biyl magistraldi joldyń bárine polimer asfalt qosyp tóseldi. Bul joldyń otyrmaýyna qarsy áreket etedi. Endi biz bul joldardyń sapasyn jiti qadaǵalap otyramyz. Biyl tóselgen jol kelesi jyly birden nátije beredi deýge bolmaidy. Onyń sapasy aldaǵy eki-úsh jylda kórine bastaidy. Jalpy, respýblika joldarynyń 80 paiyzy – qanaǵattanarlyq delinedi. Sonyń ishinde basqa aimaqtarmen salystyrǵanda, Almaty qalasy joldarynyń 85 paiyzy qanaǵattanarlyq jaǵdaida. Tipti, kósh ilgeri deýge bolady. Qala ákimi bul kórsetkishti 90-95 paiyzǵa jetkizý baǵytynda jumys isteitinin aityp júr.
Al jol salýǵa paidalanylatyn barlyq material ózimizde óndiriledi. Almatynyń mańaiyndaǵy zaýyttan alamyz. Al polimer qospasy AQSh jáne Frantsiianyki. Buryn Almaty qalasynda túnimen jol tósep, ertesine paidalanýǵa beretin. Keppegen jolmen júrgen soń onyń sapasy uzaqqa barmaityn. Ezilip turǵan asfalt sózsiz otyryp ketedi. Qazir mamandar bárin tehnologiia boiynsha salyp, arnaiy erejesin saqtaýǵa kóshti.
– Al Almaty qalasy aýmaǵyna qarasty jáne irgesindegi eldi mekenderdegi joldar tolyqtai qashan jóndeýden ótedi?
– Biz tapsyrys berýshiniń nusqaýymen ǵana jumys isteimiz. Almaty qalasy boiynsha qalalyq mobildik basqarmasy men aýdandyq ákimdikter ortasha jóndeý jumystary qai kóshege jasalýy kerek ekenin aityp, bizge tizim beredi. Árine, bul mekemeler bizdi barlyq jol jóndeý jumysymen qamtyp otyr dei almaimyn. Biraz nysandaryna aiaǵymyz jetpei jatyr. Sebebi, bergen, usynǵan qarajaty jetkiliksiz. Buryn tek qalalyq jol belgisindegi magistraldi kóshelerdi tekserip keldik. Qazir kelisimshart boiynsha ár aýdannyń kishkentai, qýys kóshelerine deiin bardyq. Iaǵni, bizdiń sheńberimiz keńeiip, atqaratyn jumys aýqymy artty.
– Búginde jol sapasyn tekserýge qatysty qandai jańashyldyq bar?
– «Jol aktivteriniń ulttyq sapa ortalyǵy» RMK Almaty qalalyq filialy boiynsha aitsam, bizde jańa tehnologiialar engizilip, bar kóńildi tsifrlandyrýǵa bólip kelemiz. Keshendi avtomattandyrý jumystardyń nátijesinde jol sapasy tsifrlandyrylǵan zerthanada tekserilip, saraptaý nátijesi ortaq bazaǵa túsip otyrady. Munymen qosa jyljymaly jol zerthanasy saǵatyna 60 shaqyrym jyldamdyqpen júrip otyryp joldyń aqaýyn anyqtaýǵa múmkindigi bar. Ár jóndeý jumysynyń ýaqyty bolady. Eger biyl ortasha jóndeý jumysy júrgizilse, bul eki jyldan keiin jasalady. Al kúrdeli jóndeý bolsa, bes jyldan keiin qaita júrgiziledi.
Injener mamany planshetin alyp, qai nysanǵa kelip, teksergeni týraly GPS arqyly bazaǵa birden túsedi. Tekserisi, alǵan materialy, qorytyndysy jaiynda planshetke jazylady. Sol jerde tapsyrys berýshi de, injener de ETsQ kiltpen qol qoiady. Buryn alyp kelgen materialdy zerthanaǵa tapsyryp, qaǵazben akt jasaityn edik. Qazir qaǵaz qoldanbaimyz. Injener bárin QR kod arqyly tapsyrady. Sol boiynsha material zerttelip, nátijesin shyǵarady. Eń sońynda ǵana material qai nysandyki jáne talapqa sai ma, joq pa ekeni belgili bolady. Sol naqty nátijeni tapsyrys berýshi merdigerge joldaimyz. Iaǵni, ortada eshkim bolmaidy. Aita ketý kerek, ortalyq mamandary júrgizgen tiimdi jumystyń nátijesinde jol sapasy 85 paiyzǵa jaqsardy. Buǵan qatelik pen kemshiliktiń der kezinde anyqtalyp, tez arada túzelýi basty sebep.
– Jolshy mamandyǵy sońǵy kezde ǵana bedelge ie bolyp keledi. Buryn bul salaǵa jastardyń kelýi kóńil kónshitpeitin edi. Mekeme mamandarynyń mektepterdi, oqý oryndardy aralap, jastarmen kezdesý ótkizgenin bilemiz. Nátije bar ma?
– 2019-2020 jyldan beri mektepterdi aralap, kásiptik baǵdar berip kelemiz. Jalpy, Qazaqstanda 7 myń mektep bar eken. Ár mektepten bir bala jol salýǵa qyzyqsa, 7 myń mamandy tárbielesek, sonyń ózi jetip jatyr. Osy maqsat boiynsha Almaty qalasyndaǵy, shalǵaidaǵy aýdandaǵy bilim uialaryna baryp, dáris ótkizdik. Jolshy mamandyǵynyń mańyzdylyǵyn, jalaqysynyń kóptigin tilge tiek ettik.
Mysaly, bizde mehanizatorlardyń ózi 700 myń teńge men 1 mln kóleminde jalaqy alady. Al ýchaske basshysy 500 myń teńgege deiin tabady. Sebebi, maman tapshy, suranysqa ie. Bul salada jalaqy jyl saiyn ósip jatyr. Sondyqtan jastar jol salýǵa kelse, qandai jeńildikter men bonýstarǵa ie bolatynyn túsindiremiz. Biz aqparattandyrý, kásiptik baǵdar berý jumysyn toqtatpaimyz. Qazir osynyń nátijesinde jol salýǵa kelip jatqan jastardyń qatary kóbeigen.
Búginde Qazaqstanda jol salatyn mamandardy oqytatyn birneshe oqý orny bar. Mysaly, buryn M.Tynyshbaev atyndaǵy Qazaq kólik jáne kommýnikatsiialar akademiiasy boldy. Qazir sol akademiianyń ornyna Logistika jáne kólik akademiiasy quryldy. Biz kezinde jol mamandyǵyn Avtomobil joldary fakýltetinde bólek oqydyq. Búginde «Transport qurylysy» degen fakýltette oqytady. Odan bólek L.B. Goncharov atyndaǵy Qazaq avtomobil joldary akademiiasy men kolledji bar. Bir aita keterligi, bizdiń mekeme joǵary oqý orny, kolledj stýdentterine tájiribeden ótkeni úshin aiyna 85 myń teńge tóleidi. Jastar ári úirenedi, ári aqsha tabady. Qazir filialda tájiribeden ótip júrgen 3 jas maman jumysqa ornalasty. Bázbireýler jol salýdy aýyr jumys dep oilaidy. Árine, kez kelgen jumystyń jeńili joq. Eńbektenseń ǵana nátishe shyǵady. Onyń ústine qazir bári avtomattandyrylǵan, tsifrlandyrý júiesine kóship jatyr. Birinshiden, bul – saýapty jumys, ekinshiden, jastar úshin jalaqysy jaqsy mamandyq.
Suhbattasqan Dinara Myńjasarqyzy
