Men jaqynda ǵana Norvegiia Táýelsiz qory basshysynyń qyzmetten ketkenin jáne ózimizdiń Ulttyq ál-aýqat qorymyzdaǵy basqarý sapasyna qatysty máseleni kótergenim esińizde bolar.
Búgin men bolashaqqa degen bizdiń kózqarasymyz ben norvegterdiń kózqarasyn ózara salystyrýdy jalǵastyrsam deimin.
Norvegiialyqtar sekildi, bizdiń de baǵymyz bar eken, paidaly qazbalardyń asa úlken qory bar.
Biraq bizge qaraǵanda olardyń baǵy 5 ese az. Olarda 6.6 mlrd. barrel, al bizde 30 mlrd. barrel munai bar, oǵan Mendeleev kestesindegi barlyq elementti qosyńyz.
Sondai-aq, olar 50 jyl ishinde ózderiniń táýelsiz qoryna 1.1 trillion AQSh dollaryn jinady, al biz bolsaq 30 jyl boiy tek 68 mlrd. AQSh dollaryn jinadyq.
Norvegiialyqtar buǵan qalai jetkenin qarastyryp kóreiik.
Táýelsiz qor qurý arqyly olar ne nársege umtyldy? Jaýaby - aqsha jinaý, durys, biraq tolyq emes. Bul týraly mátinnen jáne qor deklaratsiiasynan oqýǵa bolady.
Norvegterdi túsiný úshin tarihqa sál tereńirek úńilý kerek. Sonymen, bastaiyq (mátindi oqý kezinde Qazaqstanmen parallel qarastyrýdy usynamyn).
Norvegter - burynǵy vikingter. Jaýlap alýshylar.
Olar óz minezin, ońai aqshaǵa degen áýestik, ózgeniń materialdyq igilikterin dórekilik pen arsyzdyq arqyly iemdený syndy mentalitetin jaqsy biledi.(Bul eshkimdi esińizge salyp jatqan joq pa? Kóshpendiler, shapqynshylyq, barymta, Abaidyń qarasózderi).
Ózderiniń minezderin bile otyryp, norvegiialyqtar memleket biýdjetinen túrli sektorlardy qarjylandyrý arqyly óz ekonomikasyn ártaraptandyrýdan sanaly túrde bas tartty.
Óitkeni, bul joldyń aqyr aiaǵynda ultty tuiyqqa tirep tynatyn jemqorlyq alańy ekenin jaqsy túsindi. Aqsha talan-tarajǵa túsedi, al el quldyraidy.
Norvegiia ekonomikasy munaiǵa (shikizatqa) negizdelgen.
Onyń ornyna norvegiialyqtar eldiń tabysyn álemdik ekonomikaǵa investitsiialaýdy uiǵardy. NEGE degen suraqqa jaýap berý úshin nátijelerge kóz salaiyq.
Qarjy ministrliginen Norvegiia Táýelsiz munai qoryna eń alǵashqy aqsha aýdarymy 1996 jyly 19 658 628 711 norveg krony (NOK) kóleminde jasaldy.
Norvegiia óz kapitalyn búkil álemge, álemdik ekonomikanyń barlyq salalaryna salyp ártaraptandyrdy. Osylaisha, búginde búkil álem boiynsha 9000 kompaniia Norvegiia ekonomikasy úshin jumys istep jatyr.
Al Norvegiianyń óziniń ekonomikasy ne bolyp jatyr? Eshteńe de bolmai jatyr.
Norvegiialyqtar 100 jyl buryn maishabaqtar aýlaityn, áli aýlaidy. Norvegiia tabiǵaty qaz-qalpynda – áli buzylmaǵan. Óziniń bar ereksheligin bolashaq urpaqtary úshin saqtaidy.
Osynyń arqasynda Norvegiiadaǵy týrizm biýdjetti tolyqtyrýdyń negizgi kózderiniń biri bolyp otyr (munai óndirýmen qatar).
Norvegiialyqtar óz jerinde zaýyttar salmaidy. Nelikten?
Dúniejúzindegi úzdik 9000 (birjalarda listingten ótken) kompaniia (zaýyttar men fabrikalar) el igiligi úshin jumys isteidi.
Qarapaiym norvegiialyqtardyń ómir súrý deńgeii álemdegi eń joǵary deńgei bolyp esepteledi jáne bul úzdiksiz ósip jatyr.
Norvegiialyq kronnyń baǵamy shetel valiýtalaryna nemese tez qubylatyn munai baǵasyna emes, álemdik ekonomikanyń jaǵdaiyna bailanysty.
Osylaisha, 23 jyl ishinde norvegiialyqtar el ekonomikasyn kóterip, ulttyq valiýtanyń infliatsiiasyn jeńip, ózderiniń tabiǵatyn ónerkásiptik lastanýdan saqtap, búkil halyq úshin passivti kiris kózin jasady.
Bári tamasha – qarapaiym!
Al biz 30 jyl boiy ne istedik? Qandai jetistigimiz bar?
