Almaz Sharmannyń aitýynsha, virýstyń shtamdary men varianttaryn ajyratý qajet. Keibir tehnikalyq aiyrmashylyqtar bar.
– Biz koronavirýstyń ár túrli nusqalary týraly aityp jatyrmyz. 1 maýsymnan bastap Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy olardy grek alfavitiniń áripteri – «alfa», «beta», gamma, «delta» dep ataýdy sheshti. Olardy «úndi», «braziliialyq», «ońtústik afrikalyq» dep ataǵanǵa deiin. Biraq mundai konnotatsiia bolmaýy úshin olar olardy áriptik belgiler dep ataýdy sheshti, – deidi professor.
Almaz Sharman koronavirýstyq pandemiia bastalǵaly beri búkil álemde kóptegen nusqalar tirkelgenin basa aitty. Shamamen ai saiyn eki nemese úsh nusqa paida boldy. Sonymen qatar, tiimdi vaktsinalardyń paida bolýymen mýtatsiianyń jiiligi tezdedi. Bul tabiǵi evoliýtsiialyq protsess.
– Virýs tiri qalýdyń joldaryn izdep, belsendi túrde mýtatsiialana bastaidy. Shyndyǵynda, virýstyń tek 30 myń nýkleotid negizi bar jáne onyń mýtatsiialyq nusqalarynyń sany shekteýli. Virýstardyń birneshe nusqalary bar, olar juqpaly jáne vaktsinalarǵa tózimdi bolýy múmkin, nemese vaktsinalardyń áserinen jaltarýy múmkin, biraq olar juqpalyǵyn joǵaltady. Bul alfa, beta jáne gamma nusqalarymen boldy. Biz qazir «deltanyń» óte juqpaly nusqasymen ainalysamyz. Men áli de bul koronavirýstyń sońǵy agressivti nusqasy dep oilaimyn jáne bolashaqta pandemiia joiylýy kerek, – dedi Almaz Sharman.
Mysaly, ońtústikafrikalyq nusqasynyń vaktsinalarǵa tózimdi ekeni anyqtaldy, biraq sonymen birge ol tez juqpaidy. Al «delta» nusqasy ózinen burynǵylardy yǵystyryp, qaýipti ári juqpaly bolyp shyqty.
«Delta» nusqasy joǵalyp bara jatqanda, biraq bolashaqta vaktsinalanǵan halyqtyń úlesi tómen bolsa, onda basqa nusqalar paida bolýy múmkin», - dedi Almaz Sharman.
Professor virýstyń shtammdary men nusqalaryn shatastyrmaýdy surady. Ol shtamdar virýstyń taǵy bir sapalyq sipattamasy ekenin atap ótti. Shtamdarǵa 2003 jáne 2012 jyldary taralǵan jáne Ońtústik-Shyǵys Aziiada atipiialyq negizgi epidemiiasyn týdyrǵan virýstar jatady.
Vaktsinatsiia deńgeiiniń jetkiliksizdigi jaǵdaiynda koronavirýs mýtatsiiaǵa ushyrap, jańa nusqalardy týdyrady.
– Vaktsinalardyń koronavirýsqa qarsylyǵy tiimdi. Ásirese kovidtiń «alfa» nusqasynda. Bul nusqa juqpaly bolǵanymen, vaktsinalar ony basady. «Delta» nusqasynyń ózgeshe tásili bar, ol vaktsinalardan azdap bas tartady, degenmen vaktsinalar 70-80% jaǵdaida óziniń tiimdiligin kórsetedi, – dedi Almaz Sharman.
Sózin qorytyndylaǵan Almaz Sharman Qazaqstanda sońǵy eki aida juqyrýdyń negizinen «úndi» dep atalatyn «delta nusqasynan» taraǵanyn aitty. Bul «britandyq» jáne «ýhandyq» nusqalarǵa 60%-ǵa juqpaly.
– Vaktsinalaný artqan saiyn virýs óziniń kúshin joiyp, qarapaiym infektsiiaǵa ainalady. Dertpen kúresti toqtaýǵa bolmaidy. Vaktsinalanǵan azamattar sanyn kóbeite otyryp, biz koronavirýsty endemiialyq aýrýǵa ainaldyratyn bolamyz, – dep túiindedi sózin Almaz Sharman.
