Logistika... nemese aqshanyń «kókesi» qaida?

Logistika salasynyń mańyzy men máni zor. Eýropa, Qytai jáne Reseidiń arasyndaǵy transporttyq dáliz Qazaqstandy kesip ótedi. «Sondyqtan, bul salanyń bolashaǵyna búginnen-aq mán berý kerek» deidi mamandar. Al elimizdiń uzaqmerzimdi strategiialyq damýynda,  júk tasymalyn ondaǵan million tonnaǵa kóbeitý taiǵa basqan tańbadai kórsetilgen. Bul úshin aldymen ishki naryqtyń normalaryn retke keltirgen jón. «Qala men Dalaǵa» suhbat bergen Qazaqstandaǵy eń iri AILPgroup logistikalyq kompaniiasynyń basshysy Nikolai Kashirin osyndai pikirde.

–Nikolai myrza, Qazaqstandaǵy logistika salasyna kásipkerlerdiń qyzyǵýshylyǵy qandai? Bul sala qanshalyqty igerilip otyr?

– Daǵdarys bizneske edáýir soqqy boldy. Ásirese, bankten nesie alǵan kásipkerler qysylyp qaldy. Biz sol ýaqytta, elimizdegi logistikalyq jobalardy saýyqtyratyn kompaniia retinde ashyldyq. Jáne jumysymyz jemissiz bolǵan joq. Qurylǵaly bergi tórt jylda kompaniia quny 30 mlrd. teńgeni quratyn logistikalyq jobalarǵa «jan bitirdi». Árine, munda memlekettiń kómegi boldy. Bastysy bailanys úzilgen joq. Qazir bizdiń kompaniia Global Ecological Group Almaty (GEGA) logistika ortalyǵyn saýyqtyrýmen ainalysyp jatyr (ortalyqtyń 49 paiyz úlesi Almaty qalalyq ákimdiginiń úlesinde). Bul Údemeli indýstriialyq innovatsiia baǵdarlamasyna qaraityn halyqaralyq keshen. Ortalyq tutasońtústik astanany azyq-túlikpen qamtamasyz etedi. Halyqaralyq deýimniń sebebi, dál mundai keshen Orta Aziiada joq. Keshendi byltyrǵy jyly Indýstrializatsiia kúnine orai ótkizilgen telekópirde Elbasynyń ózi  iske qosqan bolatyn.

– Biraq, sońǵy kezderi GEGA-nyń basy daýǵa qalyp júr. Bilýimizshe, sizder «Qazaqstannyń investitsiialyq qorymen» sottasyp jatyrsyzdar. Osy máseleniń aq-qarasyn ajyratyp aityp berseńiz?

– Másele mynada...Kezinde GEGA-nyń janyndaǵy nysandar «Qazaqstan qaǵazy» kompaniiasyna tiesili bolatyn. Keiinnen bul kompaniianyń alaiaqtyqpen ainalysqany belgili bolyp, biyl logistika biznesinen birjolata ketti. «Qazaqstan Damý bankinen» alǵan qomaqty qarajatty (nesieni) qaitara almaǵan «Qazaqstan qaǵazy» bizdiń irgemizde ornalasqan «A» sanatyndaǵy transporttyq logistikalyq keshendi damý institýtyna berýge májbúr boldy. Keiin keshen «Qazaqstaninvestitsiialyq qorynyń» qaramaǵyna ótti. Al qorǵa óz kezeginde keshendi saýyqtyrý mindeti júktelgen tuǵyn. Biz, bul protsess zańdy, iaǵni ashyq túrde júrerine senip, Qormen áriptesip jumys istedik. Alaida, byltyrǵy jyldyń aiaǵynda astyrtyn jedel konkýrs ótkizilip,  qor konkýrs jeńimpazyn tańdap úlgerdi. Sonyń nátijesinde  biz, iaǵni logistika salasynda uzaq jylǵy tájiribesi bar adamdar múlde bilmeitin «ALG Company» JShS «Qazaqstan Qaǵazynan» qalǵan keshenniń iesi atanyp shyǵa keldi. Keiinnen,bul baiqaýdyń kóptegen zańbuzýshylyqpen ótkenin anyqtadyq. Saiyp kelgende, aty ashyq tender dep atalǵan baiqaý zańsyz ótkizildi. Bul jaiynda biraz aityldy da...

Qazir álgi «ALG Companý» JShS-nyń basshylyǵy aýysyp jatyr. Burynǵy aqtóbelik menedjerlerdiń ornyna basqa top kelip jatyr eken. Iaǵni, aktivterge ielik etý birtindep solardyń qolyna ótýde...Jańa basshylyq jumysshy sany qysqaryp, ónimdiligi azaiǵan keshenniń tamyryna qan júgirte ala ma? Neǵaibyl. Keshenniń kóz aldynda quldyrap bara jatqanyn kórip otyrǵan jumysshylardyń kópshiligi sotqa shaǵymdanyp júr.

– Sózińiz aýzyńyzda. Biraq, qordyń bul taraptaǵy qyrýar aqparatyn oqysaq ta, siz aitqan dúnieni kózimiz shalǵan joq. Qor basshylyǵy«memleketke tiesili 5,9 mlrd. teńge qarjyny qazynaǵa qaitardyq» dep jatyr ǵoi? 

– Olar bul máseleni jyly jaba salǵysy keledi. Keshendi qurtyp tynǵandaryn joǵarydan jasyryp otyr. Sizge bir derek aitaiyn.  Biz: «Eger, keshenge ielik eter bolsaq, memleketke toqsan saiyn 270 mln. teńge tóleýge ázirmiz» degen bolatynbyz. Bul  ALG Company tóleitin qarjydan eki ese kóp. Budan syrt, keshendi basqarý quqyǵyna ie bolǵan jaǵdaida ainalymnan túsken tabystyń 1,5 paiyzyn ǵana ustap qalýǵa ýáde berdik. Al bul kórsetkish ALG Company-da baqandai 15paiyzdy quraidy!

Meniń bilýimshe, qazir keshendi satyp alǵysy keletin qaltaly qojaiyn tabylypty. Biraq, másele munda emes. Álgi qojaiyn naryqtaǵy quny 10 mlrd. teńge turatyn keshendi (logistiska mamandarynyń dereginshe),  3,7 milliardqa satyp almaq eken. Óz basym Qazaqstan investitsiialyq qory jáne Qazaqstannyń Damý banki mundai masqaraǵa barmaidy dep oilaimyn. Biraq, tapsyrys berýshi taǵatsyzdanyp otyrǵan kórinedi. Bul soraqy jaǵdaidy joǵary jaqtaǵylar bilmeýi múmkin emes. Al bilmegen bolsa, kásipkerler qaýymy osy máseleniń aq-qarasyn ashyp kórsetetin dóńgelek ústel uiymdastyrýdy usynyp otyr. Jiynǵa bilik ókilderi, halyq qalaýlylary, Úkimettik emes uiymdar men jýrnalisterdi shaqyrmaqpyz. Bul jiynǵa Qazaqstan investitsiialyq qory jáne Qazaqstannyń Damý bankiniń ókilderi keledi me eken,m sol kezde kóremiz...

Qordyńbasqa da bylyqtary jetip artylady. Atap aitsam, qor GEGA-ny temirjol torabynan aiyryp tyndy. Biz jyldar boiy bul máseleni Jer kodeksine sai retteýge tyrystyq, kórshilerimizge tiimdi usynystar jasadyq. Alaidajańa basshylyq qorǵa qarasty keshendi kesip ótetin bizdiń temirjol jelimizdi «jiliktep» tastady.  Tipti sotta da ádildik tappadyq. Almaty qalalyq mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomikalyq soty eki jaqqa tiimdi sheshim shyǵarýdyń ornyna, bizdi jyǵyp berdi.

– Aitpaqshy, qordyń saityn sholyp óttik. Joǵary sot «Qazaqstan investitsiialyq qory men GEGA-nyń arasyndaǵy aitysqa núkte qoidy», – dep habarlapty.Sizder jeńilipsizder...

–Men bul suraqqa bylai jaýap bereiin. Óz áreketi arqyly Qor bizge ǵana emes memleketke, halyqqa ziian tigizip otyr. Sebebi, bizdiń ortalyqta kedendik beket jáne ýaqytsha saqtaý qoimalary ornalasqan. Al temirjol torabynynyń joqtyǵynanGEGA úleskeri (Almaty qalalyq ákimdigi),Elbasy jobany iske qosqaly beri jarty jylda josparlanǵan 50 mlrd. teńge tabysty túsire almady. Men bul arada respýblikalyq biýdjettiń qansha qarjydan qaǵylǵanyn aitpai-aq qoiaiyn.

Al, qor men aradaǵy aitysqa núkte qoiǵan joqpyz. Biz aiaǵyna deiin kúresýge ázirmiz. Bul, birinshiden memleket múddesi. Tipti Joǵary sottan jeńilis tapqan kúnniń ózinde de, odan joǵary deńgeige,onyń ishinde TMD-nyń memleketaralyq sotyna, Eýraziialyq sotqa shaǵymdanatyn bolamyz.

Áńgimelesken, Dýman Byqai