Iá, 2019 jyldyń sońy jáne 2020 jyldyń basy boiynsha jasalǵan bul reiting qorytyndysyna sáikes, Qazaqstan halqy úshin belgilegen gaz baǵasy eń arzan memleketke jatady.
Ortasha jalaqy alatyn bizdiń el azamaty aiyna 8,8 myń tekshe metr gaz satyp alýǵa múmkindigi bar.
«Jalaqy munda az, biraq esesine reitingige kirgen elder ishindegi eń arzan gaz osy memleketke tiesili. Qazaqstanda tabiǵi gazdyń bir myń tekshe metrin 44,7 dollarǵa satyp alýǵa bolady» dep jazypty RIA Reiting.
Gazy halqyna qoljetimdi ekinshi memleket – Liýksembýrg. Bir adamnyń munda 8,3 myń tekshe metr gaz satyp alýǵa múmkindigi bar. Onyń ústine bul elde gaz quny Qazaqstanǵa qaraǵanda halqy úshin 10 ese qymbat: 1 myń tekshe metr úshin 467,8 dollar tóleidi. Degenmen, bul Eýropadaǵy azamattary eń joǵary jalaqy alatyn memlekettiń biri.
Sodan keiin baryp, III-orynda Resei (1 myń tekshe metrine 87,9 dollar) tur. Soltústik kórshiniń ortasha jalaqy alatyn turǵyndary aqshasyna shamamen 6,5 myń tekshe metrge jýyq gaz satyp ala alady.
Eń qymbat gazdy Shvetsiia turǵyndary tutynady. Ulttyq valiýtaǵa shaqqanda bir tekshe metr kógildir otynǵa jergilikti tutynýshylar shamamen 575 teńge (Qazaqstanda 18,5 teńge) tóleidi. Alaida Shvetsiia jańartylatyn energiia kózderin barynsha paidalanýǵa tyrysady, sondyqtan bul elde tabiǵi gazdy tutyný kólemi shamaly kólemdi quraidy. Bul - salystyrý úshin mysalǵa keltirilgen tsifrlar.
«QazTransGaz Aimaq» AQ-tyń tutynýshylar úshin bólshek saýdadaǵy bekitilgen baǵasy
| Óńirler | Tutynýshy | 1 m3 gazdyń quny
(QQS qosa eseptegende) |
| Túrkistan oblysy,
Shymkent q. |
Eldi-mekender | 31,59 |
| Zańdy tulǵa | 28,27 - 35,79 | |
| Almaty oblysy | Eldi-mekender | 29, 55 |
| Zańdy tulǵa | 29, 55 | |
| Almaty q.
|
Eldi-mekender | 29, 44 |
| Zańdy tulǵa | 22,04 - 30,65 | |
| Jambyl oblysy | Eldi-mekender | 25,55 |
| Zańdy tulǵa | 20,08 - 35,26 | |
| Kostanai oblysy | Eldi-mekender | 23,41 |
| Zańdy tulǵa | 21,40 - 30,05 | |
| Kyzylorda oblysy | Eldi-mekender | 20, 90 |
| Zańdy tulǵa | 18,61 - 21,18 | |
| BQO | Eldi-mekender | 17,24 |
| Zańdy tulǵa | 11,85 - 17,87 | |
| ShQO (Zaisan q.) | Eldi-mekender | 11,22 |
| Zańdy tulǵa | 11,22 | |
| Mańǵystaý oblysy | Eldi-mekender | 9,96 |
| Zańdy tulǵa | 6,59 - 21,42 | |
| Aqtóbe oblysy | Eldi-mekender | 9,73 |
| Zańdy tulǵa | 7,49 - 14,54 | |
| Atyraý oblysy | Eldi-mekender | 8,14 |
| Zańdy tulǵa | 8,14- 19,80 |
Jergilikti halyq úshin ortasha baǵa – 1 tekshe metri 19,7 teńge
Zańdy tulǵalar úshin ortasha baǵa – 1 tekshe metri 16,84 teńgeden bastap 24,30 teńgege deiin.
Tsifr demekshi, QR Parlamenti Senatynyń janyndaǵy Senatorlar keńesiniń múshesi, tehnika ǵylymdarynyń doktory Lázzat Qiynov «Qazpravda» gazetine bergen suqbatynda mynandai salystymaly statistikany da alǵa tartady:
- Búginderi gaz elimizdiń kóptegen úilerinde qoljetimdi, al aimaqtardy gazdandyrý el basshylyǵy ustanatyn basty basymdyqtarynyń biri bolyp tabylady. Memleket árdaiym halyq úshin gazdyń baǵasyn tómen ustaý saiasatyna júginip keledi.
Aita ketý kerek, TMD-daǵy eń tómengi gaz baǵasy –bizdiń elimizge tiesili. Máselen, Qazaqstanda kógildir otynnyń 1 tekshe metriniń ortasha baǵasy 18,5 teńgeni quraidy.
Bul - Reseidegiden eki ese arzan jáne Qyrǵyz eline qaraǵanda 5 ese arzan baǵa. Búginderi páteri bar turǵynnyń ai saiynǵy gazǵa ketetin shyǵynynyń quny orta eseppen 1,7% nemese kommýnaldyq qyzmet qunynyń shamamen 600 teńgesin quraidy. Al bul jylý shyǵyndarynan 16 ese, internet pen telefonnan 12 ese, elektr energiiasynan 6 ese az, tipti qoqys shyǵarýǵa ketetin shyǵyn gazdan eki ese qymbat.
Mamandar arzan baǵamen osylaisha ishki naryqty molynan gazben qamtamasyz etý gaz salasyna paidadan góri, kóbirek shyǵyn ákeletinin basa aitady. Mine, bul shyǵyndar osy kúnge deiin árdaiym gaz eksportymen jabylyp, salaǵa kóp aýyrtpalyq salmai kelgen. Alaida qazir munyń ózi múmkin bolmai barady.
Eń bastysy – saýatty tariftik reforma kerek
Qiynov «Qazpravdadaǵy» maqalasynda bul másele sheshimine qatysty bylai toqtalady:
«Búgingi tańda munai-gaz salasy pandemiiaǵa bailanysty «kúizeliske» ushyraýda. Munai óndirýshi elder óndiretin munai kólemin azaita bastady. Sondyqtan gaz tapshy taýarlar qataryna bir-aq shyqty. Mundaida úkimetke jedel birnárse oilastyryp, shuǵyl sheshim qabyldamasa, erteń sýyq kúnderi qarapaiym halyqqa qiyn bolyp qalýy múmkin.
Qylyshyn súirep qys kelgende Qazaqstan aýmaǵynda kógildir otyn jetispeýshiligi oryn almas úshin qazirden gaz salasynyń jumysshylaryna qandai qoldaý kórsetýge bolatynyn oilastyrý qajet.
Úzdiksiz gazben qamtamasyz etý, aiaq-astynan bizdiń elimizdiń bas aýrýyna ainalýy ábden yqtimal. Negizinen, osy saladaǵy baǵany belgileý tásilderi qaita qarastyrýǵa suranyp tur. Sondyqtan mamandar men sheneýnikter ýaqytty kóp sozbai barlyǵyna qolaily baǵany tańdaý kerek.
Árine, baǵany ósirý degende ol qarapaiym halyqtyń qaltasyn qaǵyp, qinap qoiý degendi bildirmeýi tiis. Baǵa halyqtyń ai saiynǵy tólem qabiletin eskerip rettelýi kerek», - deidi tehnika ǵylymdarynyń doktory Lázzat Qiynov.
