Kún saiyn 48 qytai azamaty qazaq jerine taban tireidi

Kún saiyn 48 qytai azamaty qazaq jerine taban tireidi
Keide eleýsizdeý aitylǵan resmi derek­terdiń ózi tóbe quiqańdy shymyr etkize­di. Máselen, jýyrda ǵana Astanada bosqyndardy qorǵaý jáne halyqaralyq kóshi-qon jónindegi Almaty protsesiniń joǵary laýazymdy qyzmetkerleriniń úshinshi kezdesýi ótti. Osy jiynda 2016 jyldyń 8 aiy ishinde Qazaqstanǵa kelgen eńbek migranttaryna qatysty esep-qisap aityldy. Ondaǵy derekterge úńilseńiz, aza boiyńyz qaza bolady, orta eseppen alǵanda táýlik saiyn elý shaqty qytai azamaty shekaradan beri ótedi eken.

Atalǵan jiynǵa QR Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý vitse-ministri Svetlana Jaqypova, Orta Aziia boiynsha Kóshi-qon jónindegi halyqaralyq uiymnyń aimaqtyq úilestirýshisi Deian Keserovich, BUU-nyń Orta Aziia boiynsha bosqyndar isteri jónindegi Joǵarǵy komissar basqarmasynyń aimaqtyq ókili Bernard Doil, Qazaqstandaǵy BUU damý baǵdarlamasy turaqty ókiliniń orynbasary Mýnhtýia Altangerel, QR jáne Ortalyq Aziiadaǵy kóshi-qon saiasaty salasyndaǵy memle­kettik organdardyń, sondai-aq, halyqaralyq jáne úkimettik emes uiymdardyń ókilderi qatysypty.

Jiynnyń maqsaty – Ortalyq Aziia elderiniń eńbek kóshi-qony salasyndaǵy ja­ńa betalystaryn saraptaý men ózara tájiribe almasý, kóshi-qon zańnamasyndaǵy olqylyqtardy anyqtap, ortaq usynymdar jasaý eken. Otyrysta turǵyndardyń tutastyǵyn qamtamasyz etý, bosqyndardyń quqyqtaryn júzege asyrý men halyqaralyq tájiribeni eskere otyryp, atalǵan saladaǵy aimaqtyq yntymaqtastyqtyń múmkindikterin talqylaý qarastyrylǵanǵa uqsaidy.
Sonymen, derekter ne deidi? Kóshi-qon jónindegi halyqaralyq uiymnyń málimetinshe, álemdegi árbir je­tinshi adam – bosqyn. Al 2040 jyly álemdegi bosqyndar sany 400 millionǵa kóbeiýi yqtimal. Mundai sapyrylystan Ortalyq Aziia elderi de shet qalmaitynǵa uqsaidy. Densaýlyq saqtaý jáne áleý­mettik damý vitse-ministri Svetlana Jaqypovanyń aitýynsha, Ortalyq Aziia turǵyndarynyń da jóńkilgishtigi arta túsedi-mys.

Jóńkilý degennen shyǵady, qazaq shekarasynan beri ótip jatqan eńbek migranttaryna zer salsańyz, “eń mobildi” gastarbaiterler – qytailyqtar ekenin bai­qaisyz. Qańtar men tamyz aralyǵyndaǵy 8 ai ishinde 11 myń 641 Qytai azamaty qazaq jerine aiaq basqan. Bul – búkil Eýraziialyq odaq elderinen kelip jatqan eńbek migranttaryna jeteǵabyl adam.
 “2016 jyldyń 8 aiynda Qazaqstanǵa jumysqa turý maqsatynda 12 myń 963 adam (2015 jyly 16 myń 349), EAEQ qatysýshy elderinen, onyń ishinde Resei azamattary – 9 myń 388 adam (2015 jyly – 12 myń 529), Kyrǵyzstannan – 1 myń 496 adam (2015 jyly — 1 myń 138), Belarýs elinen – 394 adam (2015 jyly — 608) jáne Armeniiadan – 1 myń 685 adam (2015 jyly — 2 myń 074) kel­di”, — deidi Svetlana Jaqypova.

Vitse-ministr ataǵan osy derekten ótken jylǵa qaraǵanda TMD elderinen keletin eńbek migranttarynyń sany azaia bastaǵanyn ańdaý qiyn emes. Azaiý sebebi nede? Ony ekonomikalyq daǵdarystan izdegen oryndy. Qazir baiaǵydai keýde qaǵatyn zaman emes. Munai baǵasy quldyraǵanda “damýdyń dańǵyl jolyna túsken” Qazaqstan táspisinen jańylǵan shala moldadai irkildi. Kóptegen kásiporyndar jabyldy. Jumys oryndary qysqaryp jatyr. Mundai jaǵdaida shetten kelgen eńbek migranty Qazaqstannan ne jeidi? Demek, TMD elderinen beri aǵylatyn jumys kúshiniń azaiýy tabiǵi qubylys.
Al Qytaidan beri jyljyǵan nópir jóninde ne aitýǵa bolady? Ainaldyrǵan 8 ai ishinde 11 myń 641 Qytai azamaty shekaradan ótken. Bul kóp pe, az ba? Muny bilý úshin 11 myń 641 adamdy 8 aiǵa bólip kórińizshi – 1455-ten keledi. Iaǵni, 1,5 myńǵa jýyq adam. Ony 30 kúnge shaqsańyz, ár kún saiyn 48 qytai azamaty beri ótip jatyr degen sóz.

Qytaiǵa jalǵa jer bermek bol­ǵan biliktiń maqsaty “jer qushyp”, sońy moratoriige ulasqany belgili. Biraq, kórshi eldiń aldynda qyrýar qaryzy bar Astananyń kókeiinde ne jatqany áli kúmándi. Prezident sońǵy saparynda quny 26 mlrd. dollarǵa baǵalanǵan 51 kásiporyn qurý jóninde ýaǵdalasyp qaitty. Bul jumystar qazir bastalyp ta ketken. Alaida, biz qazaqqa jóni túzý kásiporyn quryp bermekke bekingen Qytai mamandary joǵarydaǵy tizimge enbedi-aý dep topshylaimyz. Óitkeni “jol kórsetkish”, “jón siltegish”, “úiretkish” Qytai mamandaryn eńbek migranttarynyń qataryna qalai jatqyzýǵa bolady? Endeshe, 51 kásiporynnyń mashaqatymen taǵy qansha qytai beri ótti? Áli qanshasy kerek-jaraǵyn túgendep, arǵy bette tur?

Joǵarydaǵy esepti ary qarai tarqatyp kóreiikshi, táýlik saiyn 48 qytai azamaty beri ótedi. Endi osyny minýtqa shaqsańyz, ár jarty saǵat saiyn – 1 qytai. Siz osy maqalany oqyp, “bul qalai boldy, ózi?” dep oilanyp úlgergenshe qysyq kóz kórshińizdiń jáne bir ókili alshań basyp shekaradan beri attady. Bul qaýip emes pe? Muny qaýip emes dep kim aita alady?!

Sansyzbai NURBABA

 

Derekkózi: islam.kz