Turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyqty tsifrlandyrý negizderiniń biri memlekettik qala qurylysy kadastryn – tsifrlyq ónimdi qurý jáne júrgizý bolyp tabylady, ol ekonomikanyń negizgi salalary men tirshilik etý salalarynyń barlyq jyljymaityn múlik obektileri men infraqurylymdaryn jinaidy, esepke alady jáne monitoring jasaidy.
Ekonomika sektorlarynyń negizgi baǵyttary men infraqurylymyn bir aqparattyq alańda biriktirý jáne tsifrlandyrý quraldaryn qoldaný salanyń jalpy jaǵdaiyn baǵalaýǵa jáne ony damytý boiynsha odan ári qadamdar jasaýǵa múmkindik beredi.
«Memqalaqurylyskadastry» RMK mamandandyrylǵan memlekettik kásiporny memlekettik qala qurylysy kadastryn qalyptastyrýdy jáne júrgizýdi júzege asyrady. Búgingi kúni ekonomikanyń negizgi baǵyttary boiynsha derektermen respýblikalyq deńgei quryldy (9 taqyryptyq derekter qory).
Qazirgi ýaqytta eldi mekenderdiń elektrondyq kartasyn jasaý maqsatynda Shymkent, Kókshetaý, Pavlodar, Petropavl, Aqtóbe, Qyzylorda, Taraz jáne Oral qalalarynyń qurylys salynǵan aýmaǵynda jerasty jáne jerústi injenerlik kommýnikatsiialaryn negizgi túgendeý boiynsha jumystar júrgizilýde (1-sýret).
Atalǵan qalalar boiynsha atalǵan memlekettik qala qurylysy kadastryn tsifrlandyrý deńgeii 25 %-ǵa artty.
Tiisti atribýtivtik aqparaty bar ǵimarattardy jáne injenerlik jelilerdi 3D-modeldeý
Memlekettik qala qurylysy kadastrynyń derekterin túgendeý jáne tsifrlandyrý qurylystar men kommýnikatsiialar obektilerin utymdy josparlaý men jobalaýdy, olardyń ornalasqan jerin jáne negizgi sipattamalaryn anyqtaýdy qamtamasyz etedi. Árbir uiymdastyrylǵan eldi mekende turaqty negizde túgendeý jumystary júrgizilýi tiis, olardyń derekteri memlekettik qala qurylysy kadastrynyń biryńǵai júiesine birden engiziledi.
Aǵymdaǵy túgendeý týraly aqparatty ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar, kommýnaldyq sharýashylyqtar jáne ýákiletti kadastrlyq jáne infraqurylymdyq qyzmetter beredi. Qala qurylysy kadastry derekteriniń tsifrlyq qory qalyptastyrylatyn bolady (2-sýret).
Memlekettik qala qurylysy kadastrynyń biryńǵai júiesiniń quraldary
2018-2019 jyldary respýblikalyq biýdjet esebinen 26,8 myń ga túgendeldi. Jergilikti biýdjet qarajaty esebinen 10,6 myń ga túgendeldi. Sońǵy 2 jylda elimizdiń eldi mekenderiniń qurylys salynǵan aýmaǵy 37,4 myń ga tsifrlandyryldy.
Sáýlet, qala qurylysy, qurylys jáne jerge ornalastyrý qyzmeti, josparlaý jobalaryn ázirleý jáne el óńirleriniń aýmaǵyn damytýdyń strategiialyq sheshimderin qabyldaý salasynda jedel basqarý sheshimderin qabyldaýǵa múmkindik beretin tsifrlyq tehnologiialardyń kómegimen interaktivti kezekshi josparǵa kóshý qala qurylysy kadastry derekteriniń qalyptasý shamasyna qarai kelesi kezeń bolyp tabylady.
Interaktivti kezekshi jospar onlain rejimde qala qurylysy kadastrynyń derekterin toltyrý jáne sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmetin qamtamasyz etýge qajetti málimetterdi usyný úshin memlekettik organdar men kommýnaldyq qyzmetterdiń ózara is-qimylyn qamtamasyz etedi.
Tsifrlyq memlekettik qala qurylysy kadastryn qurý jáne júrgizý:
eldi mekenderdiń aýmaqtaryn jáne jyljymaityn múlik obektileri men kommýnikatsiialardy paidalaný týraly derekterdi únemi jańartýǵa;
eldi mekenderde injenerlik-geodeziialyq jumystardy júrgizýge memlekettik biýdjet shyǵystaryn qysqartýǵa;
infraqurylym obektilerin utymdy ornalastyrýǵa;
tótenshe jaǵdailardyń týyndaýyna jedel áreket etýge;
sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmetiniń qujattaryn daiyndaý men berýdi avtomattandyrýǵa múmkindik beredi.
IT-kadastr óńirlerde sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys salalarynda memlekettik organdar men múddeli tulǵalardy aqparattandyrý ortalyǵyna ainalady dep kútilýde.
T.T. MUSABAEV,
«Memqalaqurylyskadastry»
RMK Bas direktory,
tehnika ǵylymdarynyń doktory,
L.N. Gýmilev atyndaǵy EUÝ professory,
QR UIA akademigi,
Qurmetti qurylysshy,
Qurmetti sáýletshi
