Tehnikalyq jáne kásiptik bilim berý (TjKB) júiesinde baǵdarlamalar mazmunyna, pedagogikalyq tehnologiialarǵa jáne oqytý ádisterine qoiylatyn talaptardyń artýyna bailanysty oqytý nátijeleri men alynǵan kásiptik quzyretterdi baǵalaýdyń qazirgi zamanǵy quraldaryna suranys ta ósýde.
Oqytý nátijelerin baǵalaýdyń mysaly retinde tikelei eńbek qyzmetin oryndaýdy kórsetýge jáne praktikalyq mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan WorldSkills halyqaralyq qozǵalysynyń quraldaryn keltirýge bolady, ony talap etiletin deńgeidegi quzyretterdiń bolýyn baǵalaý maqsatynda táýelsiz tulǵa baqylaityn jumys ornynda da keltirýge bolady.
Eger jumys ornynda baǵalaý júrgizý múmkin bolmasa, balama ádis tiisti alańdaǵy jumys jaǵdaiyna elikteý isi muqiiat uiymdastyrylýy kerek. Baǵalaý teoriialyq bilim men praktikalyq daǵdylardy integratsiialanǵan diagnostikalaýǵa baǵyttalady.
Ónerkásip transformatsiiasy kadrlardyń daǵdylary men júieli kásibi damýyna qoiylatyn talaptardyń joǵarylaýyna alyp keledi. Únemi damý ústindegi qazirgi eńbek naryǵy joǵary bilikti jumysshy kadrlarǵa muqtaj. Túlekter jumys berýshiler úshin, iaǵni óz isiniń mamandary úshin minsiz kandidat bolýy tiis. Búginde túlekter óndiristik tapsyrmalardy oryndai ala ma? Alǵan teoriialyq bilimderin is júzinde qoldana ala ma? Jas jumysshynyń daiyndyq deńgeii men kásibi biliktiligin qalai arttyrýǵa bolady? Bul suraqtarǵa jaýap demo-emtihan bolýy múmkin.
Sonymen demonstratsiialyq emtihan degenimiz ne? Demonstratsiialyq emtihan – jańa formattaǵy qorytyndy attestattaý.
Demonstratsiialyq emtihan-bitirýshilerdi daiarlaý sapasyn táýelsiz baǵalaý modeli (sertifikattaý), naqty qyzmetter men óndiristik protsesterdi modeldeý jaǵdaiynda praktikalyq daǵdylardy, bilim men daǵdy deńgeiin kórsetý jáne táýelsiz saraptamalyq baǵalaý protsedýralary bolýy shart. Oqytý nátijelerin baǵalaýdyń negizgi aiyrmashylyǵy baǵalaýdyń zamanaýi mýltikriterialdyq ádisimen WorldSkills talaptaryna (standarttaryn) sáikes bolýy tiis. Bizdiń oiymyzsha, jańa sertifikattaý formatynyń birqatar basqa artyqshylyqtary bar.
Birinshiden, ár mamandyqqa arnalǵan tapsyrmalar salanyń naqty talaptary negizinde qalyptasady. Mysaly, santehnik, qubyrlardy nemese aralastyrǵyshty ornatý kerek, shashtaraz shash qiiýdy nemese ádemi shashty jasaýy mańyzdy. Tapsyrma naqty jumys ornynda jumys isteý yqtimaldyǵy joǵary jabdyqtar men materialdardy qoldanyp, belgili bir ýaqyt ishinde oryndaýy kerek.
Ekinshiden, jumys nátijesi 100 baldyq shkala boiynsha baǵalanady. Bul ár mamandyqtaǵy eń joǵary sheberlik deńgeii, upailar kóptegen aspektiler úshin beriledi, olardyń árqaisysynyń tujyrymdamasynda ár mamandyq úshin belgili bir quzyretter kórsetilgen.
Úshinshiden, stýdent oryndaǵan tapsyrmany táýelsiz sarapshylar, sonyń ishinde kásiporyn ókilderi arasynan sarapshylar baǵalaidy. Emtihannyń jariialylyǵy men ashyqtyǵy – ony ótkizý qaǵidattarynyń biri. Kórermender úshin emtihan barysyn baqylaýǵa bolatyn arnaiy aimaq bar. Emtihandy onlain baqylaýǵa bolady. Demonstratsiialyq emtihannan ótý nátijesi boiynsha bitirýshige diplommen qatar Skills Passport-kásipqoidyń elektrondyq pasporty beriledi. Saitta emtihan tapsyrýshylardyń tólqujatymen tanysýǵa bolady worldskills.kz. Jumys berýshiler kóre alady, qansha ball jáne qandai kásibi iskerlikter men daǵdylaryn aldy túlegi.
Tórtinshiden, emtihan CIS júiesin (Competition Information System - demonstratsiialyq emtihan nemese WorldSkills chempionaty kezinde aqparatty óńdeýge arnalǵan mamandandyrylǵan baǵdarlamalyq qamtamasyz etý) qoldaný arqyly ótkiziledi.
2020-2025 jyldarǵa arnalǵan bilim men ǵylymdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamasynyń kóptegen oń aspektilerine bailanysty elimizde TjKB júiesinde stýdentter men túlekterdi WorldSkills talaptary (standarttary) boiynsha oqytý nátijelerin demonstratsiialyq emtihan túrinde baǵalaýdyń jańa júiesi kózdelgenin atap ótýge bolady. Máselen, ótken jyly pilottyq rejimde 36 kolledjde 350 stýdentti qamtyp, biliktilik emtihany nemese qorytyndy (keshendi) emtihan tapsyrý nysanynda qorytyndy attestattaý túrinde 26 quzyrettilik / TjKB mamandyqtary boiynsha demonstratsiialyq emtihandar ótkizildi. Demonstratsiialyq emtihandy baǵalaýǵa 250-den astam sarapshy, buryn Qazaqstandaǵy WorldSkills qozǵalysynyń ulttyq operatory – «Talap» KEAQ oqytqan áleýmettik seriktester men pedagogtardyń sarapshylary qatysty.
Sondai-aq WorldSkills quzyretterine jaqyn biliktilikter boiynsha sarapshylardyń baǵalaý kriteriileri aldyn ala ázirlendi. Kriteriiler sany 50-den 300-ge deiin ártúrli boldy jáne nátijelerdi baǵalaý úshin CIS-ke engizildi.
Baǵalaýǵa kásiporynnyń tiisti beiininiń qyzmetkerleri (sarapshylary qatysty, olar stýdenttiń) túlektiń daiyndyq sapasyna jáne onyń emtihanda kórsetiletin daǵdylaryna kóz jetkizdi. Olar CIS júiesinde óńdelgen kriteriiler boiynsha upai jinap, nátijelerin shyǵardy. Praktikalyq daǵdylardy kórsetý uzaqtyǵy bir emtihan tapsyrýshyǵa 12 saǵattan aspaityn ýaqytty kózdedi. CIS júiesine qoljetimdilikti WorldSkills ulttyq qozǵalys operatory belgilengen talaptarǵa sáikes usyndy.
Qorytyndy boiynsha demonstratsiialyq emtihandardy sátti tapsyrǵan stýdentter quzyrettilik pasportyn aldy.
Aǵymdaǵy jyly tehnikalyq jáne tehnologiialyq beiindegi mamandyqtar boiynsha elimizdiń 70-ten astam kolledjine demonstratsiialyq emtihan tapsyrý josparlanýda. Búgingi tańda atalǵan kolledjderge konsýltativtik-ádistemelik kómek júrgizilýde. Jalpy alǵanda, demonstratsiialyq emtihandy uiymdastyrý jáne ótkizý úshin emtihan ótkizý alańdaryn jabdyqtaýǵa jáne shyǵys materialdaryn satyp alýǵa aitarlyqtai qarjylyq shyǵyndar talap etiledi. Tiisinshe, demonstratsiialyq emtihan aldynda qarjylyq qamtamasyz etý máselesin sheshý mańyzdy.
TjKB uiymdary úshin demonstratsiialyq emtihan formatynda sapany táýelsiz baǵalaý – bul jumys berýshilerdiń talaptaryn (óndiristik mindetterdi) eskere otyryp, biryńǵai baqylaý-ólsheý materialdaryn ázirleý, Eńbek naryǵynyń qazirgi zamanǵy talaptaryn eskere otyryp, bilim berý baǵdarlamalarynyń mazmunyn obektivti baǵalaý, materialdyq-tehnikalyq bazanyń óndiristiń qazirgi zamanǵy bolmysyna sáikestigi, pedagogikalyq quramnyń biliktilik deńgeiin arttyrý múmkindigi.
Jumys berýshiler de paida kóredi, sondyqtan onyń nátijeleri boiynsha suranysqa ie quzyretter boiynsha úzdik jas mamandardy jumysqa ornalastyrý úshin tańdap, bilikti kadrlardy daiarlaý salasyndaǵy yntymaqtastyq úshin kolledjderdi anyqtai alady.
Sondyqtan TjKB júiesinde demonstratsiialyq emtihandy engizý, bul – barlyq oqý oryndary úshin taiaýdaǵy jyldarǵa arnalǵan ózekti mindet.
S. TÁTIBEKOV,
«Talap» KEAQ vitse-prezidentiniń m.a. –
Worldskills qozǵalysyn damytý
departamentiniń direktory
