Janrlyq sipaty jaǵynan alýan mazmunǵa ie qazaq áni men kúii talaidy tańǵaldyryp, tánti etip keledi. Dala klassikalyq ánderin shyrqap júrgen japon qyzy Midzýki Nakamýri «qazaq halyq mýzykasy ózgeshe reńke ie» deidi. Halyq ánderiniń ishinde qurylymy kúrdeli, diapazony keń dástúrli kásibi ándermen para-par keletin romanstyq úlgidegi «Aqbaqai» áni Midzýkidiń súiikti áni eken. «Qazaqsha án ait dep qolqa salǵan jerde osy ándi aityp beremin. «Aqbaqai» áni qazaq mádenietine degen mahabbatymdy oiatty» deidi ol. Midzýki 1993 jyly Japoniianyń Ibaraki prefektýrasynda dúniege kelgen. Ol qazir Tsýkýba Ýniversitetiniń aspiranty. El.kz talantty qyz Midzýki Nakamýramen bolǵan shaǵyn suhbatty nazarlaryńyzǵa usynady.
– Midzýki, sizben áńgimelesý múmkindigi týǵany úshin qýanyshtymyn. Biz sizdiń halyq áni «Aqbaqai» ánin oryndaǵanyńyzdy kórdik. Tańdaýyńyz nelikten osy ánge túskenin bilýge asyǵyp otyrmyz.
– Lebizińizge kóp rahmet. Bala kezimnen shet tilindegi ánderdi oryndaǵandy unatamyn. Qatelespesem, 17-18 jasymda bolý kerek, qazaqsha ándi alǵash ret tyńdadym. Ol halyq áni «Aqbaqai» edi, erekshe unady. Odan bólek «Jelsiz túnde jaryq ai», «Qamajai», «Qusni-Qorlan», «Aq jainaq», «Arys jaǵasynda» siiaqty birtalai ánderdi jatqa bilemin. Ózińiz baiqap otyrǵandai, qazaq tilindegi repertýarym bai. Sizderdiń kórkem tilderińizdi dybystaýda ǵalamtordyń kóp paidasy tiedi. Surasam, qazaqstandyq dostarym da aityp beredi ǵoi. Biraq, meniń bir qyzyq ádetim bar: árqashan jýynatyn bólmede án aitamyn. Daýys jańǵyryǵymen erekshe estiledi. Sóitip dostarymdy tańǵaldyrǵym keledi.
– Midzýki, sizdiń áleýmettik jelidegi jazbalaryńyzdy qarap otyryp, Orta Aziia mádenieti qyzyqtyratynyn baiqadym. Jalpy, qazaq mádenieti sizdi nesimen baýrady?
– Mektepte oqyp júrgenimde Qazaqstannyń TMD uiymyna múshe ekenin, Baiqońyr ǵarysh ailaǵy ornalasqan el ekenin ǵana biletinmin. Qazaq ánderin alǵash tyńdaǵanymda, Qazaqstannyń tańǵajaiyp án men kúidiń otany ekenin túsindim. Mektep bitirgen soń, Tsýkýba ýniversitetine oqýǵa tústim. Ýniversitette TMD elderinen kelgen stýdentter, magistranttar kóp. Olarmen dostasyp, 1 kýrstan bastap orys tilin úirendim. Qazaqstandyq dostarymmen birge án aittyq, biledik. Qazaq halqynyń ulttyq taǵamy – etti de astyq. Qazaqtar – óte qonaqjai, ashyq halyq. Olarmen aralasý ońai jáne jaqsy áser qaldyrady. Osy sebepti de qazaq halqyn, dástúrin, mádenietin jaqsy kóremin.
– Al Qazaqstan ánshilerinen kimdi tyńdaisyz?
–Estrada, halyq áni, popsa janryndaǵy barlyq ánderdi ǵalamtor arqyly tyńdap júremin. Al ánshilerden Qairat Nurtas pen KeshYOU tobynyń ánderi unaidy.
– Ózińiz týraly aityp berińizshi. Japoniianyń qai jerinde týyp, óstińiz?
– Tolyq esimim – Midzýki Aleksandra, familiiam – Nakamýra. «Midzý-ki» (瑞希) «jańa úmit» degen maǵynany bildirse, Aleksandra – ájemniń qoiǵan esimi. 1993 jyly Japoniianyń Ibaraki prefektýrasynda dúniege keldim. Qazir Tsýkýba ýniversitetinde magistratýrada «lingvistika jáne Ortalyq Aziia boiynsha aimaqtaný» mamandyǵynda oqimyn. Birneshe jyldan beri Orta Aziiadaǵy til saiasaty, onyń ishinde tatar tiliniń jaǵdaiy týraly zerttep kelemin. Qazir osy ýniversitette bakalavrdaǵy orys tili men aǵylshyn tili sabaqtaryna kómekshi bolyp jumys isteimin (aǵl. teaching assistant, TA). Ýniversitettegi ǵylymi jumystarymdy jalǵastyra beremin. Qudaiym maǵan úlken ǵalym bolýdy buiyrtsyn dep tileimin.
– Ájeńiz tatar qyzy ekendigi qyzyqtyryp otyr. Atańyzben qalai tanysqan? Ájeńizdiń ómir tarihy, ómir joly týraly aityp berińizshi.
– Meniń ájem 1930 jyly Japoniianyń portty qalasy Iokogamada týǵan. Arǵy atalary Bashqurtstannan. Reseidegi revoliýtsiia kezinde olar immigrant retinde Harbin (Manchjýriia) arqyly Japoniiaǵa ótip, osynda qonys tepken. Ájem shaǵyn kafede jumys istep kún kóripti. Ara-tura orys tilinen sabaq berip te azyn-aýlyq tabys tapqan. Ol kezde Japoniiada sheteldikterge ómir súrý ońai emes-tuǵyn. Biraq ájemniń túri japon qyzdaryna uqsaityn edi. Ózderiniń aitýynsha, osy kafeniń qasynda meniń atamnyń ofisi bolǵan. Ol kezde ekeýi de qylshyldaǵan jas ádemi qyz-jigit edi. Ekeýi osylaisha tanysyp, otbasyn qurady.
– Mamandyǵyńyz áleýmettik til baǵyty bolsa, birneshe til biletin shyǵarsyz? Án aitýdan basqa ónerińiz bar ma?
– Men japon, aǵylshyn, orys, tatar jáne ózbek tilderin jaqsy bilemin. Sonymen birge, bashqurt, qazaq, uiǵyr, túrik, tájik tilderin de jaqsy túsinemin. Qazir qytai, káris, parsy tilderine qyzyǵyp júrmin. Buryn mektep kezinde úirengenmin, qoldanbaǵan soń, umytyp qalyppyn. Jalpy, bala kezimnen til úirenýge qumar boldym. Meniń armanym – ulttyq kiim kiip, dombyramen án aitý. Qazaq halqynyń ulttyq kiimindegi órnekter óte ádemi.
– Keibir ǵalymdar japon men qazaq halqynyń týystyǵy 90 paiyzǵa jýyq dep aityp jatatynyn jii estimin. Bul turǵyda ne oilaisyz?
– Bul málimettiń qanshalyqty ras-ótirik ekenin bilmeimin. Shyndyqqa janaspaityn sóz siiaqty. Biraq, shyn mánisinde túri japondyqtardan aýmaityn qazaqstandyq dostarym kóp. Árine, salt-dástúr ereksheligi jaǵynan uqsas tusymyz barshylyq.
– Japoniia – birultty memleket. Sizderde japon qyzdarynyń ózge ultqa turmysqa shyǵýyna qalai qaraidy? Mysaly, bizde, Qazaqstanda ultaralyq nekege qarsylyq basym.
– Bul endi áke-shesheniń kózqarasyna tikelei bailanysty nárse. Japoniianyń kei konservativti aýyldarynda ul-qyzdarynyń ózge ultqa turmysqa shyǵýyna qarsylyq bildiredi. Mysaly, Japoniiada jergilikti kárister kóp. Biraq úlkender balalarynyń káristermen nekege turýyna ruqsat bermei jatady. Salystyrmaly túrde sizderdegi tájikter men ózbekterdiń jaǵdaiyna keledi. Óz basym adamdardy ultyna, dinine qarap bólmeimin. Men turmystamyn, súigen adamym – japon jigiti.
– Japon halqynyń ulttyq-mádeni bet-beinesi sypaiy, kishipeiil halyq retinde tanylǵan. Onyń syry nede dep oilaisyz?
– Bizde úlkendi syilaý, shai ishý merekesi, ózgelerge kómektesý siiaqty jalpy mádeniet qalyptasqan. Dál qazir sizge shai iship otyryp jaýap qaitaryp otyrmyn. Biz shai ishkendi óte jaqsy kóremiz. Japoniia dese birden sýshi, geisha, samýrai, anime, harakiri elesteidi. Bulardan bólek, japon sýret óneri, jaz festivali, ulttyq kiim siiaqty ulttyq erekshelikterimiz kóp. Mysaly, túrli janr men stildi qamtyǵan japon sýret ónerinde tabiǵat minezi basym keledi. Dzemon dáýirinen bastalǵan deitin músin óneri týraly da uzaq aitýǵa bolady.
– Qazaqstanǵa kelý oiyńyzda bar ma?
– Jańa aitqanymdai, qazaqstandyq dostarym óte kóp. Jalpy, qazaq pen japon halqynyń uqsas tusy – uiańdyq. «Maǵan mynaý kerek! Men mynany istegim keledi!» dep dabyl qaǵý bizge tán minez emes. Biraq, japon qyzy retinde men ne qalasam, sony isteitin óte ashyq minezdi adammyn. Bárimen aralasamyn, bileimin, án aitamyn. Qazaqstan – óte qonaqjai el. Qazaqstan – Eýraziia kindigi. Buiyrsa, kelesi jyly Qazaqstanǵa barýdy oilap júrmin.
– Midzýki, ýaqyt bólip, suhbattasqanyńyzǵa kóp rahmet!
Suhbattasqan Aia ÓMIRTAI, EL.KZ
