Atalǵan maqalamyzǵa arqaý bolyp otyrǵan biologiiany zaman talabyna sai oqytý – búgingi kúni de asa ózekti máseleniń biri. Jańartylǵan bilim berý baǵdarlamasynyń eń negizgi maqsaty - bilim alýshylardyń oqý nátijelerin jetildirý bolyp tabylsa, bizdiń pánimizdegi maqsatymyz da bilimdi shyǵarmashylyq turǵydan berý arqyly reprodýktivt, problemalyq -izdenýshilik ádisterdi paidalana otyryp, bilim alýshyny yntalandyrý.
Orta mektepte nemese kolledjderde bolsyn biologiia pánin oqytý barysynda eskeretin jait, sabaqta teoriialyq málimetti berip qana qoimai, oqýshynyń óz betinshe jumys jasaýyna kóńil bólý kerek. Osy turǵyda óz tájiribemde qoldanyp júrgen iskerlik, tanymdyq oiyndar men konferentsiia sabaq, press- konferentsiia, saiahat sabaq, integratsiialyq sabaq ertegi, aýktsion, jarys sabaqtary, viktorina, jáne breinstorming sabaqtary tiimdi dep aitar edim. Mundai sabaqta bilim alýshy óz áreketin ózi tolyǵynan basqaryp, uiymdastyrý, izdený turǵysynda ótedi.
Sabaqtyń tiimdiligin arttyrýdyń mańyzdy bir joly – sabaqtaǵy atqarylatyn jumys túrleriniń san alýandyǵy.Biologiiany meńgertýde burynnan kele jatqan mynadai utymdy ádister bar. Olar:
1) praktika, iaǵni tájiribelik;
2) kórnekilik;
3) áńgimelesý:
4) kórnekilik: oqýlyq, tehnikalyq quraldar, t.b.
Árine, sabaqtyń maqsaty men mazmunyna qarai bulardyń yńǵailysyn ustaz ózi tańdap alady. Durys tańdalǵan ádis joǵary sapaly bilim negizin salady.
Kórnekilik ádis biologiianyń barlyq taqyryptarynda qoldanylady. Sebebi, biologiia páninde oqýtyshy ózi aityp turǵan máseleni tek baiandap qana qoimai, ony kórsetkende ǵana bilim alýshynyń esinde saqtalýy joǵary bolady. Sonymen qatar, kórnekilikke jatatyn tiri obekt, kino, kestelerge qarap bilim alýshy qorytyndy jasap, qaitalaidy. Kórnekilik ádisti qoldaný oýshynyń belsendiligin, oilaýyn arttyrady.
Biologiia pánindegi kórnekilikter tabiǵi jáne sýretteme bolyp ekige bólinedi. Tabiǵi obektilerdi demonstratsiialaý biologiiany oqytýda óte mańyzdy. Munda ósimdikter men janýarlardy tiri kúiinde kórsetedi, ósimdiktaný, tirshiliktaný sabaqtarynda demonstratsiialaidy. Tabiǵi kórnekilikterge kishkene qustar men tordaǵy kishkene sútqorektiler, bankada aýzy jabylǵan usaq janýarlardy ákelip kórsetýge bolady.
Sonymen qatar, tómendegidei jumys túrlerin qoldaný qajet: eksperimenttik jumys, oiyn, derekkózderden qajetti aqparatty tańdaý (mysaly, genetikalyq túrlendirilgen ónimderdiń áseri, adamdy klondaý, organdardy transplantatsiialaý), taldaý júrgizý, alynǵan aqparatty salystyrý jáne shynaiy baǵasyn usyný;biologiia salasyndaǵy túrli máselelerdi zertteýge baǵdarlanǵan eksperiment qurastyrý jáne ótkizý (mysaly, Qazaqstannyń ekologiialyq máseleleri);biologiialyq úderister men tabiǵi qubylystardy uǵyný, túsindirý jáne boljaý úshin modeldeýdiń túrli tásilderin qoldaný. t.b.
Jańartylǵan bilim baǵdarlamasyna qoiylatyn basty talaptardyń biri - oqýshylardyń, bilim alýshylardyń búkiladamzattyq, ulttyq, patriottyq sezimderin arttyrý, týǵan jerge degen qurmetin, ekologiialyq saýattylyǵyn qalyptastyrý. Osy maqsatta biz bilim ǵana berip qoimai, tárbie isin de nazardan tys qaldyrmaimyz. Biologiia páni aiasynda mynadai mindetter qoiylady:
- týǵan ólkeniń tabiǵatyn, iaǵni , sirek ańdar men ósimdikter, balyqtar, tabiǵi eskertkishterdi qorǵaý;
- týǵan ólkeni kógaldandyrý;
- týǵan ólkeniń tabiǵatyn baiytý: ańdardy jersindirý, ósimdikterdi kóbeitý;
- týǵan ólkeniń tabiǵatyn zertteý: ekskýrsiia (jyldyń ár mezgilinde), tyń maǵlumattar jinaý (týǵan ólke boiynsha), ólketaný, mýzei saiabaǵyn qurý, t.b.
Biologiia pánin meńgerte otyryp, ekologiialyq bilim berýdiń mańyzy zor. Bilimgerler sabaq barysynda óndiris oryndaryna baryp, olarmen tanysyp, teoriialyq bilimin praktikamen ushtastyrýy kerek. Ol úshin bala jastaiynan qorshaǵan orta, jer, sýdyń tazalyǵy, faýna men florany qorǵaý qajettigin túsiný tiis.
Qoryta aitqanda, biologiiany oqytý úderisinde ustaz oqý materialynyń mazmunyn, biologiia kabinetiniń oqý jabdyǵymen jabdyqtalýyn, úlestirmeli materialdyń bolýyn, oqýshylardyń jas erekshelikterin, olardyń daiyndyq deńgeiin eskerý qajet.
Galina Ábdieva Almaty memlekettik energetika jáne elektrondy tehnologiialar kolledjiniń biologiia pániniń oqytýshysy,
Gúlnara Muratbaiqyzy, Abai atyndaǵy QazUPÝ mamany.
