Jiynda Eýraziialyq odaqtyń áleýmettik saiasaty týraly áńgime boldy. Saiasattanýshy Edýard Poletaev bul tarapta: «Odaqqa birikken elder arasynda nelikten ortaq áleýmettik keńistik qura almai otyrmyz? Sebebi, odaqtas memleketter arasynda ekonomikalyq teńsizdik bar. Integratsiialyq máseleler de osy teńsizdikke bailanysty kibirtiktep tur» degen pikir bildirdi.
Al «Kaspii – Evraziia» halyqaralyq jáne qoǵamdyq-saiasi ortalyǵynyń jetekshisi Andrei Syzranovtyń aitýynsha
ekonomikadaǵy aiyrmashylyq máseleniń basy ǵana. Aiyrmashylyq anyǵynda óte kóp. «KSRO-nyń qulaǵanyna 25 jyl ótti. Kóp dúnie ózgerdi. Túsinik ózgerdi. Kózqaras ózgerdi. Buǵan mentalitettegi aiyrmashylyqty jáne qosyńyz. Iá, bir kezdegi keńestik dáýirdi, ótken dáýirdi eske túsirýge bolar. Biraq ol da kómeski tartyp barady.
Demek, qazirgi adamdardyń sanasynda jańa eýraziialyq kózqarastaǵy túsinikti qalyptastyrý qajet. Eýraziialyq odaqtyń áleýmettik saiasaty týraly aitqanda eń aldymen osy máseleni tilge tiek eter edim» dedi ol.
«Astrahan – 24» telearnasynyń bas redaktory Aleksandr Vasilevtiń pikirinshe integratsiiamen betpe-bet kelip jatqan turǵyndar tyǵyryqqa tirelýde. Aitalyq, ómiriniń sońyn týǵan jerinde ótkerý úshin Reseige oralyp jatqan zeinetkerler kóp. Biraq munda kelgesin olarda eńbek ótilin rastaýǵa qatysy máseleler týyndaidy.
Jalpy integratsiiaǵa ne úshin bardyq? Árine, halyq úshin, áleýmet úshin. Olar kim migranttar, zeinetkerler, biznesmender. Biraq dál qazirgi tańda integratsiia olardan buryn, saiasatkerlerdi kóbirek qyzyqtyrýda.
Aitarym osy. Aldymen áleýmettik oilaýymyz kerek. Integratsiia olardy qyzyqtyrý úshin ne jasalýy qajet? Eger integratsiialyq máselelerdi sarapshylyq nemese saiasi qaýymdastyq deńgeiinde qaldyryp qoisaq bul odaqtan paida bolmaidy» dedi ol.
Eýraziialyq ǵylymi-zertteý ortalyǵynyń aǵa ǵylymi qyzmetkeri Lidiia Parhomchik bul rette: «Sońǵy kezderi osy odaqqa qatysty negativti trendter kóbeiip ketti. Osyny kesirinen eýraziiashyldardyń sany azaiyp jatyr. Bul ásirese Armeniiada erekshe baiqalyp otyr. Túsingenim bul eldiń turǵyndary integratsiianyń ekonomikalyq turǵydan alǵanda jaqsy nátije bererine úmitteri úzile bastaǵan.
Osyǵan qatysty júrgizilgen saýalnama nátijesine qaraǵanda, Eýraziialyq ekonomikalyq odaqty qoldaityndaryń sany sońǵy kezderi 46 paiyzǵa deiin tómendegen»
degen pikir bildirdi.
Jiynǵa qatysqandardyń arasynda saiasattanýshy Ádil Qaýkenov te boldy.
«Halyqtyń integratsiiadan alary ne? Shyny kerek bul saýal meni de mazalaidy.
Aitalyq, reseilik jańalyqtardan «Qyrǵyz migranttary eline rekordtyq deńgeidegi aqsha jóneltti» degen aqparatty kóredi. Reseilik muny nemen bailanystyrady? Árine, integratsiiamen.
«Integratsiianyń kesirinen bar aqshamyz syrtqa aǵyp jatyr» dep oilaidy ol.
Dál osy sátte qazaqstandyq jańalyqtardan «temir tulparlarǵa arnalǵan «poshlinany» kóbeitti, artynsha «Glonass» júiesin iske qosady» degen aqparatty kóredi. Ol da óz kezeginde muny integratsiiamen bailanystyrady. «Integratsiianyń kesirinen erteńgi kúni «Lada Granta» men «Lada Kalina» minip júrmesek boldy» dep oilaidy ol.
Al mundai sheshimderdi qabyldaityn kimder? Árine, sheneýnikter. Biraq, olar bir saýalǵa jaýap bere almaidy. Integratsiiadan qarapaiym adam qandai paida kóredi? Dál osy saýalǵa kelgende olardyń aýzyna qum quiylady» dedi.
Jiyndy túiindegen ekonomist-jýrnalist Sergei Domnin bylai dedi:
«Jalpy áleýmettik bailanys týraly aitqanda onyń quraldary bolatynyn esten shyǵarmaǵan jón. Bar másele osynda jatyr. Eń negizgi qatynas quraly til. Orys tili. Biraq, 25 jylda jaǵdai ózgerdi. Orys tiliniń aiasy tarylyp keledi. Taryla da beredi. Buǵan kedergi keltire almaisyz.
Sebebi, bul demografiiaǵa bailanysty dúnie. Buǵan bilim salasyndaǵy túri reformalardy alyp qossańyz, orys tiliniń aiasyn tarylta túsetin dúnieler az bolmaidy...».
