Eýraziialyq odaq tolyqqandy qalyptasty
Aqordadaǵy otyrysqa Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev, Armeniia Prezidenti Serj Sargsian, Belarýs Prezidenti Aleksandr Lýkashenko, Qyrǵyzstan Prezidenti Almazbek Atambaev jáne Resei Prezidenti Vladimir Pýtin qatysty.
Basqosýdy ashqan Qazaqstan Kóshbasshysy Nursultan Nazarbaev barlyq áriptesterin «mańyzdy datamen» – Eýraziialyq ekonomikalyq odaq týraly kelisimge qol qoiylýyna týra eki jyl tolýymen quttyqtady: bul tarihi shartty Qazaqstan, Belorýssiia jáne Resei 2014 jylǵy 29 mamyrda Astanada bekitken. Keiin Armeniia men Qyrǵyzstan qatarǵa qosyldy.
– Qurylǵanyna az ǵana ýaqyt ótkenine jáne jolymyzdyń bastaýynda biz bastan ótkerip otyrǵan ekonomikalyq qiyndyqtarǵa qaramastan, búgin-aq EAEO-nyń tolyqqandy integratsiialyq birlestik retinde qalyptasqanyn senimmen málimdei alamyz! Endi bizdiń ekonomikalardyń jaqyndasýy EAEO týraly Kelisimde ózimiz belgilegen josparlarǵa jáne merzimderge sáikes júrýde. Úkimetterimiz ben biznes bir-birimen yntymaqtasýdyń qajetti tájiribesine ie bolýda. Ózara is-qimyldyń ishki máseleleri negizinen, endigi retteldi. Odaq qyzmetiniń qaǵidattary men qoiylǵan mindetterdi iske asyrý memleketterimizdiń ekonomikalaryna qýatty serpin beredi degen senimdemin! – dedi Nursultan Nazarbaev.
Elbasy ekonomikalyq birlestikke qyzyǵýshylyq búkil álemde artyp kele jatqanyn aitty.
– Osyǵan orai uiymnyń tóraǵasy retindegi meniń usynysymmen, 2016 jyl «EAEO-nyń úshinshi eldermen jáne basty integratsiialyq birlestiktermen ekonomikalyq qatynastaryn tereńdetý jyly» retinde jariialandy. Óz úndeýimde EAEO-ny álemdik ekonomikalyq júiege úilesimdi kirikken, Eýropa jáne Aziia arasyndaǵy senimdi kópir qyzmetin atqaratyn ashyq qoǵamdastyq retinde kóretinimizdi eske salǵanmyn. Byltyr EAEO-nyń Vetnammen erkin saýda aimaǵyn qurý týraly I kelisimine qol qoiyldy. Búginde QHR-men, Úndistanmen, Izrailmen, Egipetpen, Iranmen, Kambodjamen jáne basqa da kóptegen eldermen yntymaqtastyq máseleleri pysyqtalýda, – dedi Elbasy.
Eýroodaq, ShYU, ASEAN sekildi integratsiialyq birlestiktermen saýda-ekonomikalyq bailanystardy jolǵa qoiý múmkindikteri jeke qaralýda eken. EAEO-nyń birikken naryǵy «Batys pen Shyǵys, Soltústik pen Ońtústik arasyn bailanystyrýshy býynǵa ainalýǵa mindetti ekeni» nyqtaldy.
– Odaq aiasyndaǵy taýarlar men qyzmetterdiń erkin oryn aýystyrýy Qytai basshylyǵy ilgeriletýshi «Jibek joly ekonomikalyq beldeýi» bastamasyna sáikes keledi. Bul joba elderimiz úshin ekonomikalyq paida men ózara qyzyǵýshylyq týdyratyn yntymaqtastyq salalaryn qamtidy dep josparlanýda, – dedi N.Nazarbaev.
Aitqandai, Aqordadaǵy kelissózder barysynda prezidentter Eýropalyq odaqpen jáne Qytaimen yntymaqtastyq máselelerin de arnaiy talqylady.
Keiin kelissózderdiń qorytyndylary týraly aqparat quraldary ókilderine málimdeme jasaǵan Eýraziialyq ekonomikalyq komissiia alqasynyń tóraǵasy T.Sarkisian Qytaimen yntymaqtastyq EAEO elderiniń múddelerin esepke ala otyryp, iske asyrylatynyn jetkizdi. «Bul áriptestik bárimiz úshin printsipti mánge ie. Eýraziialyq ekonomikalyq komissiia ózine berilgen mandat aiasynda bul elmen endi kelissóz protsesin bastaidy. Biz birinshi kezekte, óz elderimizdiń sharýashylyq sýbektileriniń múddelerin eskere otyryp, osy qarym-qatynastardy túzetin bolamyz. Mezgil-mezgil óz aramyzda keńes-konsýltatsiialar júrgizip otyramyz. Bizdiń kásiporyndar aldynan Qytai naryǵy ashylýy úshin qajetti qadamdardy jasaimyz».
Eýraziialyq odaq Serbiianyń da ózimen yntymaqtastyq qurǵanyn qolai kórýde: prezidentter EAEO-men arada saýda rejimin biryńǵailandyrý týraly Serbiiamen kelissózderdi bastaýǵa qatysty sheshim qabyldady.
Óz sózinde Belarýs Prezidenti Aleksandr Lýkashenko EAEO-ny damytý úshin belgilengen mindetterdi júzege asyrýdaǵy qiyndyqtarǵa toqtaldy. Máselen, onyń aitýynsha, kórshi ózara saýdada, eksport jáne import kezinde qoiatyn shekteýlerin joiýy qajet. Ol dári-dármek jáne meditsinalyq buiymdardyń ortaq naryǵyn qurýdyń mańyzdylyǵyn da atap ótti.
Qyrǵyzstan Prezidenti Almazbek Atambaev ta odaqtas memleketter basshylaryn kúsh-jigerdi integratsiialyq úderisterdiń údeýine tospa bolǵan kedergilerdi joiýǵa baǵyttaýǵa shaqyrdy.
Resei Prezidenti Vladimir Pýtin Qazaqstannyń kúsh-jigerdi basqa eldermen jáne birlestiktermen ekonomikalyq bailanystardy ary qarai tereńdetýge shoǵyrlandyrý týraly usynysyn qoldaitynyn jetkizdi.
– Biz sondai-aq qazaqstandyq áriptesterimizdiń Eýraziialyq odaq pen Eýropalyq odaq arasynda ózara is-qimyldy jolǵa qoiý boiynsha halyqaralyq konferentsiia ótkizý bastamasyn da qoshtaimyz! – dedi V.Pýtin.
Aqordadaǵy joǵary deńgeidegi jeke jáne keń quramdaǵy kelissózder tolyq aiaqtalǵan soń, bes eldiń jýrnalisteriniń aldyna EAEO basshylyq organy – Eýraziialyq ekonomikalyq komissiia alqasynyń tóraǵasy Tigran Sarkisian shyqty. Ol shaǵyn málimdeme jasap, qabyldanǵan sheshimderge toqtaldy.
Atap aitqanda, Joǵarǵy Eýraziialyq ekonomikalyq keńes munai jáne munai ónimderiniń ortaq naryǵyn qalyptastyrý tujyrymdamasyn bekitti. Bul qujat ásirese, Qazaqstanǵa igilikter ákelýge tiis. Óitkeni otandyq qara altyn óndirýshiler Reseidiń memlekettik munai kásiporyndarynyń qubyrlary keshenine óz ónimimen kirýde qiyndyq kórýde. Endi osy olqylyqty joiýǵa úlken qadam jasaldy. Budan Belarýs ta utady: olar Resei men Qazaqstan munaiyn alyp, óńdep, sanalýan munai ónimderi túrinde eksportqa shyǵarady.
– Bul tujyrymdamaǵa sáikes, odaqtas elderdiń energetikalyq kompaniialary áriptesteriniń munai infraqurylymyna kemsitpeýshilik negizde qoljetimdilikke ie bolady, munai jáne munai ónimderin naryqtyq baǵaǵa, biraq eksporttyq baj salyǵynsyz, esh shekteýsiz kólemde satyp ala alady. Munai sondai-aq birjalyq saýdada da satylatyn bolady, – dep habarlady Sarkisian myrza baspasóz máslihatynda.
Onyń málimetinshe, bul tujyrymdamany úsh kezeńmen júzege asyrý kózdelýde: «Biz osy kontseptsiiany iske asyratyn baǵdarlamany ázirlep, kelesi jyly prezidentterdiń bekitýine engizýge tiispiz. Al ary qarai tiisti Kelisim jobasy daiyndalady, ol ratifikatsiialanǵannan keiin 2025 jyly bizde biryńǵai energetikalyq naryq qurylady. EAEO-nyń ortaq gaz naryǵyn qalyptastyrý tujyrymdamasy da dál osy qisyn-logikaǵa sai túzilgen. Ortaq gaz naryǵy da bizde 2025 jyly paida bolady» dedi ol.
Astanadaǵy jiynnyń taǵy bir nátijesi – bes prezident 2016-2017 jyldarǵa arnalǵan Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa múshe- memleketterdiń makroekonomikalyq saiasatynyń negizgi baǵdarlaryn bekitti. Óitkeni áý basta odaq elderi osy baǵytta kelisimdi saiasat júrgizýge sóz bailasqan bolatyn. Tigran Sarkisiannyń túsindirýinshe, «bul daǵdarysqa qarsy qujat bolyp tabylady jáne ol bes eldiń ekonomikalary aldynda turǵan eń mańyzdy qysqa jáne uzaqmerzimdi mindetterdi aiqyndaidy».
– Búgin qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtarǵa sáikes, múshe-memleketter júzege asyratyn sharalardy baqylap, monitoring júrgizý – baǵdar retinde qabyldandy jáne bul monitoring júieli túrde júrgiziletin bolady. Bul bizge odaǵymyzdyń ustyny bolyp tabylatyn negizgi qaǵidattar oryndalýy úshin jasalýy kerek birlesken is-sharalardy anyqtaýǵa múmkindik beredi – dedi T.Sarkisian.
Onyń aitýynsha, makroekonomikalyq saiasat aiasyndaǵy jumystardy úilestirý úsh negizgi aspektini qamtidy, bular – infliatsiia deńgeii, biýdjet tapshylyǵy, sondai-aq memlekettik syrtqy qaryz. Osy salalary keri ketken el ózgelerdi tómenge tartýy múmkin, demek, bul turǵyda meilinshe birkelki damý mańyzdy.
Aqordadaǵy otyrys qorytyndysynda taǵy bir sheshim qabyldandy: EAEO men Vetnam arasynda Erkin saýda týraly kelisim kúshine endi.
Memleketter basshylary Joǵarǵy Eýraziialyq ekonomikalyq keńestiń kelesi otyrysyn Máskeýde ótkizý týraly sheshim qabyldady. RF basshysy V.Pýtin osyndai usynys engizgen bolatyn. Resei astanasyna EAEO-ǵa qatysýshy elder basshylary biylǵy jeltoqsanda jiylady.
Aihan ShÁRIP
Derekkózi: "Aiqyn" gazeti
