Áńgimeni áýeli Anadoly jurtyndaǵy alasapyran tóńkeristerden bastasaq. Jalpy Túrkiiadaǵy saiasi ám áleýmettik turaqsyzdyqtyń jalǵasyp kele jatqanyna birneshe jyl boldy. Erdoǵan el taǵyna otyrǵan eki jylda Túrkiia biliginde klandar shaiqasy údei tústi. Taiyp tusyndaǵy turaqsyzdyq dep atalatyn bul kezeń sonaý Erdoǵan men Fethýllah Gúlen arasyndaǵy tartystan bastalǵan-tyn.
Sol kezdegi Premer-ministr Erdoǵan elde saiasi reforma júrgizip, Parlamenttegi jaqtastarynyń kómegimen memleketti Prezidenttik basqarý júiesine kóshirdi. 11-Prezident Ablolla Gúldiń qyzmettik merzimi aiaqtalar shende, shartty bilikti naqty bilikke aýystyrǵan Erdoǵan Túrkiia taǵyna qalai keldi?
2014 jylǵy sailaý kezinde Abdýllah Gúldiń prezidenttik sailaýǵa qatysýǵa múmkindigi bar edi. Al Erdoǵannyń qaitadan premer bolýǵa múmkindigi joq-ty. Tek bilikti tolyq qolǵa alýdyń jalǵyz joly – Prezident bolý. Túrkiialyq basylymdardyń málimetterine súiensek, Erdoǵan óziniń maqsatyna jetý jolynda «Ata zańdy» ózgertýge de múddeli bolǵan.
Jalpy «jemqorlyq operatsiiasynyń» basty keiipkeri ám Erdoǵannyń Prezidenttikke kelýiniń negizgi sebepkeri irandyq kásipker – Reza Zarreb. Ministrdiń balasyna para berýshi, túrkiialyq ánshi Ebrý Gúndeshtiń kúieýi. Keibir derekterge súiensek, Reza Zarreb Túrkiiadaǵy «Ergóneken» qylmystyq tobymen bailanysy bar tórt ministrdi bylyqqa batyrǵan. Keiin Erdoǵan Zarrebtiń kinásin keshirgen syńai tanytyp, qamaýdan bosatqanda kúieýbala AQSh-qa qashyp ketedi. Ol ózi BAQ-qa bergen suhbatynda, Erdoǵan ony óltirýdi josparlaǵanyn aitady. Keiin Zarreb AQSh-tyń Maiami qalasynda tutqyndalyp, 75 jylǵa abaqtyǵa kesilgen. Sarapshylardyń pikirlerinshe, bul – AQSh-tyń arnaiy jibergen agenti bolýy da yqtimal. Búginge deiin Reza Zarrab Túrkiiadan ártúrli zańsyz jolmen 87 mlrd. evro shyǵarǵan. Aldymen Resei, keiinnen Dýbai arqyly shyǵaryp otyrǵan. Bul prokýratýranyń 1,5 jyldyq baqylaýynyń nátijesinde belgili bolyp otyr.10 mln. evroǵa jýyǵyn Túrkiianyń «Halyq banki» arqyly aýdarǵan. Joǵaryda aityp ótkendei, «Halyq banki» bastyǵy Súleiman Aslannyń úiindegi aiaqkiim qoraptarynyń ishinen tabylǵan aqsha mektep salý úshin emes, Reza Zarrabtan alynǵan para ekenin sýretter, video kórinister aiǵaqtap otyr. Mundai oqiǵalardan keiin halyqtyń aldynda Erdoǵan úkimetiniń paraqorlyqpen ustalyp qalǵany onyń bedeline ziian keltirgeni ras. Esesine Erdoǵan 1700-ge jýyq politsiia, prokýratýra, sot qyzmetkerleriniń qyzmetin aýystyrdy. Isti júrgizgen prokýrordyń janyna óziniń adamyn qoidy. Onymen qosa qaýly jariialady. Eger úsh prokýrordyń bireýi kelispei, ekeýi kelisse, is jabylady. Osylaisha Erdoǵan ózi qamaýdan bosatqan adamdar endi ózine qarsy shyǵa bastady.
Erdoǵan men Gúlen teketiresi
Bizge tolassyz jetip jatqan aqparattardyń jalpy aýany Túrkiiadaǵy qazirgi turaqsyzdyqtarǵa Gúlen men Erdoǵan arasyndaǵy aiqastar sebep bolǵan.
Túrkiedegi tolqýlarǵa sebep bolǵany shet-pushpaqtap aiqyndala túsýde. Etnikalyq túrik, keibir derek kózderine qaraǵanda AQSh azamaty, - Gúlen Islam dinine qatysty jańa baǵyt ustanyp, jańasha aǵym bastaǵan-dúr. Gúlen ilimi qazir Túrki dúniesinde gýlep tur. Barlyq musylman jurtynda onyń ilimi múmkindiginshe ýaǵyzdalyp, «múritteri» múltiksiz qyzmet etýde. Sol gýlep turǵan Gúlenge Erdoǵan tarapynan qandaida bir qaishylyqty kózqaras baiqalǵan. Sol-sol-aq eken, Erdoǵannyń bylyq-shylyǵy jappai jariia kórgen. Gúlenniń printsipi «Aq partiiany» qoldaý emes, musylman memleketi bolǵandyqtan, halyqtyń quqyǵy qorǵalǵan, ádilettilik qaida bolsa, sony qoldaidy. Qai jerde adam quqyǵy taptalsa, Úkimettiń jibergen qatelikterine Gúlen óz pikirin ashyq bildirip otyrady. Osy jeri Erdoǵanǵa qatty unamaidy.
Al Túrkiiadaǵy «Qyzmet» qoǵamdyq qoz-ǵalysyn toqtatý isi 2004 jyly qolǵa alynǵan. Túrkiiadaǵy kúndik taralymy 1 millionnan asatyn «Zaman» oppazitsiialyq gazetinde qazirgi Prezident Rejep Erdoǵan, eks-Prezident Abdolla Gúl jáne Túrkiianyń syrtqy ister ministriniń qoly qoiylǵan bir japyraq qujat jariialandy. Onda Gúlen múridderiniń júrgizip otyrǵan «Qyzmet» qozǵalysynyń jumysyn toqtatý týraly kelisim bolǵan.
Ekeýdiń teketiresinde Erdoǵan birneshe ret jeńiske jetti. Gúlen buny, bálkim, bile tura Erdoǵandy túsinýge tyrysty. Saiasattyń las ekenin bildi, kináni Erdoǵanǵa emes, sol kezdegi saiasatqa jabýǵa májbúr boldy.
https://www.youtube.com/watch?v=gZDzXY2KMZY
Erdoǵannyń diktatorlyǵy
(Zaman gazetin kúshpen basyp alýdan keiingi tolqýlar)
- Rejep Erdoǵan: «Qazirgi Túrkiiadaǵy bolyp jatqan oqiǵalarǵa basty sebepker — Túrkiianyń bilim júiesin damytýshy, dini rýhani kósemi, dál qazir AQSh-ta ómir súrip jatqan F.Gúlen»,- dedi. Gúlen buǵan qatysty lám-mim dep jaq ashpady.
- Erdoǵan qazirgi Osman imperiiasyn qulatqan ásker biligin óz qolyna aldy.
- Túrkiianyń syrtqy saiasaty men ekonomikasyna yqpal etip otyrǵan oligarhtardy ózine kúshpen baǵyndyrdy.
- BAQ-tyń quzyretin shektedi.
- Ata Zańdy ózgertti.
- Jemqorlyqqa bailanysty 10 ministrdi aýystyrdy.
- Kúrdterge Túrkiianyń shyǵysynan avtonoimia berýge kelisti.
- Kúrdistan partiiasyn quryp berdi.
- Kúndik tirajy 1 millionnan asatyn «Zaman» gazetin basyp aldy.
10. «Qyzmet» qozǵalysyna tiesili eldegi iri bankterdiń aktsiialaryn tartyp aldy.
Ystambuldaǵy «Zaman» gazetine jasalǵan shabýyldy Eýroodaq pen AQSh sóz bostandyǵyna jasalǵan Erdoǵannyń qylmysy dep tanydy.Túrkiialyq «Zaman» gazetiniń aǵylshyn tilindegi nusqasy – «Týdeiz Zaman». Negizin 1999 jyly qalaǵan Gúlen Fethýllah edi. «Zaman» gazetine qatysty is jasyryn túrde júrgizilgen. «Bul eldegi demoktariiany joiýdyń aqyrǵy sharasy. Úkimet kópten beri oppazitsiiaǵa qarsy sharalar júrgizip keledi. Bul joly ashyq ásker kirgizip, redaktsiiany basyp aldy»,-deidi Bas redaktor Sevgi Akarcheshm.
«Erdoǵannyń bilikke kelýine sebepker bolǵan birinshi adam Gúlen» dep jazady, Túrkiianyń BAQ kózderi.
2012 jyly «Túrik tili olimpiadalarynda» arnaiy kelip sóz sóilegen Erdoǵannyń halyqtyń aldynda Gúlenge:«Qashanǵy júre beresiz, týǵan elge kelińiz», — dep aǵynan jaryldy. Nemese «Muhittyń ar jaǵynda biz úshin Alladan duǵa etkenderge (Gúlenge) raqmetimizdi aitamyz», — dedi. Bul sózderdi talaidyń qulaǵy estip, kózben kórdi.
Kezinde ózi de Gúlen múridi bolǵan Erdoǵan kenetten oǵan qarsy shyǵýyne ne sebep bolýy múmkin? Qorqynysh. Gúlenizm fobiiasy. Erdoǵannyń negizgi qorqynyshy – Gúlen edi. Sebebi, Gúlen múridtteri álemdik kúshke ainaldy. Menedjerliktiń úlgisin beibit jolmen qalyptastyrýda olar Erdoǵanna ozyq edi. Ol Gúlen jańa memleket qurýy múmkin degen paiymsyz paradoksty álem nazaryna usyndy. Erdoǵannyń aitýynsha, «Gúlenniń islamshyldyǵy» - parraleldi joba.
Gúlen mektepteriniń maqsaty
Búgingi jaǵdaida din islamǵa qyzmet etip otyrǵan eldiń biri — Túrkiia. Sonyń ishinde ózindik orny bar Gúlenniń eńbegi zor. Ony eshkim jasyra almaidy. Din islamǵa Gúlen sekildi qyzmet etip otyrǵan tulǵa saýsaqpen sanarlyqtai edi. Islam dini ǵylym men bilimnen turatynyn eshkim teriske shyǵara almaidy. Alaida, álemdik nazarda aita alatyn Islam ǵalymy nemese jańalyǵy degen aqpara tazdy-kem. Tehnologiia, nano indýstriia, bilim berý júiesi sekildi ǵylymdarda Islam memleketteri kenjelep keledi. Jańa tehnologiia degende Japoniia men Koreiadan asyp kete almaidy.
Gúnenniń bilim berý júiesinde qyzmet etýiniń túpki maqsaty da – Islam dininen ozyq, ǵylym men ilimdi jetik meńgergen, álemdik deńgeide ózderin kórsete alatyn shákirtter shyǵarý edi.
Osy maqsatta Gúlen múridtteri litseiler men bilim berý mekemelerin álemniń kóptegen memleketterinde asha bastady. Sonyń biri – Qazaq-túrik litseileri. Mundai litseiler álemniń 170 memleketinde qyzmet etýde.
Mysaly, Gúlenniń shákirti bolǵan Erdoǵan bir joly arnaiy issaparmen Pákstanǵa bardy. Pákistan premer-ministri Erdoǵannyń aldynda Pákistan-túrik litseilerin maqtady, jetistikterimen maqtandy, Erdoǵanǵa raqmetin aitty. Al Erdoǵan únsiz qaldy.
Dál osy jaǵdai Qazaqstanda da jii qaitalandy. Elordaǵa erekshe maqsatpen kelgen Erdoǵan Prezident Nazarbaevtan Qazaqstandaǵy túrik litseilerin jabýdy bir emes, birneshe márte talap etti.
Elbasy Erdoǵanǵa qaitarǵan jaýabynyń aýany mynaǵan saidy: «Bul mektepter meniń mektebim. Olarmen ne isteýdi ózimiz sheshemiz». Keibir beiresmi derekkózderine súiensek, bul áńgime Erdoǵan men Elbasynyń Túrkstandaǵy kezdesýinde órbigen.
El ishinde Gúlen dese tóbe shashtary tik turatyn toptar da az emes. Alaida, naqty faktilersiz Gúlen shákirtteri men olardyń ashqan mektepterine orynsyz shúiligýler opa bermesi anyq. Elimizdegi litseilerdiń brendke ainalǵandyǵyn qazaq jaqsy biledi. Demek, atalmysh mektepterge Erdoǵannyń shúiligýi óziniń biliktik karerasyna alańdaýshylyq qana bolýy múmkin.
Erdoǵannyń aqyry
Grekiialyq sáýegei Paisiia Sviatogorets nemese grekiialyq Nostradamýs osydan jiyrma bes jyl buryn Ystambuldyń qaitadan Konstantinopol bolatyny boljaǵany týraly aqparat qazir BAQ-ta qyzý talqylanýda.
«Sender kýá bolasyńdar. Jerorta teńiziniń Túrkiiaǵa tiesili bóliginen shý shaǵady. Resei Túrkiiaǵa shabýyl jasaidy. Túrkiianyń jaqtastary teris ainalǵan soń, Resei Ystambuldy basyp alyp, grekterge qaitaryp beredi»,-degen.
Erdoǵannyń provokatorlyq áreketterge erik berip, Resei ushaǵyn atyp qulatýynan keiin, grekiialyq BAQ sáýegeidiń sózderinen tsitatalar keltire bastaǵan. Din ókilderi sáýegeilikti qoldamaǵanymen, pravoslavtyq eparhiia ókilderi grek sáýegeiiniń sózin quptaǵan.
Túiin: Qosymsha aita keteiik, Erdoǵan Túrkiianyń jańa sáýletshisi retinde tanymal bolsa da, keide onyń eldiń ishi men shetelderdegi minez-qulyqtary men ustanymdary saiasi basshylardan kútiletin ádetten alshaq. Osyndai minez-qulyq pen qatynas tásili saiasi qoǵamtaný turǵysynan Erdoǵannyń saiasi ambitsiiasynyń paida bolýyna sebep boldy. Keide Erdoǵan osmandyq pasha men sultandardyń róline enip, qazirgi Túrkiiany Osman imperiiasyn jandandyrýshy retinde kórsetkisi keletin siiaqty kórinedi.
Nurgeldi Ábdiǵaniuly
Abai.kz
