– Ereke, qaýyn-qarbyz ósirýmen ainalysqanyńyzǵa qansha boldy?
– Qaýyn-qarbyz ósirýdi kásip kózine ainaldyrǵanyma 7-8 jyldyń júzi boldy. Buǵan deiin de diqanshylyqpen ailalysyp, bul kásiptiń qyry men syryna qanyqqanbyz ǵoi. Ońtústiktiń kez kelgen aimaǵynda babyn tapsańyz, baqsha ónimderin ósirip, tabys tabýǵa bolady.
– Biyl qansha gektar jerge qaýyn-qarbyz ektińiz? Jalpy biylǵy ónimniń shyǵymy qalai?
– Jyl saiyn 40-50 gektar jerge qaýyn-qarbyz egip, ony elimizdiń ózge aimaqtary men Reseige saýdalap otyrǵan jaiymyz bar. Bizdiń qaýyn-qarbyzdyń negizgi tutynýshysy – Resei. Olardyń ózderi kelip, atyzdyń basynan qaýyn-qarbyzdardy tiep áketedi. Qazir Reseidiń kásipkerlerine qaýyn tiep jatyrmyz. Arasynda elimizdiń ózge oblystaryna shyǵaryp satatyn kezderimiz bolady. Aitalyq, biyl qaýyn-qarbyzymyzdyń biraz bóligin Aqtaý, Atyraýǵa saýdaladyq. El ishindegi bazarlarǵa eki-úsh júk kóligimen qaýyn-qarbyz kirgizseń, eki apta satasyń. Al Reseige aparsań, zamatta kóterme saýdamen ainalysatyn saýdagerler talap áketedi. Reseidiń basym bóliginde qaýyn-qarbyz óspeidi. Ósken jerindegi qaýyn-qarbyzdar bizdikindei tátti emes. Sondyqtan orys halqy Ońtústiktiń qaýyn-qarbyzyn qýana-qýana satyp alýǵa árqashan daiyn.
– Reseiden keletin satyp alýshylardyń arasynda turaqty, kelisimge kelgen klientterińiz bar ma?
– Bar. Olar jyl saiyn sózinde turyp, ýádeleskendei qaýyn-qarbyzdarymyzdy satyp alýdy daǵdyǵa ainaldyrǵan. Jaqynda Qyrǵyzstannan kásipkerler kelip, aldaǵy jyly 100 gektar jerge qaýyn egip berý jaiynda usynys jasady. Olar qaýynnyń uryǵy men qajetti dárilerin ákelip berýge ýáde etti. Kúzde barlyq ónimdi de satyp alýǵa kelisip otyr. Aldaǵy jyly olarmen de jumys isteýdi kózdep otyrmyz.
– Qazaqstan Eýraziialyq odaqtyń tolyqqandy múshesine ainalǵaly beri Ońtústiktiń qaýyn-qarbyzy Reseige satylatyn ótimdi taýarǵa ainalǵanyn bilemiz. Eger alda-jalda osy odaqqa kórshiles Ózbekstan múshe bolyp jatsa, Ońtústiktiń sharýalary Reseige qaýyn-qarbyz eksporttaýda kóshbasshylyq ornyn joǵaltyp almai ma?
– Joq. Ózbekstan qaýyn-qarbyz saýdasynda bizben básekelese almaidy. Ózbekterdiń qaýyndary qymbat. Olar bir qorap qaýyndy teńgege shaqqanda 2 myń teńgeden saýdalaidy. Al bizder qazirdiń ózinde bir qorap qaýyndy 650-900 teńgeden satyp jatyrmyz. Sondyqtan Ózbekstan Eýraziialyq odaqqa múshe bolǵan kúnniń ózinde bizben básekege túse almaidy. Bizdiń Otyrar aýdanynyń sharýalarymen tek Maqtaaral aýdanynyń sharýalary básekelesýi múmkin. Aitalyq, qaýyndy saýdaǵa shyǵarǵanda Jetisaidyń qaýyndary birinshi pisip, Reseige ár qorabyn 5000 teńgege deiin saýdalaǵanyn kózimiz kórdi.
– Bir qorapqa qansha keli qaýyn ketedi?
– Negizinen bir qorapqa 22-23 keli qaýyn, 5-6 qaýyn siiady. Dál qazir ár qorapty Reseiden kelgen turaqty klientterimizge 900 teńgeden berip jatyrmyz.
– Aýdan ortalyǵynan ashylǵan myna qaýyn-qarbyzdy suryptaý ortalyǵy sharýalarǵa qanshalyqty paidasyn tigizýde?
– Óz basym kóp paidasyn tigizip otyr dep aita alamyn. Buryndary qaýyn-qarbyz alý úshin arnaiy kelgen Reseidiń kásipkerleri atyz-atyzdy aralap, áýrege túsýshi edi. Qazir sol mehnat tirlikten qutyldyq. Osyndai ortalyq quryp, aýylsharýashylyǵy eńbekkerlerine qolaily jaǵdai týǵyzyp otyrǵan Otyrar aýdandyq aýylsharýashylyǵy bólimine alǵys aitamyn. Úlken júk kólikterimen joly jaman atyzǵa baryp, qaýyn-qarbyz tieý óte qolaisyz. Al shyjyǵan kúnniń astynda qaýyn-qarbyzdy suryptaý tipti qiyn sharýa. Al qazir aýdanymyzdaǵy búkil sharýalar qaýyn-qarbyzyn osy jerge ákelip, saýdalaidy. Syrttan keletin satyp alýshylar da birden osynda kelip, qalaǵan ónimin satyp alyp jatyr. Menińshe, osyndai baqsha ónimderin bir jerden ótkizetin arnaiy ortalyqtardy kóptep ashý kerek. Sol kezde aýylsharýashylyǵy salasy órkendei túsetinine senimdimin. Bul ortalyqtyń taǵy bir paidasy: qaýyn-qarbyzdy suryptaityndarǵa da jumys tabylýda. Suryptaý isimen ainalysatyn adamdar kúnine 4 myń teńge tabys taýyp otyr. Osylaisha ortalyq sharýaǵa da, satyp alýshyǵa da, qarapaiym eńbekkerlerge de óz paidasyn tigizip jatyr.
– Ereke, Reseige saýdalaityn qaýyndardy jeýden basqa qandai maqsatta paidalanatynyna qyzyqqan kezińiz boldy ma?
– Reseige barǵanymyzda Ońtústiktiń qaýyn-qarbyzyn negizinen jeý ishin alatynyn baiqadyq. Budan bólek iogýrt jasaýǵa da bizdiń qaýyndardy keń kólemde paidalanady eken.
– Qaýyn-qarbyzben 7-8 jyldan beri ainalysyp kele jatqanyńyzdy aityp qaldyńyz. Memlekettiń qoldaýyna, kómegine júgingen kezińiz bolǵan shyǵar?
– Keibireýler aýylsharýashylyǵy eńbekkerlerine jasaityn memlekettiń qoldaýyn, kómegin sýbsidiiamen ólsheidi. Árine, qazir aýylsharýashylyǵy salasyna bólingen sýbsidiialardyń arqasynda Ońtústikte sharýashylyqtar aitarlyqtai damyp keledi. Byltyrǵa deiin memlekettik qaýyn-qarbyzǵa arnap bólgen sýbsidiiasyn aldyq. Budan basqa jeńildetilgen baǵa men beriletin janar-jaǵarmai men tyńaitqyshy da sharýalardyń isiniń alǵa basýyna keńinen jol ashyp otyr.
Budan basqa OQO Aýylsharýashylyǵy basqarmasynyń Otyrar aýdanynda kanaldardy betondap, sýdy paidalanýdyń tiimdiligin arttyrýy jáne aýdanymyzdyń ortalyǵynda qaýyn-qarbyzdy suryptap saýdalaityn ortalyqtar ashýy, aýylsharýashylyǵy kooperativterin qurýyn sharýalarǵa jasalǵan úlken kómek dep esepteimin. Sondyqtan aýylsharýashylyq basqarmasyna aitar ókpemiz joq. OQO Aýylsharýashylyǵy basqarmasy jaz boiy mol ónim alýǵa jol ashatyn arnaiy seminarlar ótkizip, óńirde aýylsharýashylyǵy salasynyń órkendeýine bar kúsh-jigerin jumsap keledi.
– Qaýynnyń qansha túrin egesizder?
– Búginde Otyrar aýdanynyń sharýalary negizinen qaýynnyń jienbai, gúlstan, torpeda degen túrlerin ósiredi. Sonyń ishinde jienbai men gúlstandy kóp ósiremiz. Óitkeni, ol uzaqqa tasymaldaýǵa qolaily, ezilip ketpeidi.
– Ereke, qaýyn-qarbyz egip, mol tájiribe jinaǵanyńyzdy baiqadyq. Bolashaqta kásibińizdi saqtai otyryp, sharýańyzdy keńeitý oiyńyzda joq pa?
– Bizder tek qana qaýyn-qarbyzben ainalyspaimyz. Sonymen qatar ata kásibimiz malsharýashylyǵymen da ainalysamyz. Mal azyǵy úshin júgeri men jońyshqa da ósiremiz. Osy eńbegimizdiń arqasynda tabys taýyp, ónimimizdi uzap shyǵyp saýdalaýǵa múmkindik týǵyzatyn júk kólikterin satyp aldyq. Bolashaqta alǵan ónimimizdi óńdeitin shaǵyn tsehtar ashý da oiymyz da bar. Bul iske bel býyp, bilek túrip kirisken sharýalarǵa memleketimiz de barynsha qoldaý kórsetip jatyr ǵoi. Sondyqtan sharýashylyqty keńeitý oiymyzda bar.
– Eńbekterińiz jansyn!
Suhbattasqan Nurlan Jumahan
https://dalanews.kz/31479
