Olimpiada oiyndarynda araǵa 8 jyl salyp, qazaq balasy kúmis medal enshiledi. Beijińdegi Ashat Jitkeev aǵasynyń jetistigin bul joly Eldos Smetov qaitalady.
Eldostyń Olimpiada oiyndarynyń tuǵyrynan kórinýi zańdy shyǵar. 23 jastaǵy sportshy Olimpiadaǵa deiin barlyq saiystarda olja salyp, óziniń áleýetti sportshy ekenin dáleldep keldi.
Qulannan shyqqan qulager
Eldos Smetov – 1992 jyly Jambyl oblysy, Qulan aýdanynda dúniege kelgen. Bul óńirde kezinde álemge tanymal bolǵan aǵaiyndy Vladimir men Vitalii Klichkolar týyp-ósken. Ózimizdiń Ermahan Ybyraiymov, Islam Bairamýkov, Aqjúrek Tańatarovtar týyp ósken. Osyndai qasietti jerde dúniege esigin ashqan Eldostyń osal bolýy múmkin emes edi.
Alǵash kúres zalyna Baqbergen jáne Jandos aǵalarymen birge erip barady. Bul kezde onyń jasy bar-joǵy beste edi. Soǵan qaramastan úlkenderdiń jasaǵan jattyǵýyn aina-qatesiz jasap, bapkerlerdiń kózine túsedi. Bapker Ahmet Jumaǵulov bala Eldostyń boiyndaǵy talantty baiqaidy. Keiinnen kúresti jalǵastyrǵan Baqbergen men Jandos emes, Eldos boldy. Bolashaq álem chempionynyń sporttaǵy qadamy osylaisha bastalyp edi.
Qazaqtyń dástúrli ánderin jaqsy kóredi
Eldostyń sporttaǵy jetistigi sport jankúierlerine jaqsy tanys. Al onyń mýzykadan da quralaqan emes ekenin eshkim bile bermeidi. Osy ýaqytqa deiin kóptegen án baiqaýlaryna qatysqan. Óziniń aitýynsha, qazaqtyń dástúrli ánderin jaqsy kóredi eken. Ony jaqsy tanityndar Eldostyń daýysy zor ekenin tamsanyp aitady. Jalpy, Smetovter áýleti ónerge jaqyn kórinedi. Aǵasy Baqbergen de bir kisidei daýysy bar ánshi deidi.
Marokkodaǵy altyny – jetistikteriniń bastaýy
Eldosqa ósý úshin Astana nemese Almatydaǵy sport mektepteriniń birine oqýǵa túsýge týra keledi. Áýeli Astanadaǵy Qajymuqan Muńaitpasov atyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan respýblikalyq mektep-internatynda eki jyl tálim aldy. Biraq ol kezde nátijesi asa máz bolmady. Jeke bapkeri Ahmet Jumaǵulov Almatyǵa aýysýǵa keńes beredi. Smetov bapkeriniń aqylyn tyndap, bul usynysqa kelisedi. Alataý baýraiynda Kárken Ahmetov atyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan sport mektebinde Ǵalymjan Jylkeldievtiń qolastynda jattyǵady. Birneshe jyl boiy tipti respýblikalyq chempionatty uta almai júrgen balanyń baǵy jana bastaidy. Ǵalymjan aǵasy ekeýi buryn-sondy qazaq balýandarynyń qolynan kelmegen jetistikterge qol jetkizedi. Aldymen 2010 jyly Marokkoda ótken jasóspirimder arasyndaǵy álem chempionatynda top jarady. Kelesi jyly Ábý-Dabide jastar arasyndaǵy álem birinshiliginde júldege iligedi.
Ulttyq quramaǵa Ermek Imambekov bas bapker bolyp taǵaiyndalǵan soń, Smetovke qurama esigi ashylady. Jii-jii mártebeli halyqaralyq jarystarǵa qatysa bastaidy. Eýropa ashyq kýbogi, gran-pri jarystary, grand-slam týrnirlerinde júldege iligip júrdi.
«Ol ýádesinde turdy»
2014 jyly Inchhonda ótken jazǵy Aziia oiyndaryna Eldospen birge bardyq. Buǵan deiin dziýdoshylarymyz Aziia oiyndarynda talai ret júldege ilikken edi. Alaida, chempion bolý baqyty eshkimge buiyrmapty. Sol olqylyqtyń ornyn toltyrý Smetovtiń mańdaiyna jazylǵan eken.
Jerebe boiynsha 1/8 finalda tájikstandyq Kabatýllo Aminovpen kezdesti. Bul jerde tájik balýany jerlesimizge qarsy qaýqar kórsete almady. Shirek finalda Smetov Gonkongten kelgen Iu Kin Tingti taza jeńdi. Aldymen tóreshi bazari, odan soń ippondy kórsetti. Esep 110:0 boldy. Finalǵa beriletin joldamany dziýdonyń otany sanalatyn Japoniia ókilimen sarapqa saldy. Alaida Torý Shishimede qazaq sportshysynyń myqtylyǵyn moiyndady.
Al finaldyń jóni bólek boldy. Qarsylasy – Boldbaatar Ganbat. Zal toly mońǵol jankúierleri. Bir ai buryn Cheliabide álem chempiony atanǵan Ganbattyń ataǵy jer jaryp turǵan kez edi. 60 kelide birazyn jaipap júrgen ákki balýan. Biraq qazaqtyń Eldosy Inchhondaǵy altynnyń iesi kim bolatynyn finalda dáleldedi. Smetov tatamige shyqqannan-aq onyń kózinen ot-jalyndy baiqadyq. Jeńiske degen jigeri boldy. Sol maqsatyna jetti. 20 sekýnd boiy mońǵoldy tyrp etkizbei ustaǵan jerlesimiz Aziia chempiony atandy.
Finaldan keiin jeke bapkeri Ǵalymjan Jylqyshievpen tildestik. «Boldbaatar Ganbatpen buryn kezdesti me?»degen saýal tastadym.
«Gambat ekeýi alǵash ret Túmen jerinde beldesken edi. Sol joly mońǵol utyp ketti. Ol kezde Eldostyń salmaǵy, kúshi bári-bári azdaý boldy. Gambatpen taǵy kezdesýimiz múmkin ekenin bilip, qosymsha jattyǵýlar jasap, taktikalyq turǵydan daiyndyq júrgizdik. Ásirese, qolyna kóp kúsh jinady. Ózi de jeńiske jetetine senimdi boldy. «Aǵa osy joly chempion bolamyn. Qazaqtyń týyn jelbiretip, ánuranyn oryndatamyn», – dep sóz berip edi. Sol ýádásinde turdy», – deidi jeke bapkeri.
Dziýdo kúresinen qazaqtan shyqqan tuńǵysh álem chempiony
Al byltyr tuńǵysh ret Astana tórinde ótken (24-30 tamyz, 2015) álem chempionatynda top jardy. Jarystyń alǵashqy kúninde-aq eki oǵlanymyz finalda óner kórsetip, bir altyn, bir kúmisti oljalaǵan bolatyn. Eldos alǵashqy ainalymda finliandiialyq dziýdoshy Iýhe Reinvaldy shido arqyly jeńdi. Odan keiin Saýd Arabiiasynyń balýany Majrachi Eisany jarystan yǵystyrdy. Úshinshi ainalymda meksikalyq Kastillo Nabordyń osal tusyn tapty. Shirek finalda Diorbek Ýrozbaevty qapy qaldyrdy. Jartylai finalda osyǵan deiin alynbas qamal bolyp kelgen japon Shishime Torýdy aýyrtý ádisimen utty. Dál osy Torýdan Eldos Aziia chempionatynda jeńilgen edi. Bul joly sol ketken eseniń qarymtasyn qaitardy.
Al finalda ony basqa emes, qazaqstandyq Rýstam Ybraev kútip turdy. Aqtóbe óńiriniń týmasy da finalǵa deiin talai myqtyny úiine qaitarǵan edi. Ásirese 1/8 finalda ataqty grýzin balýany, álem chempionatynyń júldegeri grýziialyq Amiran Papinashvili jartylai finalda byltyrǵy álem chempiony mońǵoldyń baǵyna týǵan Ganbat Boldbaatardy jeńýimen jankúierlerdiń mahabbatyna bólendi. Finalda ekeýi de saq qimyldady. Tek sál báseńdik tanytqan úshin Rýstamǵa tóreshi shido berdi. Osynyń arqasynda Eldos Smetov dziýdo kúresinen qazaqtan shyqqan tuńǵysh álem chempiony atandy!
Tashkenttegi tarihi jeńis
Kóktemde Ózbekstan astanasy Tashkentte Aziia chempiony atanyp, qorjynyn taǵy bir altynmen tolyqtyrǵan bolatyn. Eldos alǵashqy kezdesýde vetnamdyq Tong Nhat Hiýnnan basym tússe, shirek finalda ońtústikkoreialyq Chan Ion Kimdi utty. Al jartylai finalda japoniia Osima Iýmany ipponǵa túsirdi. Finalda tatami iesi ózbek Diorbek Orozbaevty aýyrtý ádisimen san soqtyryp ketti.
Finaldyq kezdesý asa tartysty ótti. Qarsylasy ózbektiń óte talantty balýany Diorbek Orozbaev boldy. Ekeýi buǵan deiin úsh ret kezdesken. Sońǵy ret Astanadaǵy álem chempionatynyń shirek finalynda. Barlyǵynda jerlesimizdiń joly bolǵan. Diorbek óz jerinde ótip jatqan chempionatta namysty qoldan bermeýge tyrysty. Onyń ústine ózbek jankúierleriniń de qoldaýy erekshe boldy. Tóreshi Eldosqa sylbyr kúreskeni úshin qatarynan úsh shido berdi. Diorbek jeńiske degen múmkindigi joǵary bolyp turǵan. Biraq Smetov sońǵy minýttarda qarsylastyń osal tusyn taýyp ketti. Óziniń oń jambasyna keletin aýyrtý ádisimen qarsylasynan jeńisti julyp aldy.
Riodaǵy kúmis
Aldymen Liviiadan kelgen Elkabisa Mohamed Elhadidy jeńdi. Odan keiin britandyq balýan Eshli Makkenzidi qapy qaldyrdy. Sosyn ózine jaqsy tanys ózbek dziýdoshysy Diorbek Ýrazbaevty utty. Al jartylai finalda ázirbaijandyq Orhan Safarovtan basym tústi. Finalda reseilik Beslan Mýdranovpen jolyqty. Finaldyq beldesý asa tartysty ótti. Ekeýi sońyna deiin bir-bir aldyrmady. Tek sońǵy sátte qarsylasyn aiaǵyn berip qoiǵan jerlesimiz ipponǵa túsip qaldy. Nátijesinde Olimpiada oiyndarynyń kúmis júldegeri atandy.
«Biz altyn ielenemiz dep oiladyq. Eldosqa sondai maqsat qoiǵan bolatynbyz. Biraq ekinshi boldyq, elimizdi qýanttyq. Meniń oiymsha, finalǵa shyqqanymyzdy estip, bárimiz qýanyp, aqtyq saiysta Eldos emotsiiasyn ustai almady», - dedi ulttyq quramanyń bas bapkeri Ermek Imambekov «Habar» agenttigine bergen suhbatynda.
Tokioda kúmis júldeni altynǵa ainaldyrýǵa bar kúshimdi salamyn
«Aqtyq synǵa deiingi beldesýlerim qiyn boldy. Biraq, ózimniń qalai jeńiske jetkenimdi túsinbedim. Barlyǵy Allanyń qalaýymen boldy. Rio jerinde kóńil-kúiim keremet. Kúmis júldege de shúkirlik. Eshqandai ókinish joq. Bul saiys maǵan úlken sabaq boldy. Buiyrsa, kelesi Olimpiada oiyndarynda osy kúmis júldeni altynǵa ainaldyrýǵa bar kúshimdi salamyn. Mańyzdysy niet pen senim bar. Halqym úshin, jankúierlerim úshin aianbai eńbek etýge daiynmyn», - dedi álem chempiony.
Bek Tóleýov, "Baq.kz"
