El ekonomikasyn órkendetýde ónerkásiptiń alatyn oryny erekeshe. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elimizde berik ekonomikalyq ónerkásipti qalyptastyrý úshin Úkimetke naqty mindetter júktegen bolatyn. Sol sebepti qazir atqarýshy bilik óńdeý sektoryna basa kóńil bólip otyrǵanyn airyqsha atap ótýge bolady. Qazir elemizde básekege qabyletti, eksportqa baǵyttalǵan óńdeý ónerkásibin qurý saiasaty kezeń-kezeńimen júzege asyp jatyr. Dalanews.kz aqparattyq agenttiginiń tilshileri osy baǵytta atqarylǵan jumystarǵa taldaý jasaǵan edi. Endi soǵan nazar aýdarsańyzdar.
Taiaýda Ortalyq kommýnikatsiialyq qyzmetinde jýrnalisterdiń basyn qosyp brifing bergen QR Ónerkásip jáne qurylys vitse-ministri Oljas Saparbekov elimizdiń ónerkásip qurylymynda óńdeý sektorynyń úlesi 47,4%-dy quraǵanyn aitty.
– Sońǵy jyldary óńdeý ónerkásibinde óndiristiń oń dinamikasy baiqalýda. Bul – kórsetkish ekonomikaǵa jaǵymdy áser etýde. 2023 jyldyń qorytyndysy boiynsha óndiris kólemi 4%-ǵa ósip, 22 trln teńgeni qurady. Biylǵy jyldyń 9 aiynda óndiristiń ósýi 4,8%-dy qurady, – dedi vitse-ministr.
Osy rette elimizde ónerkásip salasynyń qandai salalary qanat jaiyp keledi degen zańdy suraq týyndaidy. Óz kezeginde vitse-ministr sońǵy jarty jyldyqta jihaz ónerkásibi – 17,9%-ǵa, himiia ónerkásibi – 9,5%-ǵa, metallýrgiia – 8,3%-ǵa, mashina jasaý salasy – 4,2%-ǵa óskenin alǵa tartty.
Osy atalǵan salalardyń arasynda elimizdiń jihaz ónerkásibi joǵary kórsetkishke ie boldy. Sońǵy ýaqytta elimizde jihaz ónerkásibiniń órkendeýiniń ózine tán sebepteri bar. Qazaqstanda jihaz ónerkásibimen negizinen shaǵyn jáne orta biznes ókilderi ainalysatyny belgili. Sondyqtan bul sala naryq zańdylyǵyna sai jumys isteitinin airyqsha atap aitýǵa bolady. Sonymen qatar elimizdiń óńirlerinde ashylǵan erkin ekonomikalyq aimaqtarda jihaz óndirý isimen ainalysatyn kásiporyndar paida bolýda. Qazirgi tańda elimizde jihaz ónerkásibin memleket tarapynan naqty qoldaýlar joq.
Biraq jihaz óndirisimen ainalysatyn kásiporyndar ózderiniń óndiristik bazalaryn erkin ekonomikalyq aimaqtyń bazasynda ornalastyryp, sol jerdegi memlekettik kásipkerlerge kórsetip otyrǵan qoldaýyn barynsha paidalanyp otyr. Bir sózben aitsaq, jihaz óndirýshiler Úkimettiń jalypy kásipkerlik salaǵa kórsetken qoldaýlaryn paidalanyp, kásibin dóńgeletip otyr.
Mamandar Qazaqstannyń jihaz ónerkásibi sońǵy jyldary aitarlyqtai damý qarqynyn kórsetýde. Aitalyq, 2021 jyly elimizde 1 491 shaǵyn jáne orta kásiporyn jumys istep, 10 ai ishinde 49,3 mlrd teńgege ónim óndirgen. Al 2024 jyldyń alǵashqy alty aiynda jihaz óndirisiniń kólemi 31,2 mlrd teńgege jetip, ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 130,4% ósim kórsetken. Sonymen qatar salaǵa 1,6 mlrd teńge investitsiia tartylǵanyn da aita ketýimiz kerek.
Elimizde jihaz ónerkásibiniń ósýi keńse jáne saýda oryndaryna arnalǵan jihaz óndirisiniń 1,4 esege artýymen tikelei bailanysty. Otandyq jihaz ónimderi Resei, Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Tájikstan jáne Belarýs elderine eksporttalady. 2021 jyldyń qańtar-qazan ailarynda eksport kólemi 2020 jylmen salystyrǵanda 1,5 esege ulǵaiǵan. Soltústiktegi kórshimiz Reseidiń Batys elderi tarapynan sanktsiiaǵa ushyraýy da elimizdegi jihaz óndirisine óz yqpalyn tigizgenin aita ketýimiz kerek. Jalpy, osy qarqyndy saqtasaq Qazaqstan Ortalyq Aziia elderi arasyndaǵy jihaz óndirisi boiynsha kóshbasy pozitsiiasyn joǵaltpaityny anyq.
Osy rette sarapshy mamandar elimizde jihaz ónerkásibiniń damýy turǵyn úi qurylysynyń belsendiligimen de bailanystyrýǵa bolatynyn alǵa tartty. Sonymen qatar saladaǵy básekelestiktiń ósýi jańa kompaniialar men jeke kásipkerlerdiń paida bolýyna yqpal etýde. Qazir Qazaqstan jihaz ónerkásibi ishki naryqtaǵy suranysty qanaǵattandyryp qana qoimai, eksporttyq áleýetin de arttyrýǵa múmkindik alyp otyr.
Elimizdiń óńdeý sektorynda salasynda himiia ónerkásibi mańyzy zor. Sońǵy ýaqyttary elimizdiń himiia ónerkásibi aitarlyqtai damý qarqynyn kórsetip, el ekonomikasynyń mańyzdy sektorna ainala bastaǵanyn baiqaýǵa bolady. Endigi kezekte saladaǵy negizgi kórsetkishter men jetistikterge az-kem toqtala ketsek. 2023 jyldyń qorytyndysy boiynsha himiia ónerkásibindegi óndiris kólemi 4%-ǵa ósip, 22 trln teńgeni quraǵana esimizde. Al 2024 jyldyń 9 aiynda óndiris ósimi 4,8%-dy quraǵan. Biyl Úkimet jyl sońyna deiin himiia ónerkásibi salasynda jalpy quny 12,9 mlrd teńgeni quraityn 8 jańa kásiporyn ashý josparlaǵan bolatyn. Atalǵan jobalarǵa suiyq azot, natrii pirosýlfiti jáne himiialyq reagentter óndirisi kiredi.
Budan basqa elimizdiń himiia ónerkásibi mineraldy tyńaitqyshtar, beiorganikalyq himiialyq zattar, turmystyq himiia ónimderi jáne munai-himiia ónimderin óndirýmen ainalysady. Saladaǵy óndiristiń negizgi kólemin «Qazfosfat» kompaniiasy, «Aqtóbe hrom qospalary zaýyty» AQ, «QazAzot» AQ jáne «Talas Investment Company» siiaqty iri kásiporyndar qamtamasyz etip otyr.
Saladaǵy negizgi máselelerdiń biri – shikizatqa qoljetimdiliktiń shekteýliligi jáne bazalyq himiialyq ónimderge (metanol, ammiak, etilen, propilen, benzol, etilen totyǵy, kaýstikalyq soda) qoljetimdiliktiń bolmaýy. Bul máselelerdi sheshý úshin zańnamany túzetý, arnaiy ekonomikalyq aimaqtarda óndiristerdi uiymdastyrý jáne qoljetimdi qarjylandyrý quraldaryn usyný usynylady.
Qoryta aitqanda Qazaqstannyń himiia ónerkásibi turaqty damý ústinde, jańa kásiporyndar ashylyp, óndiris kólemi artýda. Degenmen, saladaǵy keibir máselelerdi sheshý úshin memlekettik qoldaý men investitsiialardy tartý mańyzdy bolyp tabylady.
