Dosym SÁTPAEV, saiasattanýshy:
Osy úsh aidyń ishinde Astanada EKSPO-dan tys birneshe sammit, konferentsiialar ótip úlgerdi.
Bularǵa kelgen qonaqtar kórmege kirmei ketpesi taǵy belgili. Bul qonaqtar jái qonaqtar emes. Shendiler, biznesmender, iri kompaniialardyń ókilderi... Bilik osy arqyly Qazaqstan ekonomikasy men onyń áleýetin kórsete aldy.
Ekinshi jaǵynan, kórmeni ótkizý arqyly ishki týrizmge jan bitirdik. Moiyndaý kerek, kórmege kelgenderdiń kópshiligi óz azamattarymyz ǵoi.
Úshinshi jaǵynan EKSPO kórmesin tamashalaýǵa kelip, tehnologiialyq jańalyqtardy tamashalaǵan myńdaǵan balalardyń ishinen biraz ýaqyttan keiin bolashaq Stiv Djobs, Ilon Masktar shyǵýy ábden múmkin.
Al bizdiń balalarymyzdyń kópshiligi, shyny kerek, Qazaqstannan tys esh jerge shyqpaǵan. Olardyń kóbi sheteldik pavilondardy baryp, sheteldikterdi kórip, olardyń mádenietimen tanysý múmkindigine ie boldy. Meniń estýimshe EKSPO-ny tamashalaýǵa oblystardan 75 myńnan astam oqýshy kelgen!
Asqar JUMADILDAEV, matematik:
Sondyqtan oraǵatyp, alǵa shyǵýymyz kerek. Erteń ne bolatynyn bajailap kórý qajet. Mine, osylai tirlik etsek, el de, ult ta moiyndalady.
Negizgi suraǵyńyzǵa kelsek, EHRO ótkizgennen jamanshylyq kórip turǵanym joq. Jaqsy ma, jaman ba, kórmeni ótkizdik. Jaqsy ma, jaman ba, álemge Qazaqstandy Borattyń eli emes ekenin kórsettik. Jas býyn energetika salasyndaǵy tyń jańalyqtarmen tanysty. Óz kózimen kórdi. Oǵan nege maqtanbaýymyz kerek?
Astanany Almatydan aýystyrǵanda da qansha shý boldy? Biraq odan utylǵan joqpyz ǵoi. «Kóz qorqaq, qol batyr» degen osy. Biz tehnologiia, tehnokrattyq degen nárseni eshqashan umytpaýymyz kerek.
EHRO-nyń ótkizilýi — Qazaqstannyń tehnokrattyq elge ainalýyna degen alǵashqy qadamy dep bilemin. Oǵan qýanbasam, renjimeimin.
Aidos SARYM, saiasattanýshy:
– Shynyn aitý kerek, Qazaqstan – álemdik úderisterden jyraqta jatqan memleket. Syrtqy ister ministrliginde isteitin mamandarymyz muny jaqsy biledi, negizinde.
Óz basym osy ómirde bir ǵana nárseden qorqam. Qazaqstan CNN siiaqty arnalardyń tikelei efirinen túspei qalatyn bolsa, elimizde aitýǵa aýyz barmaityn búlik bolyp jatyr degen sóz. Sodan saqtasyn bizdi...Eshkim bizdiń aitpai-aq ta, eske almai-aq ta qoisyn búitip. Tynyshtyq bolsyn!
Degenmen, dál qazirgi jaǵdaida álemdik baspasózdiń kontent-saraptamasyn nazarǵa alar bolsaq, EKSPO taqyryby ájeptáýir qamtyldy. Bizdiń el biraz bedeldi telearnalardyń, basylymdardyń aýzyna ilikti. Eger bul turǵydan qarasaq, EKSPO shara retinde ózin-ózi aqtaǵan bolyp shyǵady.
Bizdiń el dúniege óziniń bar ekendigin pash etti. Shamaly bolsa da, sheteldikterdiń qyzyǵýshylyǵyn oiatty.
Berlin IRIShEV, qarjyger:
– EKSPO-ǵa bardym, kórdim. Kóptegen pavilondardy araladym. Ózim úshin ne aldym deisiz be? Meni Japoniia pavilony tańǵaldyrdy. Talǵammen jasaǵan. Osy pavilonda Japoniiadaǵy energetikalyq tóńkeris, onyń ishinde Fýkýsimadaǵy tragediia týraly filmdi tamashaladym. Erekshe áser etti.
Alaqandai Singapýr eliniń pavilony qandai?! Qala memleket kórmege qatty daiyndalǵany kórinip turdy. Pavilonnyń taqyryby da tamasha. «Kishkentai el alyp jobalardy týdyrady» dep atalady eken.
Iá, EKSPO bitti. Másele: ári qarai ne bolmaq? Ári qarai qaitpekpiz? Jasyl energiia taqyrybyn osy kórmemen birge jaýyp tastaimyz ba, álde budan ári qarai damytatyn bolamyz ba? Damytar bolsaq, onyń josparyn jasaý kerek shyǵar? Másele sonda. «Jasyl energiia» taqyryby EKSPO-ny ótkizip alǵasyn qajetsiz qalyp qalmaýy kerek. Memleket endigi jerde, anyǵy, EKSPO-dan keiin kórme taqyrybyna qatysty týyndaǵan túrli startap jobalarǵa qoldaý kórsetýi qajet. «Jasyl energiianyń» jolyn solar jalǵastyrýy tiis. Solai.
Kórmeniń mádeni sharalaryn óte joǵary deńgeide ótkizdik. Iá, keibireýlerge unamady bul. «EKSPO-ny Disneilendke ainaldyryp jiberdi» dedi. Bul bizdiń halyqqa kerek edi. Nege deisiz be?
EKSPO bizdiń mádeni deńgeiimizdi ósirdi. Mádeni deńgeidiń qandai bolatynyn kórsetti. Tártibimizdi túzedi. Talǵamymyzdy ósirdi. Astana operanyń sahnasynda Milannyń La scala-sy óner kórsetkeni nege turady?! Osydan túspeýimiz kerek.
Bul da – kórsetkish...
Joǵaryda saiasattanýshy Dosym Sátpaev bildirgen pikirine tuzdyq taptyq.
EKSPO-2017» halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesiniń komissary Rápil Joshybaev bylai deidi:
«Kórmege 115 el men 25 halyqaralyq uiym qatysqanyn bilesizder. Úsh ai boiy halyqaralyq kórme aiasynda ótken 105 resmi sharaǵa 53 eldiń basshylary men 72 premer-ministr, 20 Parlament spikerleri qatysty».
Shynymen, bul da – kórsetkish.
Al Isekeshov ne deidi?
Bárinen buryn Astananyń ákimi qýanyshty. Qala biýdjetiniń qorjyny toq. Isekeshovtyń aitýynsha, EKSPO-ǵa kelgen júzdegen sheteldik delegatsiianyń arqasynda 3 mlrd. dollarǵa jaqyn investitsiia tartylǵan. 60-qa tarta birlesken jobalar jasalatyn bolatyn osynyń negizinde.
– 60-qa tarta jobanyń 26-yna sheteldik investitsiia tartamyz. Bular AQSh, Japoniia, Túrkiia jáne Batys elderiniń investorlary. Jobalar óndiristi ǵana emes, bilim salasyn, densaýlyq salasyn, sonymen birge aqparattyq tehnologiiany da qamtidy, – deidi Áset Isekeshov.
Daiyndaǵan Dýman BYQAI
