Qazaqstan ekonomikasy halyq tabysynyń ósip jatqanyn naqtylaidy, alaida bul ósim búginderi shynaiy ómirden áldeqaida jyraqtap jatqanynyń kýási bolyp otyrmyz. 2025 jyldyń II-toqsanynda jan basyna shaqqandaǵy aqshalai tabys 359 638 teńgege jetip, bir jylda 8,9%-ǵa artypty. Qaǵazda bul ósim pozitivti qarqyn retinde kórsetiledi. Alaida qymbatshylyq údep, tutyný baǵasy joǵary qarqynmen ekpindep jatqan ómirde mundai nominaldy ósim halyq jaqsyraq ómir súre bastady degendi áste bildire almaidy. Tek olardyń shyǵyny qymbattai túskenin aiqyndaidy. Bul týraly ekonomist Rýslan Sultanov aitady, dep jazady Dalanews.kz economyKZ.org-qa silteme jasap.
"Halyqtyń tabysynyń bútindei kólemi kúndelikti tutynysqa ketedi: orta eseppen tabys kóleminiń 98,7%-y taýar satyp alý men qyzmeterge júginýge jumsalady, al jinaqqa nemese investitsiiaǵa eshteńe qalmaidy. 2025 jyly II-toqsanda bir adamǵa shaqqanda ortasha shyǵyn kólemi 311 192 teńgege, tutynysqa ketetin aqsha 315 252 teńgege jetti. Almaty, Mańǵystaý jáne Shymkentte bul kórsetkish 100%-ǵa jetip otyr, bul óńirlerde halyq tolyǵymen ai saiynǵy tabysqa táýeldi jáne aqsha jinaýǵa jaǵdailary joq", - deidi ol.
Tabys qurylymy da ekonomikalyq ósim kórsetkishi halyqtyń ál-aýqatyna emes, tek sandyq ósimge súienip otyrǵanyn kórsetedi. Negizgi tabys kózi – eńbekaqy, onyń úlesi 75%, sonyń ishinde 66,8% – jaldamaly jumys, 8,2% – ózin-ózi jumyspen qamtýshylar. Biraq birqatar óńirlerde áleýmettik tólemderge táýeldilik joǵary: Túrkistan, Jambyl, Abai jáne Ulytaý oblystarynda áleýmettik transfertterdiń úlesi 20%-dan asady. Bul óńirlerde tabystyń edáýir bóligi eńbekaqy emes, memleket tarapynan tólenetin járdemaqy men áleýmettik kómekter arqyly qalyptasyp otyr. Mundai model turaqsyz, óitkeni transfert qysqarsa, tabys birden quldyraidy.
Shyǵyn qurylymy da ómir sapasynyń aitarlyqtai ózgermegenin kórsetedi. Azyq-túlikke orta eseppen barlyq shyǵynnyń 52,5%-y jumsalady:
- eń kóbisi – Túrkistanda (62,7%) jáne Jambylda (61,9%),
- eń azy – Almatyda (36,8%) jáne Astanada (38,5%).
Taýarlarǵa ketetin shyǵyn kólemi - orta eseppen 20,3%,
- eń joǵarysy – Almatyda (29,4%) jáne Astanada (27,8%),
- eń tómeni – Túrkistanda (11,3%) jáne Jambylda (12,1%).
Qyzmetterge ketetin shyǵyn kólemi – orta eseppen 18,5%,
- eń joǵarysy – Almatyda (27,1%) jáne Astanada (25,3%),
- eń tómeni – Túrkistanda (7,8%) jáne Jambylda (8,2%).
"Sonymen qatar kei aimaqtarda qaryz ben nesieni óteýge ketetin shyǵyn joǵary, bul úles Ulytaý oblysynda 12%-dan astam, Qaraǵandyda shamamen 10%-dy quraidy. Bul borysh júktemesin aýyrlatyp, paiyzdyq mólsherlemeler óskende nemese tabys azaiǵanda kei otbasylardy tyǵyryqqa tirkep, kedeilendire túsedi.Munyń bári negizgi máseleni aiqyn kórsetedi: tabys ósip jatqanymen, satyp alý qabileti artpai otyr. Shynaiy tabys (infliatsiiany shegergende) áldeqaida baiaý ósip jatyr, kei óńirlerde múlde toqyrap qalǵan. Demek, halyq burynǵydai taýar men qyzmettiń sol kólemin ǵana tutynady, tek qymbattyraq baǵamen", - deidi ekonomist.
Bul jaǵdai sandyq ósimniń shegine jetkenin kórsetedi. Eger basty maqsat tabys pen shyǵyn kólemin arttyrý bolsa, al olardyń sapasy men qurylymy ózgermese el infliatsiialyq iirimge túsip qalady: sandar óse beredi, al adamdar ózin bai sezinbeidi.
Qazaqstanǵa mundaida jańa kózqaras, jańa amal qajet:
- infliatsiiany aýyzdyqtaý, sonda jalaqy ósimi baǵa ósimimen jutylmaidy;
- halyqtyń ómir sapasyn tikelei arttyratyn bilim, densaýlyq saqtaý jáne infraqurylym sapasyn arttyrý;
- qarjylyq saýattylyqty damytý, halyqtyń tek "ailyqtan ailyqqa" ómir súrmei, aqsha jinap úirenýine múmkindik berý.
"Tabystyń óskeni jaqsy, ol kerek te, biraq bul maqsat emes. Naǵyz maqsat – halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý. Ol úshin baǵa turaqty jáne tómen bolýy tiis. Áitpese tabystyń kez kelgen ósimi tek statistikada ǵana kórinip, adamdardyń ómirin jaqsartpaidy", - deidi Rýslan Sultanov.
