Negizinde, Qazaqstandaǵy saiasi bulqynys áldeqashan bastalǵan. Birtindep, kezeń-kezeńimen kúsh aldy. Bir qyzyǵy, bilik muny bertinge deiin ańǵarmai keldi (onyń sebebin keiin aitamyn). Bul úrdis tómennen, halyqtyń ishinen bastaý aldy jáne kún ótken saiyn kúsheie tústi.
Bilik qazannyń qaqpaǵyn myqtap bekitpek bolǵanymen, onyń jan-jaǵynan shyǵyp jatqan býdy toqtatý múmkin emes edi. Bul áleýmettik bý bolatyn jáne onyń aqyr aiaǵynda syrtqa shyǵýy zańdy-tuǵyn. Kúshtep tejegen dúnieniń mindetti túrde keri áseri bolatynyn bilik boljai alǵan joq.
Ázirgi kúni elimizde áleýmettik jáne saiasi belsendilik tanytqan eki top qalyptasty. Munyń – biri elimizdiń Batys óńiri jáne Almaty qalasy. Eki tarap ta belsendi. Biraq, belsendiligin, kózqarasyn bildirýge kelgende eki jaqtyń ádisi eki túrli, bir-birine múlde uqsamaidy.
Bul turǵyda Batys aimaqtarmen salystyrǵanda Almaty asa belsendi emes, almatylyq qaýym jalpy belsendi emes. Muny ótken jolǵy Parlament sailaýynan-aq ańǵarýǵa bolady. Sailaýǵa qatysýshylardyń sany jóninen Ońtústik astana eń sońǵy oryndy aldy.
Aitpaqshy, Atyraýdaǵy mitingige deiin, taǵy bir dúmpýdiń bolǵanyn bireý bilse, bireý bilmes.
Mańǵystaý oblysyndaǵy 16 munai kásipornynyń kásipodaqtary jańa «Eńbek kodeksiniń» qabyldanýyna qarsy shyqty.
«Atalǵan zań jobasyn talqylaý jáne ázirleý kezinde bilik bizben aqyldasqan da, keńesken de joq» dedi kásipodaqtar.
Munaishylar, eger «Eńbek kodeksi» Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý ministrligi usynǵan alǵashqy nusqada qabyldanar bolsa, bul jumysshylardy memleket kepildik beretin barlyq áleýmettik jeńildikterden aiyrady dep qaýiptendi. Osy maqsatta kásipodaqtar birige otyryp Elordaǵa arnaiy delegatsiia jiberdi. Biraq...
Biraq, olardyń áreketi nátijesin bergen joq. Jańa «Eńbek kodeksi» munai kásipodaqtarynyń janaiqaiyn, talap-aryzyn eskermei, ministrlik usynǵan alǵashqy nusqada qabyldanyp kete bardy.
Bilseńiz, bul kodekstiń munaishylar úshin tiimsiz tusy kóp bolatyn. Birinshi kezekte, atalmysh zań jumysshylardyń emes, jumys berýshilerdiń múddesin qorǵady. Al bul degenimiz, bolashaqtaǵy jańa narazylyqtarǵa túrtki bolýy múmkin birden-bir jait.
Árine, bul týraly kesip aitýǵa bolmas, biraq, áleýmettik qarsylyqtyń kórinisi retinde Qazaqstannyń batys óńirlerinde sońǵy kezderi salafittik radikaldy baǵyttaǵy ekstremistik toptardyń qaita «tirilýin» qosýǵa bolady. Sońǵy ýaqytta mundai toptar jastarmen aradaǵy úgit-nasihat jumystaryn údete tústi.
Sózimniń basynda, elimizdegi saiasi belsendi eki óńir retinde – Almaty men Qazaqstannyń Batys óńirlerin ataǵan bolatynmyn. Bul tujyrymym bir jaǵynan jańsaq bolýy da múmkin. Sebebi, áleýmettik bulqynystar elimizdiń kez-kelgen óńirinde tutanýy ǵajap emes.
Endigi jerde «jerdi satý jáne jalǵa berý» týraly máselege toqtalaiyn.
Bir jait, aqiqat. Jerdi jekeniń ieligine berý týraly Úkimettiń sheshimi sońǵy jyldary Qazaqstanda bolmaǵan eń iri saiasi-áleýmettik narazylyqqa ulasty. Nege?
Bylai qarasańyz, buǵan deiin de áleýmettiń narazylyǵyn týdyrǵan ótkir máseleler boldy. Bir ǵana, ulttyq valiýtanyń qunsyzdanýy qarapaiym turǵyndardyń turmysyna, qaltasyna qatty áser etti. Sebebi, dollarǵa sai baǵa qymbattady.
Qazaqstannyń aldymen Kedendik odaqqa, artynsha Eýraziialyq odaqqa enýi qoǵamnyń pikiri men kózqarasyn ekige jarǵan máselelerdiń biri edi. Bulardyń birde-biri de halyqtyń alańǵa shyǵýyna túrtki bola alǵan joq.
Keibir sarapshylardyń sózine qaraǵanda, Atyraýdaǵy oqiǵa halyqtyń tek bir másele tóńiregindegi janaiqaiy emes, jalpy búgingi kúngi elimizdegi ahýalǵa qatysty tutastai alǵandaǵy kózqarasy. Áleýmettiń qazirgi saiasatqa kóńili tolmaityndyǵynyń belgisi.
Iá, mundai pikirge de oryn bar. Ásirese, Qazaqstannyń batys aimaqtarynda Táýelsizdik alǵan tustary elimizdegi eń iri ken oryndaryna qonjiyp alǵan kóptegen sheteldik kompaniialarǵa qatysty ashý-yza jyldar boiy jinaqtalyp keldi. Sebebi, basqalarynan buryn, dál osy batys halqy munaidan túsken qyrýar qarjynyń halyq pen sheteldik kompaniialar arasynda qanshalyqty ádiletsiz bóliske túsip jatqanyn kórip, bilip otyr.
Óz basym jer daýyna qatysty Atyraýdaǵy narazalyqtyń taǵy bir qyryna toqtalaiyn.
Bul – adamdardyń sana-seziminiń oiaýny. Men kimmin? Qandai memlekette ómir súremin? Memleketim durys baǵytta ma? Men nege óz kózqarasymdy bildirýge tiisti emespin? Sansyz saýal...
Anyǵy, osy ýaqytqa deiin halyqtyń, eldiń sana-sezimi tereń daǵdarysta boldy. Tipti, áleýmettik saýalnamalar negizinde Qazaqstannan ketkisi keletin, óz bolashaǵyn bul elmen bailanystyrǵysy joq azamattardyń da kóp ekenin kórdik.
Alaida Atyraýdaǵy miting kerisinshe qubylysty kórsetti. Elimizde sana-sezimin «ata-babanyń jeri» degen túsinik arqyly oiatýǵa bolatyn azamattar bar eken. «Ata-babamnyń jeri» demek, bul jerdi qorǵaý kerek jáne keler urpaqqa amanattap tapsyrý qajet.
Atyraýdaǵy narazylyqtyń eshqandai qaq-soqsyz beibit aiaqtalýynyń syry nede? Menińshe, bul arada Jańaózendegi oqiǵanyń úlken kómegi boldy. Bilik sol kezdegi qateligin qaitalaǵysy kelgen joq...
Mynany túsinýi kerek: óziniń saiasi qarsylastaryn, básekeles partiialar men kásipodaqtardy, úkimettik emes uiymdardy tunshyqtyrǵanymen bilik utpaidy. Kerisinshe, balama aqparattan qaǵylady. Óziniń syrtynan qandai áńgimelerdiń aitylyp jatqanyn estip, bilýden qalady. Saiasi qarsylastar sol úshin de kerek.
Saiyp kelgende eldegi áleýmettik-saiasi tolqýlarǵa biliktiń ózi kináli. Saiasi opponentterin qýdalap, oppozitsiialyq partiialardy álsiretip tynǵan búgingi júie jurttyń ózi týraly ne oilaitynyn estip-bilýden qaldy.
Atyraý men ózge óńirlerdegi jerdiń satylýyna narazylyq tanytyp, alańǵa shyqqan azamattardy qýdalaýǵa kóshse bilik odan ármen qatelesedi.
Konfýtsiidiń qarsylastarynyń biri – Mo Tszy bylai degen eken: «Eldi tártipke keltirý úshin aldymen tártipsizdik neden týyndaǵanyn bilý kerek». Bizdiń jaǵdaida narazylyqtyń neden týyndaǵynan bilý úshin, jurtqa joǵarydan qaraityn túsinikten arylý qajet.
Halyqpen sóilesý kerek. Onyń ne aitqysy keletinin bilip, sózine qulaq asý qajet. Halyq bilikten osyny talap etýde. Biraq, bizdiń júiede bul múmkin be? Biliktiń joǵarydan tómenge túsýge batyly jete me?
Derekkóz: newtimes.kz
