Aralǵa qoldan jańbyr jaýǵyzyp, Rainman atanǵan qazaqstandyq ǵalym Altai Ainabek 3 ai buryn Almatynyń kók tútinimen kúresýdi qolǵa aldy. Iri megapolistiń jaǵdaiyna alańdap, arnaiy joba ázirlegen ǵalym túiini sheshilmei turǵan máseleni aiaqtan turǵyzýǵa bolatynyn jetkizgen edi. Alaida májilis depýtaty Sergei Ponomarev Ainabektiń jobasyna kúmánmen qaraitynyn jasyrmady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
“Bir adamnyń “siqyrly taiaqshany” qoldanyp, búkil qalany tazartyp jibergeni maǵan tańsyq. Eger bul shyndyqqa janassa, ózim baryp, qolyn qysyp, ony Almatynyń qurmetti azamaty dep jariialaýyn surar edim. Biraq shyny kerek, buǵan sený qiyn”, – dedi Ponomarev KazTAG redaktsiiasyna bergen suhbatynda.
Ol Almaty ekologiiasyn tek keshendi sharalar arqyly sheshýge bolatynyn aitty. Máselen, jylý elektr stansalaryn gazǵa kóshirý, ekologiialyq taza kólik túrlerin damytý, qurylys qaldyqtaryn baqylaýsyz tasymaldaýǵa qarsy kúres jáne basqa da sharalar kiretinin jetkizdi.
Depýtattyń aitýynsha, Almatydaǵy jylý elektr ortalyǵy (JEO-2) 2026 jyldyń 31 jeltoqsanynda gazǵa tolyq aýysady.
“Bul jobany qazir úsh qytailyq kompaniia men Siemens atty avstriialyq kompaniia júzege asyrýda. Qajetti qazandyqtar AQSh-ta jasalyp, Almatyǵa jetkizilip jatyr. Joba kólemi orasan, barlyǵy belgilengen merzimde aiaqtalady”, – dedi ol.
Degenmen, Ponomarev Almatynyń kómirden tolyǵymen bas tartpaitynyn eskertti.
“Apattyq jaǵdailarda biz Ekibastuzdyń kómirin rezervtik otyn retinde paidalana alamyz”, – dep túsindirdi ol.
Osy tusta, depýtat gazǵa kóshýdiń bir kemshiligin atady.
"Gazdy qoldaný kómirge qaraǵanda 2–2,5 ese qymbat. Bul tariftiń ósýine ákeledi", – dedi ol.
Sonymen birge depýtat ekologiiany jaqsartý úshin zańǵa engizilgen ózgerister týraly aityp ótti. Oǵan qurylys qaldyqtaryn ruqsatsyz tastaýǵa qatysty qatań sharalar men jasyl jelekterdi zańsyz kesýge qarsy qatań normalar engizildi.
KazTAG redaktsiiasy álemdik tájiribede qalalardyń aýasyn tazartý tehnologiialaryn zerttei kele, mundai aýqymdy qalalarda aýany tez ári tiimdi tazartatyn keńinen qoldanylatyn júielerdiń joq ekenin anyqtady. Qazirgi tańda birqatar eksperimenttik ádister ǵana bar:
- Smog munaralary(Smog Free Tower). Qytaida jasalǵan bul qurylǵylar aýany shekteýli aýmaqta tazartady. Alaida Almaty siiaqty iri qala úshin mundai munaralardyń myńdaǵan danasyn ornatý múmkin emes.
- Jasyl jelekter. Aǵashtar men ósimdikter ziiandy zattardy sińiredi, biraq bul uzaq merzimdi sheshim.
- Inovatsiialyq materialdar. Qurylys nysandaryna ziiandy zattardy joiatyn arnaiy jabyndar qoldaný múmkindigi zerttelýde.
- Drondar men aerozolder. Lastanǵan aýany tazartýǵa arnalǵan eksperimenttik jobalar bar, biraq olar áli tolyq zerttelmegen.
Májilis depýtaty Ponomarevtyń pikirinshe, Almaty aýasyn tazartý máselesin sheshý úshin naqty ári ǵylymi negizdelgen tásilder qajet.
Aita keteiik, buǵan deiin Almatyda nárestege deiin temeki shegip jatyr dep dabyl qaqqan maman Dalanews.kz agenttigine jańa jobasyn tanystyrǵan bolatyn.
“Tehnologiia jańa bolǵandyqtan, ony endirý tetikteri men ólsheý joldarynyń bekitilgen jospary joq. Ákimshilikpen júzege aspai keledi. Biz birinshi kelsek te, árdaiym eki ai tegin jumys júrgizemiz. Nátije kórsetkennen keiin, ony taza kúiinde saqtap otyrýǵa kúsh jumsaimyz. Osylaisha eki ai ishinde verifikatsiialyq quraldardy bekitkennen keiin qarjylandyrý kózderi arqyly birneshe jyl boiy jumys júrgizý usynysyn jasaǵan edik. Bastapqy 3-5 jyl aralyǵynda kommertsiialyq joba etip, ary qarai Almaty qalasynyń ákimdigine tehnologiiany ótkizý máselesin qarastyrǵanbyz. Degenmen ákimdikten jaýap bolmady. Sondyqtan bul joly atalǵan jobany ǵylym, tehnologiia, biznes áleýmetpen birigip júrgizemiz”, - dedi maman.
Sonymen qatar ǵalym jobany aiaqtan turǵyzý úshin qaiyrymdylyq qory ashylǵanyn qulaqqaǵys etti.
“Jobany iske asyrý úshin kásipkerlerden demeýshilik etýin surap, hattar daiyndap otyrmyz. Osy maqsatta arnaiy “Altay Rain Man foundation” qoryn ashtyq. Osy qor arqyly jobany iske asyramyz dep josparlap otyrmyz. Jeti aiǵa sozylatyn jobada ýniversitetterdiń bireýimen kollaboratsiia jasap, sol jerde tehnologiianyń ǵylymi zertteý quraldaryn birge bekitip, Qazaqstan qalalarynyń aýasyn jaqsartýǵa bailanysty ǵylymi jumyspen ainalysamyz. Adamdardyń kóshede betperdesiz jáne kólik terezesin ashyp otyra alatyndai jaǵdaiyn jasaýǵa árekettenemiz”, - degen edi joba avtory.
