Otandyq sarapshylardyń pikirinshe, BRIKS - Qazaqstan úshin jańa múmkindiktermen qatar, birqatar táýekelderdi týyndatýy múmkin.
Aldymen jańa múmkindikterge kelsek, olar: ekonomikalyq áriptestikti keńeitý, saýda kólemin ulǵaitý jáne investitsiialardy tartý, infraqurylymdyq jobalarǵa qatysý arqyly damýdy jedeldetý, geosaiasi arenada jańa odaqtastar tabý jáne taǵy basqa syndy jaǵymdy tustary barshylyq.
Degenmen táýekelge bel býatyn túitkilder de jetkilikti. Qarjylyq jáne saiasi táýeldiliktiń kúsheiýi, keibir BRIKS elderiniń ishki qaqtyǵystaryna bailanysty turaqsyzdyqqa ushyraýy jáne kópvektorly syrtqy saiasattyń kúrdelenýi syndy qaýip-qaterler de joq emes.
Sondyqtan saiasattanýshylar Qazaqstanǵa bul protsesti ulttyq múddeler turǵysynan muqiiat baǵalaý mańyzdy dep sanaidy.
Saiasattanýshy Aidar Ámrebaev,
Qazaqstannyń BRIKS uiymyna qatysty ustanymdaryna qatysty óz pikirin bildirdi.
- Qazaqstan kópvektorly syrtqy saiasatty ustanady. Qazir Qazaqstan úshin eń mańyzdysy - ulttyq múddeni qorǵaý.
Búgingi tańda halyqaralyq deńgeidegi ártúrli uiymdar bizdiń elge usynys tastap jatqany belgili. Biz qazir túrli aimaqtyq uiymdarǵa múshe bolyp otyrmyz. Halyqaralyq ahýalǵa bailanysty onyń ishinde bolyp jatqan týrbýlenttik jaǵdailar boiynsha BRIKS-tyń alar orny erekshe.
Menińshe, BRIKS-ty kóbinese Batys aimaǵyna qarsy uiymdasqan birlestik dep aitýǵa bolatyn shyǵar. Músheleri qai elderi ekeni belgili. Uiymnyń qazirgi maqsat-múddeleri, iaǵni jahandyq ońtústik elderin toptastyrýǵa degen talpynysy AQSh bastaǵan jahandyq batysqa qarsy áreket retinde kórinedi.
Sondyqtan meniń oiym Prezidentimiz Q.K. Toqaev halyqaralyq deńgeidegi belgili diplomat bolǵandyqtan ol árbir qimyldaryn uqypty jasaidy, ózimizdiń ulttyq múddege jaraityn baǵytta ǵana sheshim qabyldaidy, - dedi saiasattanýshy.
Prezident Toqaevtyń BRIKS uiymyna kirýden bas tartýy jónindegi sheshimi týraly aita kele, Aidar Ámrebaev Memleket basshysynyń top-topqa bólinip, álem elderiniń bólinisine ákep soqtyratyn jaǵdailardan irgesin aýlaq ustaityny jaily aitty. Sondai-aq, sarapshy BRIKS-tyń bolashaǵan birden dóp boljap aitý qiyn ekendigine toqtaldy.
- Jańadan birlesip atqaryp jatqan, bastamalary men is-qimyldaryna qarap biraz nárseni boljaýǵa bolady. Qazir Eýraziialyq ekonomikalyq odaq bar, desek te onyń qazirgi jaǵdaiy bizdiń kóńilimizden shyǵyp jatqan joq, ásirese Ýkraindaǵy soǵysqa bailanysty ahýal asa jaqsy emes.
Mysaly Shyǵysta Qytaimen óte tyǵyz bailanystamyz. Naqty aitsaq, «Bir jol – bir beldeý» baǵdarlamasyna qosylyp sodan nátijeler shyǵarýǵa úmittenip jatyrmyz. Menińshe halyqaralyq qandai da bir uiym bolmasyn, biz eń birinshi óz ulttyq múddemizdi, óz máselelerimizdi sheshýge baǵyttaý kerek dep oilaimyn, - deidi sarapshy.
Saiasattanýshy Aidar Ámrebaev Orta Aziialyq integratsiiaǵa kóbirek kóńil bólgenimizdi qup kóredi.
- Orta Aziiadaǵy úlken memleketter Ózbekstan bar, solarmen birlesip úlken naryq jasasaq. Odan keiin jahandyq deńgeige birlesip shyqsaq degen jospardy jón kórem. Qazirgi osy jaǵdaimen BRIKS-qa nemese aýqymdy uiymdarǵa kiretin bolsaq biz óz ulttyq múddemizdi saqtai alamyz ba joq pa, sondyqtan baiqap qaraǵanymyz jón dep oilaimyn. Eskperttik-analitikalyq jaǵynan qarastyryp Qazaqstanǵa kerekti jaǵdailar bolsa qarastyrýǵa bolady, - dep qorytyndylady Aidar Ámrebaev.
Filosofiia ǵylymdarynyń doktory, professor, QR Filosofiia, saiasattaný jáne dintaný institýtynyń bas ǵylymi qyzmetkeri Serik Nurmuratov osy taqyryp boiynsha óz pikirin bildirdi.
- Qazaqstanǵa BRIKS uiymyna qosylýǵa kelip túsken usynystar bizdiń elimizdiń halyqaralyq deńgeidegi mártebemiz ben múmkindikterimizdi kórsetedi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bul suraqqa óziniń naqty jaýabyn beredi dep oilaimyz.
Degenmen Braziliia, Resei, Qytai, Úndistan syndy álemniń alpaýyt elderiniń bul uiymǵa múshe bolýy, iaǵni jer betiniń jartysyna jýyǵy osy BRIKS uiymyna óziniń simpatiiasyn bildirip turǵanyn kórsetedi.
Iaǵni, bul uiym óziniń nátijeli isterin atqaryp jatqandyǵyn kórsetedi. Sondyqtan qazir birden kire qoiý ońai emes shyǵar. Biraq bizdiń ekonomikamyzǵa paidasy tietin bolsa, birte-birte satylap oǵan da kirýge bolady, - deidi sarapshy.
Saiasattanýshynyń paiymdaýynsha, búgingi pragmatizm zamanynda kez kelgen uiymǵa múshe bolmas buryn eń aldymen paidasy men ziianyn saýatty túrde zerdelep alǵan jón.
- Ekonomister, saiasattanýshylar, mamandar zerttep, zerdelep, óz usynystaryn aitqan durys dep oilaimyn. Sonda ǵana bul árekettiń nátijesi bolady. Onsyz kóptegen uiymǵa múshe bolyp ketýge bolady.
Biraq onyń nátijesi teris bolyp jatsa, odan elimiz utylady, ekonomikamyz alǵa jyljymaidy, keri ketýi múmkin. Sondyqtan ony zerttep, saraptap, bilikti mamandarynyń isine súienip otyryp isteitin áreket dep esepteimin, - dedi sarapshy.
Sarapshy sonymen qatar BRIKS-ke kirsek, jańa múmkindikter ashylady dep sanaidy. Sebebi oǵan kirgen elderdiń kóbi damyǵan jáne damyp kele jatqan memleketterdiń qataryna jatady.
- Árine, jańa uiymǵa múshe bolǵan soń táýekelder týyndaidy. Sebebi qansha bir uiymda birge júrgenimen, arasynda básekelestik báribir bolady. Árkim kórpesin ózine qarai tartady. Sondyqtan oǵan da daiyn bolý kerek.
Ár memleket aldymen óziniń ekonomikalyq progmatizmin oilap otyrady. Sondyqtan osyny da eskerý kerek dep oilaimyn. Qazaqstannyń saiasi-ekonomikalyq strategiiasy yntymaqtastyqta jumys isteýge tiisti.
Sebebi eshkimnen alys kete almaimyz. Jahandaný dáýirinde bári bir-birimen astasyp, ózara árekettesip damidy. Onsyz bolmaidy. Ońashalanyp alyp, biikke kóterilý qazirgi zamanda múmkin emes. Qazir aqparattyń damyǵan zamany, eldiń múmkindikteriniń bári úlken integratsiiaǵa túsýde. Demek, yqtymaqtastyqta onyń paidasy da, ziiany da bolady. Memleketke ákeler paidasy kóbirek bolsa, onyń quramyna ený kerek. Kemshiligi bolsa, onymen kúresýdiń joldaryn anyqtaý kerek. Sondyqtan bul jerde arnaiy mamandardyń úlken saraptamasy kerek, - dep qorytyndylady saiasattanýshy.
Eske salsaq, jaqynda ǵana Qazaqstan Prezidentiniń keńesshisi ári baspasóz hatshysy Berik Ýálidiń málimdeýinshe, Qasym-Jomart Toqaevqa elimizdiń BRIKS-ke qosylýy týraly usynystar kelip túsken. Memleket basshysy bul usynystardy ulttyq múdde turǵysynan muqiiat qarastyrýda, biraq qazirgi jáne jaqyn bolashaqta Qazaqstan BRIKS-ke múshe bolý týraly ótinish bermeidi.
Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń keńesshisi ári baspasóz hatshysy Berik Ýálidiń aitýynsha, Memleket basshysy BRIKS sammitine qatysyp, «aýtrich» sóz sóileidi. Bul mańyzdy shara 22-24 qazan kúnderi Qazan qalasynda ótedi jáne oǵan 32 elden jinalǵan delegatsiialar, onyń ishinde 25 ke jýyq eldiń basshylary qatysady.
Berik Ýálidiń aitýynsha, Qazaqstan BRIKS-ke degen ustanymyn saqtap otyr, biraq osy kezeńde uiymǵa múshelikke ótinish berý jospary joq. Uiymnyń kóp satyly protsesi men damýy ýaqytty qajet etedi, sondyqtan bul másele keiinge qaldy.
Aita ketelik, Qazaqstan BRIKS-tyń ádil jáne demokratiialyq álemdik tártip ornatý jónindegi bastamalaryn qoldaidy.
BRIKS 2006 jyly Braziliia, Resei, Úndistan, Qytai elderiniń birlesýimen quryldy, keiin oǵan Ońtústik Afrika qosyldy. Qazirgi ýaqytta BRIKS-ke Mysyr, Iran, BAÁ, Saýd Arabiiasy jáne Efiopiia da múshe bolyp otyr, al Malaiziia men Ázerbaijan múshelikke ótinish bergen. Uiymnyń basty maqsaty – alpaýyt derjavalardyń ústemdiginen azat, ádiletti álemdik tártip ornatý. Qazaqstan bul baǵyttaǵy ózgeristerdi baqylap, ulttyq múddeler turǵysynan baǵalaidy dep el biligi málimdep otyr.
