«Ingýshetiia» internet-basylymy Qyzyl imperiianyń qandyqol saiasatynan joǵalýǵa shaq qalǵan Kavkaz ulttaryn bótensimei, baýyryna basqan Qazaqstanǵa alǵys aitty dep habarlaidy Dalanews.kz.
«Qoǵamnyń sút betine shyqqan qaimaqtary jappai qýdalanyp, tutas halyqtyń taǵdyry tálkekke túskende, ataqonystan aiyrylyp, barar jer, basar taý taýsylǵanda – Qazaqstan bizdi baýyryna tartty. Kavkaz ulttaryn sol bir zulmat jyldardyń taýqymetinen qazaq halqynyń qajyr-qairaty men tózim-qýaty ǵana aman saqtap qaldy», – deidi ingýsh basylymy.
Basylym qyzyl qyrǵynnyń qazaq halqyna da qyrǵidai tigenin eske salyp, sol bir aqtańdaq jyldardyń ádette qazaqtildi keńistikte ǵana aitylatyn aqiqatyn oqyrman nazaryna usynǵan eken.
Ingýshetiiadaǵy aqparattyq saiasat Kremldiń súzgisinen ótetinin eskersek, muny álbette batyldyq dep sanaýǵa bolady.
Aitalyq, maqala avtorynyń aitýynsha, 1920-30 jylǵy aralyqta NVKD 100 myńǵa jýyq adamdy nysanaǵa alǵan. Qazaqtyń 22 myńǵa tarta ulttyq intelligentsiia ókili repressiia qurbany bolǵan.
«Júzdegen, myńdaǵan adam ultshyldyqty ýshyqtyrdy, tyńshylyqpen ainalysty dep aiyptalyp, Sibirge aidaldy. 1937-38 jyldary repressiialanǵan qazaq ziialylary «ultshyl-fashist» atandy. Asharshylyq jyldarynyń aqiqatyn aitqan azamattardyń ústinen qylmystyq is qozǵaldy.
Qazaqtarǵa ásirese «japon tyńshysy» degen jala jabylyp, bul «naýqandy» NKVD jendetteri júzege asyrdy. «Qazaqstandy KSRO quramynan jyryp alǵysy keledi», «antisovettik agitatsiiamen ainalysty» degen aiyppen qanshama jazyqsyz jandy aqtalýǵa mursha bermei, atý jazasyna kesti. Asharshylyq qazaq halqynyń demografiialyq potentsialyn kúiretip ketti. Ulttyq intelligentsiiadan aiyrylý urpaqtyń usaqtalýyna ákep soqty...», – deidi ingýsh basylymy.
Basylym bul rette asharshylyqqa qatysty Kreml moiyndai bermeitin myna bir derekti alǵa tartqan eken.
«Asharshylyq pen onyń sońynan ilese júrgen indettiń kesirinen qazaqtar 2,5 mln-ǵa tarta adamynan aiyryldy. Bul sol kezdegi qazaq halqynyń 49 paiyzy edi.
Jan saýǵalap Qytaiǵa qashýǵa májbúr bolǵan qazaqtardyń endi bir tobyn shekara mańynda tosyp alyp, pýlemetten oq jaýdyrdy. Asharshylyq – bútin bir ulttyń taǵdyr arnasyn ózgertken tragediia. Bul tragediianyń aýqymy áli kúnge ádil baǵalanǵan joq», – deidi «Ingýshetiia». 
Basylym bul oraida Kremldiń kúshteýimen Qazaqstanǵa qonys aýdarýǵa májbúr bolǵan ingýsh, sheshen, qarashai halqynyń taǵdyryna toqtalyp, Qazaqstandaǵy qandasy, qazir Assambleia tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin atqaratyn Iýsýp Keligovti sózge tartqan eken.
...
Basylym bertinge deiin elimizdegi «Vainah» sheshen-ingýsh ortalyǵyn basqarǵan Keligovten Qazaqstandaǵy jerlesteriniń qal-jaǵdaiyn surapty. 
«Qazaqstanǵa jeter jolda júz myńdaǵan ingýsh ashtan qyrylyp, súiegi kómýsiz qaldy. Stalinniń saiasaty bútin bir ultty ash-jalańash shubyrtyp jiberdi. Ataqonystan aiyryldyq. Erteńge úńilýdiń ózi qorqynyshty edi.
Kúshtep qonystandyrý birneshe kezeńmen júrdi. Aldymen 1943 jyldyń qazanynda qarashailardy zorlap kóshirdi. 44 jyldyń aqpanynda 650 myńǵa tarta ingýsh-sheshen Qazaqstan men Orta Aziiaǵa qonys aýdarýǵa májbúr boldy. Buǵan qarsy bolǵandardy aiaýsyz jazalady», – deidi ol.
Keligov sol tustary ingýshterden beter qorlyq kórgen qazaq halqy qansha qinalsa da adamdyq kelbetinen aiyrylmaǵanyn, adami qundylyqtardy joǵaltpaǵanyn tilge tiek etedi.
«Alystan aryp-ashyp jetken sheshen-ingýshtardy qazaqtar qutqaryp qaldy. Qazaqtyń peiili men meiiri bolmaǵanda ári qaraiǵy taǵdyrymyzdyń qalai qubylary belgisiz edi. Bálkim, odan zorǵy tragediiaǵa ushyrar ma edik...
Ákemniń aitqan áńgimesi áli esimde.
«Bizdi qazaqtyń malta qurty qutqaryp qaldy. Bizdi qarsy alǵan kezde shashý ornyna yrymdap osy qurtty shashqan edi. Alǵashqyda aq, sur tústi tas pa dep oilap, muny ne isteidi dep qairan qalǵanbyz, keiin bildik ashyqqan adamnyń ózegin taldyrmaityn, shóldegen janǵa sýsyn bolatyn qasieti bar taǵam eken» dep otyratyn. Sol kezderdi eske túsirgende kózine jas úiirilýshi edi», – deidi Keligov.
Qazir Qazaqstan halqy Assambleiasynyń orynbasary bop otyrǵan Keligov osynaý uiymnyń eldegi tynyshtyq pen turaqtylyqty saqtaýdaǵy ornyn sóz etipti. Onyń pikirinshe, Qazaqstandaǵy ómir súretin túrli ult pen ulysqa óz mádenietin damytýǵa múmkindik berilip otyr. Keńestik kezeńdegi qýdalaý keiingi urpaqtyń jadynan kómeskilenip, jańa býyn qalyptasýda.
«Qazaq halqy qutqaryp qalmaǵanda, totalitarizm qamytynan tiri qalýymyz neǵaibyl edi. Bul el bizdiń ekinshi úiimiz. Úrim-butaǵymyzdy ósip-órbitip, dástúrimiz ben mádenietimizdi saqtap qalýǵa septesken qazaq halqyna alǵysymyz sheksiz», – deidi ol.
Jyl saiyn 31 mamyrda qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan eskertkishke, ALJIR-degi memorialdy keshenniń basyna baratyn Keligov qazaq halqynyń qandai tragediiany bastan ótkergenin jan-tánimen sezinetinin aitady.
«Osy eskertkishke tańbalanǵan sýretterge qarap-aq, ulttyq intelligentsiiasynan túgeldei aiyrylǵan, halqynyń teń jartysy ashtyqtan qyrylǵan qazaq halqynyń qandai qyrǵynǵa ushyraǵanyn túsinesiń.
Eldiń erteńi úshin kúresken saiasi-qoǵami elitasy tolyq talqandalǵan qazaqtai halyqtyń, shynymen de, «myń ólip, myń tirilgenine» kýá bolasyń. Iá, ýaqyt bir orynda turmaidy. Qundylyqtar, kózqarastar ózgeredi. Biraq ótkendi umytpaýǵa tiispiz...», – deidi Keligov.
Ázirlegen Dýman BYQAI
