Biryńǵai ýaqyt beldeýiniń tiimdi tustary ataldy

Densaýlyq saqtaý ministrliginiń habarlaýynsha, UTC+5 beldeýine kóshý tabiǵi kún tsikli men eldiń geogra­fiialyq jaǵdaiyna sai keledi, biologiialyq yrǵaqqa, den­­saýlyqqa jaqsy áser etedi. Ja­­qynda Saýda jáne integra­tsiia ministrligi UTC+5 beldeýinde qalý kerektigin, ýaqyttyń ózgerýi densaýlyqqa, elektr energiiasynyń shyǵynyna áser etpe­genin málim etti. Biyl jyl basynan beri adam basyna shaqqandaǵy elektr energiiasyn tutyný kólemi byltyrmen salystyrǵanda tómendegeni baiqalǵan. Úkimet otyrysynda Saýda jáne integratsiia ministri Arman Shaqqaliev UTC+5 beldeýi el turǵyndaryna eń ońtaily jaǵ­dai ekenin atap ótti.

"1930-1931 jyldary el aýma­ǵy­nyń kóp bóligi besinshi ýaqyt beldeýinde bolǵanyna qaramastan, UTC+6 beldeýi dekrettik ýaqytty paidalaný arqyly engizildi. Jalpy, keńestik kezeńde elimizde komandalyq-josparly ekonomika múddesi úshin tabiǵi ýaqyt beldeýi buiryq tártibimen segiz ret ózgerdi. Nátijesinde, tabiǵi tsiklge sáikes kelmeitin ýaqyt bel­deýlerinde turdyq. Sol tur­ǵyda UTC+5 elimizge jańa bel­deý nemese tyń tájiribe emes, shyn máninde tarihi negizdelgen ýaqytqa oralý", dedi ministr.

Ýaqyt beldeýine qatysty derekterdi zerttep júrgen qol­dan­baly hronobiologiia mamany Bolat Nurqojaev ýaqyt tek tańnyń atýy, kúnniń batýymen ólshenbeitinin aitady. Sebebi kún men túnniń uzaqtyǵy tabiǵi qubylys, jyl boiy almasyp, ózge­ris­ke ushyraidy.

"Biz kún men túnniń jiiligine saǵat tilin qansha jyljytsaq ta aralasa almaimyz. Sondyqtan ýaqyt ólshemi tańnyń atýymen tirshilik etýge tiis. Iaǵni tańerteń kún jaryq, keshte qarańǵylaý bolǵany adamǵa fiziologiialyq jaǵynan tiimdi ári turmys-tir­shilikke qolaily. Biryńǵai ýaqyt beldeýine qatysty dálel-dáieksiz áńgimeler aitylyp júr. Sýbektivti pikir kóp. Sonyń biri – eldiń shyǵysyndaǵy oblys­tar eldiń batysyndaǵy ýaqytqa aýysty dep qate oilaityndar bar. Anyǵynda olai emes, Shyǵys Qazaq­stan oblysyndaǵy ólkeler óziniń áýeldegi ýaqyttyq beldeýine qaitaryldy. Shyntýaityna kel­­­gende, jurttyń kóbi kesh­qu­rym kún jaryq bolǵanyn qa­lai­­dy. Jazdygúni serýendep, ýa­qyt ótkizgisi keledi. Biraq kesh uiyq­­taýdyń aǵzaǵa ziian ekenin túsinbeidi. Basqa-basqa, balalardyń densaýlyǵyna tań atqannan keiin baryp uiqydan oianý mańyzdy. Muny oidan shyǵaryp otyrǵanymyz joq, meditsina solai deidi. Túnniń erte kelýi adam­­dardy erte jatýǵa, erte tu­rýǵa qalyptastyrady. Biz buryn sodan aýytqyp ketken edik, qa­zir bar­lyǵy qalpyna kelip otyr", – deidi ol.

B.Nurqojaev kópshiliktiń "balalar sabaqtan qas qaraia qaitady" degen pikirine qatysty da óz oiyn aitty.

"Balalardyń sabaǵy segizde bastalsa, eresekter jumysqa toǵyzda barady. Eresekterdiń ózine segizde jumysqa barý qiyn. Qazirgi UTC+5 biryńǵai ýaqyt beldeýinde sabaqqa segizde baryp júrgen balalar buryn tańǵy jetide baratyn. Jetide sabaqqa barý úshin olar shamamen 6.00-de nemese 5.30-da oianyp kelgen. Iaǵni balalar fiziologiialyq turǵyda qansha erte jatsa da erte oiana qoiýy qiyn. Ýaqyt beldeýiniń ár aimaqta ártúrli bolýy densaýlyqqa ziian ekeni dáleldengen. Sondyqtan biz qalai degende de tabiǵattyń ýaqytyna beiimdelýimiz kerek", – dep túiindedi B. Nurqojaev.

Genetika jáne fiziolo­giia institýtynyń ǵylymi qyz­met­keri, biologiia ǵylym­da­ry­nyń kandidaty Asqar Qalekeshov ta­biǵi ýaqyt beldeýin­­de kesh erte batatynyn aitady. Ol qazir "Mektep oqýshylarynyń psiho­fiziologiialyq jaǵdaiyna ákim­shilik ýaqyt pen áleýmettik fak­torlardyń áseri" degen joba aiasynda taqyrypty tereń zertteý­ge kirisken.

"Atyraýda 7.45-te dala tas qarań­ǵy. Balalar sol ýaqytta sabaqqa ketip barady. Almatyda dál osy ýaqytta balalar kúnniń jaryǵymen mektepke barady. Al keshtiń batýy qai jerde de tabiǵi ýaqyttan erte júredi. Mysaly, Aýstriia, Majarstanda 16.30-da qarańǵy túsedi. Bizde, ókinishke qarai, muny kóbi uǵyna bermeidi. Jalpy, eldiń shyǵysy UTC+6 ýaqyt beldeýinde jatyr. Onda turǵyndardyń sany az. Eldiń ortalyǵyna deiingi aimaqtar UTC +5, ortalyqtan batysqa deiingi aralyq UTC +4, Oral qalasynyń birneshe aýyly UTC+3 ýaqyt beldeýinde jatyr. Tipti bolmasa, keshi tym erte batatyn aimaqtarda jumys ýaqytyn bir saǵat, jarty saǵatqa almastyrýǵa bolady. Mysaly, Shyǵys Qazaqstandaǵy keibir aýyldarda kúndelikti sharýany erte, al Batys Qazaqstanda kesh bastaýǵa jergilikti ákimdikpen kelisip otyryp múmkindik berse shyǵystaǵy keibir aýyldyń turǵyndary jumysqa segizde baryp, beste qaitar edi. Al basqa óńirler óziniń tabiǵi ýaqyt beldeýinde jatyr", – deidi Asqar Qalekeshov.

"Amanat" partiiasynyń tóraǵasy Erlan Qoshanov Úkimet múshe­­­leriniń qatysýymen ótken frak­tsiianyń keńeitilgen otyrysynda biryńǵai ýaqyt beldeýine qatys­ty ǵylymi zertteý jumy­syn keler jylǵy naýryzǵa deiin aiaqtaýdy usyndy. Májilis spikeri ýaqyt beldeýin ózgertý qoǵamda jii talqylanatyn taqy­ryptyń biri bolǵan soń, sheshimdi aldyn ala egjei-tegjei taldap, talqylap baryp qabyldaý keregin aitty. Qazirde zertteý jumystary men aqparattandyrý saiasaty qatar júrip jatyr. Biz de ǵalymdar, mamandar tiimdiligin rastaǵan biryńǵai ýaqyt beldeýi barlyq jaǵynan yńǵaily bolsa eken deimiz.