Babalar qanymen ótelgen, beibitshiliktiń besegin terbetken, búgingi kúnniń qaharmandary qandai qurmetke bolsa da laiyq.
Jańa ǵana jarqyn ómirge joldama alǵan 16-17 jastaǵy órimdei bozbalalar men boijetkender, kóńilderi kóldei shalqyp, alda qan maidan kútip turǵanyn sezinbegen edi…
1941 jyldyń 22 maýsymy. Tutas eldiń basyna qara bult úiirilgen kez. «Nemis basqynshylary elimizge tutqiyldan soǵys ashty» degen qaraly habar radiodan dúrkin-dúrkin berilip jatty. Eńbektegen baladan, eńkeigen qartyna deiin boilaryn úrei alyp, júrekteri aýzyna keldi. Sol kúnnen bastap elden tynyshtyq ketti. Olar qýanyshtyń ornyna qaiǵy shekti. Qos janarlaryna ýaiymnyń jasy úiirildi.
Balalyqtyń bal shaǵymen erte qoshtasqan balǵyndar men ah uryp, ańyrap qalǵan jaýyngerlerdiń analary kún-tún demei tynym tappastan eńbek etti. Oq qarsha boraǵan aimaqqa ár óńirden san myńdaǵan, tepse temir úzetin azamatar ketken edi. Bir ǵana Kóksý aýdanynan 11 myń adam maidan shebine attanǵan. Barlyǵy derlik aman-esen elge oralýy múmkin emes ekeni aqiqat.
Týǵan ólkelerine sum soǵystan qaityp kelgenderdiń biri - Almaty oblysy, Kóksý aýdanynyń qurmetti azamaty Nikolai Ivanovich. Ol Krasnoiar óńiriniń týmasy. 1925 jyly dúnie esigin ashqan. 1932 jyly otbasymen Qazaqstanǵa, Almaty qalasyna kóship keledi. Araǵa bir jyl salyp Jambyl oblysyna taban tireidi.
El qatarly 1942 jyly Sovettik Armiianyń qataryna shaqyrylady. 233 atqyshtar diviziiasynyń quramynda bolyp, jaýǵa qarsy turady. El aldyndaǵy mindetin abyroimen atqaryp, otbasymen qaýyshqannan keiin mektepte deneshynyqtyrý páninen sabaq berdi.
Nikolai Ognev 1 dárejeli otan soǵysy medalin keýdesine taqqan ardager sarbaz. Onyń búgingi marapaty, eli syilap bergen qurmetti ataǵy jastyq jalynyn urlaǵan kezeńniń aqysyn qaitaryp bermesi anyq.
Janyn shúperekke túiip, jaýdan jerin azat etýge at salysqan keshegi jas jigitter maidan ótinde kúsh-jigerin sarp etti. Qatarlastarynyń fashister qolynan qaza tapqanyn, deneleriniń soǵys quraldarynyń astynda taptalyp jatqanyn óz kózderimen kórgen qariialardyń júzinen sol jyldardyń taby ǵasyr ótsede tarqamaidy.
Nikolai Ivanovich pen qatar kóksýlyq Petr Denisovich jankeshtilikpen eli úshin tolarsaqtan saz keshken. 1922 jyly 15 naýryzda ómirge kelgen. Qazirgi Kóshetaý oblysy, Komarova aýylynda kindik qany tamǵan.
Soǵysqa deiin ol 1938-1942 j.j. Qiyr Shyǵystaǵy Svobodnyi qalasyndaǵy áskeri ýchilishede oqyǵan. 1942 jyly áskerge shaqyrylyp, Stalingradtyń janynda soǵysqan, artilleriialyq áskerde mergen bolǵan. 22 atqyshtar diviziiasynda, Ýkranina men Stalingrad maidandarynda boryshyn abyroimen atqarǵan.
Soǵystan keiin qant zaýytynda jumys istedi. II dárejeli Otan soǵysy ordenimen jáne basqa da medaldarmen marapattalǵan. Ol da Kóksý aýdanynyń qurmetti azamaty.
Erlikteri urpaqqa úlgi qos qariia qan maidanda ótken jyldar qara túnekke teń deidi. Rasyn da, aspan asty, jer ústi snariadtarǵa oranyp jatqanda qaibir tynyshtyq bolsyn. Qarashyǵynan qan aǵyp, botam-ai dep bozdaǵan ananyń kúiin elestetý tipten múmkin emes.
Kim-kimge bolmasyn ekinshi dúnie júzilik soǵys ońaiǵa soqpady. Tyldaǵylardyń tynymsyz eńbegi erlerdiń eńsesiniń túspeýine yqpal etkenin aita ketken jón. Dúnieni dúrliktirgen oqiǵa barshaǵa birligi bekem eldi jaý almaitynyn dáleldedi.
Syn saǵatta sańlaqtar synbady. Biraq.... kóńil shirkinde sýyq yzǵar esip tur. Ár nárseniń ótemi bolatyny taiǵa tańba basqandai anyq. Dese de, beibit kúnniń ótemin atpaldai azamattardyń janymen ótelgeni pende ataýlyǵa aýyr tigenin moiyndaýymyz kerek.
Eshkim de, eshteńe de umyt qalmaidy. Táńir tartý etken beibitshilik atty qusymyz tóbemizden ushyp ketpesin degen tilek qana bizdegi. Endigide jerimiz qanǵa bókpesin.
Anar SABYROVA
