Qazaqtyń qabyrǵaly azamaty, kórnekti tarihshy ǵalym, qoǵam qairatkeri Zardyhan Qinaiatuly qarashanyń 23-i kúni ómirden ótti. Qazaq tarihy, Qazaqstan tarihy, jalpy qazaq rýhaniiaty úshin orny tolmas qazaǵa dýshar boldy.
Belgili saiasatker, qoǵam qairatkeri, tarih ǵylymdarynyń doktory, professor Zardyhan Qinaiatuly 1940 jyly Mońǵoliianyń Qobda aimaǵy Qobda sumynynda ómirge kelgen.
Mońǵoliia memlekettik ýniversiteti men Máskeý qoǵamdyq ǵylymdar akademiiasyn bitirgen Zardyhan Qinaiatuly óziniń sanaly ǵumyryn basshylyq qyzmetterge, ǵylymǵa arnaidy.
1975-1987 jyldary aralyǵynda Mońǵoliia Kásipodaǵy Ortalyq komitetiniń hatshysy qyzmetin atqarady. 1990-1992 jyldary Mońǵoliia Úkimetiniń Vitse-Premeri orynbasary jáne Mońǵoliia Parlamenti Tóraǵasynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Kommýnistik júieden keiingi Mońǵoliianyń jańa Konstitýtsiiasyn jáne sol elde júrgizilgen saiasi-ekonomikalyq reformalardyń quqyqtyq negizin jasaýshylardyń biri. Tashkentte Monǵoliianyń atynan konsýl qyzmetin abyroimen atqarǵan Zardyhan Qinaiatuly 1994 jyly Qazaqstanǵa qonys aýdarǵannan ómiriniń sońyna deiingi ǵumyryn Shoqan Ýálihanov atyndaǵy Tarih jáne etnologiia institýty institýtyndaǵy ǵylymi qyzmetke arnaidy. Tarih ǵylymdarynyń doktory, professor Zardyhan Qinaiatuly osy jyldar ishinde «Jylaǵan jyldar shejiresi», «Mońǵoliiadaǵy qazaqtar», «Mońǵol ústirtin meken etken sońǵy túrik taipalary», «Kóshpendilik ǵumyr» jáne t.b kóptegen tarihi kitaptar jazyp, ult rýhaniiatyna ólsheýsiz úles qosty. Atalǵan eńbekterden ǵalymnyń tereń bilimi, biik óresi, temirqazyqtai nyq printsipi aiqyn ańǵarylyp turady.
Qazaq eli táýelsizdik alǵan tusta Monǵoliia biligi usynǵan biik laýazymdy qyzmetti qarapaiym ǵylymi qyzmetkerlikke aiyrbastaýdyń ózi – ultyn súigen úlken júrektiń qolynan keletin is bolsa kerek. El-jurty «Zaqań» atap qurmettegen Zardyhan Qinaiatulynyń sergek sanamen aitylǵan saiasi, ǵylymi oi-pikirleri qazaq, orys tildi qaýymnyń árdaiym nazarynda bolyp otyrǵanyn ǵalym-saiasatkerdiń ár jyldary bergen suhbattarynan kórýge bolady.
Zaqańnyń qandai máselede bolsyn, baiyptap-saralai otyryp, máimóńkelemei anyǵyn aitýdy súietin minezin ózi osy bergen suhbattardan, ǵalamtor betterindegi ózge de materialdardan birden sezinbeý múmkin emes.
Biik qyzmetter atqaryp, el aldynda júrse de ómirde qarapaiym tirlik keshken Zaqańnyń bul qasietiniń syry túp tamyrdaǵy tektilikte jatyr degen bolar edik. «Tegimdi meniń surasań, qalyń naiman nýynan» degendei, qalyń qarakereidiń aq naiman atasynyń beldi áýletinen tamyr tartqan Zaqań Monǵoliia qazaqtary tarihyndaǵy áigili tulǵa Qylań Qanjyǵalyulyna jienshar bolyp keletini bar. Arǵy atalary Shyǵys Qazaqstan óńirinen patsha úkimetiniń jer máselesine bailanysty qysymy saldarynan qazirgi Shúi boiyna ótip, odan soń Qobda betke ornalasqan osy bir áýlettiń ǵana emes, biyl shirek ǵasyr tolatyn, Monǵoliia qazaqtarynyń Atajurtqa bet burǵan kóshtiń de buidasyn ustaǵan qadirli Zaqańnyń, Zardyqan Qinaiatulynyń jarqyn beinesi týǵan halqynyń júreginde máńgi saqtalary anyq.
