Freedom Inside '26

Batalov

Batalov
Táýelsiz Qazaqstannyń tarihynda eń jaýapty, kúrdeli laýazymdy qyzmet, ol – ákimdik qyzmet. Búginde «ákim bol, halqyńa jaqyn bol» degen qaǵidaǵa adaldyq tanytyp júrgen ákimderdi saýsaqpen sanap alýǵa bolady. Ákimdik qyzmettiń abyroi-bedelin asqaqtatyp júrgen azamattardyń biri – Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov.

 

Ol týraly

0
Mamandyǵy qurylysshy Amandyq myrza Almatynyń talai nysandaryn salýǵa qatysyp, qurylys salasynda mol tájiribe jinaqtaǵan maman. Táýelsizdik jyldary Amandyq Ǵabbasuly Almaty qalasy ákimdigine qarasty aýdandardy basqaryp, ońtústik astanamyzdyń damýyna óz úlesin qosty. Al 2001 jyldan beri Almaty oblysy ákiminiń orynbasary, birinshi orynbasary qyzmetterin abyroimen atqarǵany barshaǵa málim. Bir sózben aitqanda, Amandyq Ǵabbasuly – jer jánnaty Jetisýdyń tól perzentine ainalyp ketken azamat.

Iá, Batalov – sońynan sóz ertpegen elimizdegi suńǵyla basshylardyń biri. Ol árbir isine jarnama jasaýǵa qulyqty emes. Qazirgi tańda keibir ákimder áleýmettik zertteý ortalyqtarymen astyrtyn bailanysyp, óziniń reitingisin qoldan kóterýge yntyzar ekenin jaqsy bilemiz. Al bulaisha jarnama jasaý Batalovqa jat dúnie. Sol ákimderdiń reitingisinde Almaty oblysynyń ákimi óziniń iskerligimen tizimniń bas jaǵynda júredi.

Jalpy, bul kisini biletinder áńgimeleskende ashyq-jarqyn, tabiǵatynda degdarlyq pen tazalyq bar, otbasynda taza qazaqy tárbie alǵan adam desedi. Estýimizshe, jastaiynan iske shógel, qaǵylez bolǵan kórinedi. Osy eki minezi onyń bilik baspaldaǵyndaǵy «aqyryn júrip, anyq basýyna» septeskeni aitpasa da túsinikti. Sondai-aq, ómirlik tájiribesinde yrdý-dyrdýǵa, jeńil ataqqa qyzyqpaǵanyn da Batalovtyń basty ereksheligi deitinder kóp.

 

Batalovtyń balaǵa jaýaby

El basqarǵan azamattar syn saǵatta da halyqtyń muń-muqtajyna qulaq asyp, azamattyq tanytýy mańyzdy. «Er basyna kún týsa, etigimen sý kesher, at basyna kún týsa, aýyzdyqpen sý isher». Dana halqymyzdan búginge jetken qorǵasyn oiy, salmaqty sózi. Amandyq Ǵabbasuly oblys ákiminiń birinshi orynbasary bolǵanda dál osyndai el basyna kún týdy. Aqsý aýdanyna qarasty Qyzylaǵash aýylynyń turǵyndarynyń basyna túsken 2010 jylǵy naýryzdyń 11-indegi qasiret oblys tarihyndaǵy azaly kúnge ainaldy. Oqiǵany qaitalap aityp jatýdyń qajeti joq.

dalanewes kaz 1
dalanewes kaz 1


Biraq sol kezde BAQ ókilderi Amandyq Ǵabbasulyn syn sadaǵynyń astyna alǵanyn umyta qoiǵan joqpyz. Tas túsken jerine aýyr. Qiyn kezeńde Ábekeń jýrnalistermen salǵylasyp jatpady. Aiaǵyna rezińke etigin kiip, dúlei apattyń saldaryn joiý úshin kún-tún demei qarapaiym adamdarmen birge eńbek etti. Sol kezde qaiǵydan qan jutqan aýyl turǵyndarynyń muń-zaryna qulaq asyp, bárine shydamdylyq tanytty.

Batalov oblys basshysy bolǵaly beri sol qarapaiym minezinen ainyǵan emes. Kúni keshe ǵana Abai.kz aqparattyq portaly «Nurtileýden Amandyq Batalovqa ashyq hat» atty (bir jasqa tolmaǵan sábidiń atynan jazylǵan úshbý hatty) material jariialaǵanda ákim únsiz qalmai, bir jasqa tolǵan balanyń otbasyna qamqorlyq jasap, azamattyq tanytty. Talǵar aýdany, Keńdala aýylynda bireýdiń syz úiinde páter jaldap turǵan kishkentai Nurtileýdiń muńyna qulaq asqan Amandyq Ǵabbasuly 8 balaly otbasynyń úili bolýyna járdemdeskenin kózimiz kórdi.

Búginde qazaqtildi basylymdar qarapaiym halyqtyń muń-muqtajyn ákim-qaralarǵa múmkindiginshe  jetkizip keledi. Biraq maqala shyqqannan keiin bar máseleniń oń baǵytta sheshilip jatpaǵanyn da bilemiz. Budan keiin keibir áriptesterimiz «qazaqtildi aqparat quraldarynyń janaiqaiy joǵaryǵa jetpeidi» dep keiistik bildirip jatady. Shyndyǵynda bulai dep kesip aita almas edik.

Qazaqtildi aqparat quraldarynyń betinde jariialanǵan maqalalardy keibir el basqarǵan azamattar tiisti deńgeide mán bermeidi. Keide munyń ózi ákimderdiń basyna taiaq bolyp tiip jatatynyn da kórip júrmiz.

Biraq elimizde ult baspasózine búiregi buryp turatyn Batalov syndy birli-jarym azamattar bar. Olardy aqparat quraldarynda kóterilgen máselelerdi esepke alyp, áreket etetin ákki saiasatkerlerdiń qataryna jatqyzýǵa bolady.

 

Onyń bastamalary

dalanews kaz (1)
dalanews kaz (1)
Amandyq Batalovtyń ákimdik qyzmetti qolǵa alǵanyna bir jyldan asyp, ekinshi jylǵa taiap qaldy. Jumysqa yqylasy bar adam osy ýaqyt aralyǵynda bir istiń basyn qaiyryp tastaidy. Alyp megapolis Almatyny baýyryna basqan Almaty oblysy úshin mańyzdy sala – aýyl sharýashylyǵy ekeni sózsiz.

Uzaq jyl Jetisýda jumys istep, mol tájiribe jinaǵan Amandyq Ǵabbasuly ákim bolǵan kúnnen bastap óńirdiń aýyl sharýashylyǵy salasyn órkendetýge kúsh salyp keledi. Túgin tartsań maiy shyǵatyn Jetisý jeriniń keibir sýarmaly jerlerine sý jetkizetin tsement naýlar naryqtyq qiynshylyqtar qos ókpeden qysqan kezeńde qirap, jaramsyz bolyp qalǵany jasyryn emes.

Qazirgi tańda Batalov sol gidrotehnikalyq ǵimarattaryn qaita qurylymdaý úshin Islam damý bankinen investitsiia tartyp, bul baǵytta qyzý jumystar júrgizip jatyr. Aldaǵy ýaqytta gidrotehnikalyq qurylymdar tolyqtai iske qosylatyn bolsa, óńirdegi sýarmaly jerlerdiń kólemi artyp, jer emgen sharýalardyń meimanasy tasityny sózsiz. Almaty oblysynyń aýyl sharýashylyǵy salasyn keshendi gidrotehnikalyq nysandarsyz elestetý múmkin emes. Sondyqtan Amandyq Ǵabbasulynyń óńirdiń sýlandyrý júiesin qalypqa keltirýge kúsh salýyn strategiialyq maqsatty kózdegen mańyzdy isterdiń biri dep esepteýge tolyq quqymyz bar.

Almatynyń ekonomikalyq áleýeti jaiynda áńgime bolsa, til ushyna týrizm salasy orala ketetini belgili. Iá, Jetisýdyń qai pushpaǵyna týristik keshen salasańyz da ózin aqtaityn alyp keshenge ainalyp shyǵatyny belgili. Bul rette oblys basshysy Alakól men Balqashtyń jaǵalaýynda týristik baza salyp, infraqurylymdy damytýǵa erekshe kóńil bólip otyr.

Qazir álemniń ár jerinde kisi boljap bolmaityn dúrbeleń týyp tur. Qazaqstandyq týrister jii bet túzeitin Túrkiiadan da maza qashqan. Mysyr, Taiaý Shyǵysqa aiaq attap basýdyń ózi qorqynyshty. Irgedegi qyrǵyzdar tolqyǵan kezde Ystyqkólge jetý muńǵa ainalady. Endi qaitpek kerek?

 

Jetisýda ne ózgerdi

Osyndai kezeńde otandyq týrizmdi damytyp, halyqty óz jerimizde demaldyrýǵa daǵdylandyrýdyń oraily sáti týyp turǵany kimde bolsa baiqar edi. Sondyqtan Alakólge áýejai salyp, elimizdegi týristerdi Alakólge burý da Batalovtyń mańyzdy bastamalarynyń biri desek bolady.

dalanews kaz (2)
dalanews kaz (2)
Qazirgi tańda Alakól men Almatynyń arasyndaǵy jol jóndelgen. Biraq ózge aimaqtar úshin Alakól áli alys bolyp turǵany jasyryn emes. Eger Batalovtyń oiǵa alǵan isi tolyqtai iske asyp, Alakólmen áýeqatynasy iske qosylatyn bolsa, demalýshylardyń qarasy kóbeietini sózsiz. Qurylys salasynda mol tájiribe jinaǵan Amandyq myrzanyń áýejai salýǵa táýekel etýin úlken erlik dep baǵalaýǵa bolady. Túptiń túbinde Alakól Qazaqstan týrizminiń ortalyǵyna ainalady. Amandyq Batalovtyń áýejaiy sol armanymyzdy jaqyndata túsetinine senimimiz zor.

Almaty oblysynyń aýyl sharýashylyǵy salasy jaiynda áńgime qozǵaǵanda qant qyzylshasy jaiynda aitpai ketýge bolmaidy. Sońǵy jyldary óńirde qant qyzylshasyn ósirý kólemi kúrt tómendep, elimizdegi qant zaýyttary sonaý Latin Amerikasynan qant qamysyn tasymaldap áýrege túskenin bilemiz. Iá, biletinderdiń aitýynsha, quramynyń 95 paiyzy qanttan turatyn qamys quraǵyn kók teńizdiń ar jaǵynan tasymaldap, qant óndirý tiimdi eken. Iá, ónimdiligi jaǵynan qant qamysy qant qyzylshasyna des bermeitinin biz de bilemiz. Sondyqtan kásipkerlerdiń qant qamysyna búiregi buryp turady.

Uzaq jyldar boiy Almaty oblysynyń sharýalary ekken qant qyzylshasynyń da ózindik artyqshylyqtary bar. Qant qyzylshasynyń qaldyǵy mal sharýashylyǵy úshin taptyrmaityn azyq. Sondyqtan Amandyq Batalovtyń oblys eńbekkerlerin úirenshikti kásibimen qaita qaýyshtyrýǵa kúsh salýyn oń sheshim dep baǵalaýǵa bolady.

Kez kelgen kásipker mol ónim alyp, mol paidaǵa kenelýdi kózdeidi. Al ákim bolsa, bul iste keshendi túrde oilanýy tiis. Erteńgi kúni qant qamysynan qant óndirýge daǵdylanǵan kásiporyndar álemde oryn alǵan jaǵdaiǵa bailanysty elimizge qant qamysyn jetkize almai qalsa, talai adam jumyssyz qalyp, kásiporynnyń esigine qara qulyp salynatyny belgili.

Budan keiin oblystyń ekonomikasyn durys josparlamaǵan ákim kináli bolyp shyǵatyny jasyryn emes. Almaty oblysynda Amandyq Batalovtyń qant qyzylshasy alqabynyń kólemin arttyrý osyndai qaýipti aldyn alý úshin oilastyrylǵan josparly is-shara dep baǵalaǵan jón. Bul týrasynda ákim jýrnalistermen kezdesýinde bylai degen edi:

– «Jetisý» ÁKK UK AQ-nyń qatysýymen frantsýzdyq tuqym alynyp, 6 servistik-daiyndaý ortalyqtary quryldy, 1 mlrd teńgege jýyq qarajatqa 161 aýyl sharýashylyǵy tehnikasy, sonyń ishinde qant qyzylshasyn tasymaldaityn 22 avtomashina satyp alyndy. Nátijesinde 4020 gektarǵa qant qyzylshasy sebilip, 5 myń adam, onyń 215-i zaýytta jumyspen qamtyldy. Jinalǵan 121,3 myń tonna tátti túbirden 12 myń tonna qant óndirdik. Basqasha aitqanda, biz importalmastyrý jónindegi jumystardy bastap kettik, – degeni esimizde. Osylaisha Almaty oblysynyń ákimi 2020 jylǵa deiin óńirdegi qyzylsha alqaptarynyń kólemin 14 myń gektarǵa deiin ulǵaitýdy kózdep otyr. Bul mejege qol jetkende elimiz ózin qantpen tolyqtai qamtyp, myńdaǵan adamdy jumyspen qamtyp, ózge de salalarǵa sharapatyn tigizetini anyq.

Úsh sala boiynsha qolǵa alǵan isterdi Batalovtyń batyl bastamalary dep ataýǵa tolyq negiz bar. Sondyqtan jergilikti jerdiń qolaiyna jaǵatyn dástúrli sharýashylyqty damytýǵa kúsh salǵan Amandyq Ǵabbasulynyń is-áreketi ózge áriptesteri úshin  úlgi bolarlyq is dep esepteimiz.

Nurlan JUMAQANOV

(maqalanyń basty fotosy "Karavan" gazetiniń saitynan alynǵan)