Freedom Inside '26

Azattyq tańyn ańsaǵan Alash arystary

Azattyq tańyn ańsaǵan Alash arystary
HH ǵasyrdyń basynda qazaq halqynyń maqsat-múddesi men ǵasyrlar boiy qapasta jatqan armanyn júzege asyrýdy ózderine paryz sanaǵan – Alash qairatkerleri ekendigi daý týdyrmaidy. 1905-1917 jyldary óristegen Alash qozǵalysy aiasynda qazaq ziialylaryn bir maqsat-múddege jumyldyrǵan ulttyq-demokratiialyq «Qazaq» gazetin shyǵaryp, «Alash» partiiasyn quryp, óz aldyna táýelsiz memlekettik qurylym «Alash» avtonomiiasyn jariialaǵan, Alash qairatkerleriniń ideialary men júzege asyrǵan isteri búgingi táýelsiz Qazaqstan kezeńinde jalǵasyn tapty.

Qozǵalystyń basynda oqyǵan, saiasi saýatty, eń bastysy – ultyn súietin uly tulǵalar: Á.Bókeihanov, A.Baitursynov, M.Dýlatov, J.Aqbaev, M.Tynyshbaev, B.Qarataevtar men olardyń izin basqan: S.Sádýaqasov, J.Aimaýytov J.Dosmuhamedov, M.Jumabaev, S.Seifýllin, M.Shoqai, T.Rysqulov syndy sańlaqtar turdy. Olar ulty úshin aianbai qyzmet etti, kózdegeni – halyq múddesi, maqsaty – jastardy ulttyq dúnietanym negizinde oqytý, ana tilin damytý bolatyn.



«Áleýmettik mańyzy bar jobalardy iske asyrý ortalyǵy men Almaty qalasy Ortalyqtandyrylǵan Kitaphana júiesi №6 kitaphana bólimshesi, №64 mektep jáne №53 mektep gimnaziiasy birigip, Alash Ordanyń 100 jyldyǵyna orai kezdesý keshin ótkizdi. Kezdeý keshiniń maqsaty: Qazaqstan qoǵamyn jańǵyrtýda Alash qozǵalysynyń táýelsizdik murattary úshin kúrestegi róli men mańyzyn, Alash arystarynyń eńbegin jas urpaqqa nasihattaý.

Kezdesý keshiniń arnai qonaqtary: Alashtyń qoǵam qairatkeri, belgili ǵalym Ahmet Baitursynulynyń jieni Aiman Qabidenqyzy, tarihshy Ǵani Meńlibaev, «Kenesary han» qoǵamdyq qorynyń direktory, qoǵam qairatkeri Muhtarhan Abaǵan, «Áleýmettik mańyzy bar jobalardy iske asyrý ortalyǵy» qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Berik Aǵybaev qatysty. Aiman apai balalarǵa atasy týraly estelikterin aityp berdi. Tarihshy Ǵani Meńlibaev Alashorda, Alash qairatkerleri týraly tarihi derekterge toqtala otyryp, sol kezdegi tarihi kezeń týraly sholý jasady, qoǵam qairatkeri Muhtarhan Abaǵan Alash qairatkerleriniń ómiri men qyzmetteri jaiynda sóz qozǵady.



Oqýshylar Alash orda azamattarynyń jalyndy jyrlaryn oqyp, qatysýshylardy bir jigerlendirip aldy. Osydan 100 jyl buryn qurylǵan Alash orda armanynyń búgingi kórinisi – Táýelsiz Qazaqstan. Al osy Táýelsiz Qazaqstan sol arystardyń bizge qaldyrǵan amanaty. Alash ideiasyn búgingi jas urpaq boiyna sińirý maqsatynda ótkizilgen osyndai is-sharalardyń mańyzy qashan da joǵary bolmaq.

Kesh barysynda oqýshylarǵa Alash qozǵalysy jaiynda estelikter aityldy. Alash ideiasyn búgingi jas urpaq boiyna sińirý maqsatynda ótkizilgen kezdesý jas jetkinshekterdiń zerdesinde qalary sózsiz. Alash arystary kósemsózde, aqyndyq ónerde, kásibi maman retinde de arttarynda óshpestei iz qaldyrdy. Olardyń eńbekterin tereń de túbegeili zertteý qazirgi kúnniń, búgingi jastarymyzdyń enshisinde. Óz zamanyndaǵy ozyq bilimmen qarýlanyp, túrli kásibi maman ieleri retinde Alash ziialylarynyń qai qyryn alsaq ta búgingi urpaqqa úlgi, ónege. Bul ultymyzdyń jasampazdyq rýhyn oiatý úshin asa qajet. Az sandy Alash ziialylarynyń sol bir tarihi syn saǵatta shamalarynyń jetkeninshe, óz múmkindikterin sarqa jumsap, ulttyń múddesi úshin áreket jasaýǵa umtylýy, eren erlikke sai. Bul kezeńniń tarihy taǵylym men sabaqqa toly. Munyń bári bizge tarihtan sabaq alýǵa, ótkennen tiisti qorytyndy jasai bilýge shaqyrady. Kezdesý sońynda «Áleýmettik mańyzy bar jobalardy iske asyrý ortalyǵy» qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Berik Aǵybaev myrza kesh qonaqtaryna Almaty qalasy ákimdigi Ishki saiasat basqarmasynyń qoldaýymen Alashordanyń 100 jyldyǵyna orai shyǵarylǵan «Bes arys» atty kitapty syiǵa tartty.


Hadisha JUMADIL, №6 kitaphana qyzmetkeri