Aidar Saitbekov: «Qazaq politsiiasy – ashyq ári qol jetimdi bolýy kerek»
Álemniń AQSh, Ulybritaniia, Japoniia, Kanada men Eýropa syndy alpaýyt elderinde qoǵamnyń damý tendentsiialaryna bailanysty politsiia reformasy da ýaqyt talabyna sai úzdiksiz júrgizip otyrady.
Politsiia – elishilik turaqtylyq pen qoǵamnyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge tikelei jaýapta organ. Endeshe onyń jumysyn jetildirip, zaman talabyna sai reformalap otyrý kezek kúttirmeitin másele.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óziniń «Egemen Qazaqstan» gazetinde jariialaǵan «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty maqalasynda el Táýelsizdiginiń aldaǵy tórtinshi onjyldyǵynda atqarylýy tiis saiasi reformalardyń mańyzdylyǵy týraly atap aitty.
«Aldaǵy tórtinshi onjyldyqtyń bizge júkteitin mindeti – qýatty eldiń iesi jáne kemel halyq bolý. Bul jolda saiasi-ekonomikalyq reformalardy jáne sanany jańǵyrtý úderisin jalǵastyryp, zaman talabyna beiimdelgen ulttyń jańa bolmysyn qalyptastyrýymyz qajet» degen bolatyn Memleket basshysy.
Jasyrary joq, búgingi tańda Qazaqstan politsiiasynyń imidjine, el ishindegi bet-beinesi men bedeline qatysty ártúrli pikirler aitylady. Aitylar syn da az emes. Qazaqstan politsiiasyna qatysty qoǵam pikirin aitpaǵanda, sol politsiia ókilderiniń ózderi de – «basty mindetimiz – qylmyspen kúresý ǵana» degen túsinikpen júrgeni jasyryn emes.
Qazaqta «Ákim bol, halqyńa jaqyn bol» degen sóz bar. Sony búgingi tańda «Politsiia bolsań, halqyńa jaqyn bol» dep aitýǵa bolady.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasynda aitylǵan basty mindet te osy. Ádiletti qoǵam. Tiimdi memleket. Halyqqa jaqyn politsiia. Mine, osy úshtaǵan kriteriidi – politsiia reformasynyń ózegi dep túsinýimiz kerek.
Joǵaryda aitqanymyzdai, Ishki ister organdaryn reformalaý bastalyp ta ketti. Memleket basshysy Ishki ister ministrliginiń alqa májilisinde politsiia reformasyna qatysty birqatar mańyzdy tapsyrmalar men mindetter júktegeni belgili.
Sonyń biri – kadr saiasaty. Politsiia qyzmetin jańǵyrtýdyń jol kartasy aiasynda vedomstvolyq oqý mekemeleri qaita uiymdastyrylýy kerektigin, qyzmetkerlerdi qaita daiarlyqtan ótkizý arqyly irikteý júrgizilýi kerektigin aitqan bolatyn.
Osy baǵyttaǵy atqarylyp jatqan sharalar týraly azdy-kem aita ketsem, QR IIM Maqan Esbolatov atyndaǵy Almaty akademiiasynda qazir vedomstvolyq bilim berý jumysyn jetildirý boiynsha Ishki ister organdarynyń qyzmetkerleri qaita daiarlyq kýrstarynan ótkizip jatyr.
2021 jylǵy aqpanda ótken Qaýipsizdik Keńesiniń otyrysynda Elbasy Nursultan Nazarbaev: «Ulttyń áleýeti tómendese, memlekettiń, ulttyń qaýipsizdigine de qater tónedi» degen bolatyn.
Qazirgi ýaqytta, bizdiń akademiianyń kafedra basshylarymen birlesip, servistik politsiia modeli men qylmystyq sot óndirisiniń úsh býyndy modeli, osy boiynsha sotqa deiingi is júrgizýdegi qadamdar men olardy sheshý syndy ózekti mindetter, vedomstvolyq bilim berý júiesin jetildirip jatyrmyz.
Bizdiń akademiianyń basty maqsaty – bul politsiia qyzmetkerlerin jan-jaqty bilim, ǵylym men praktikalyq qyzmette qazirgi zaman talabyna sai ozyq tájirbielerge daiarlaý. Maqan Esbolatov atyndaǵy Almaty akademiiasynyń bilim berý praktikasynda IIM ardagerleriniń taǵylymdamalaryn tyńdatý arqyly jas politseiler men ardagerler arasynda urpaq sabaqtastyǵy dástúrin qalyptastyrdyq.
Bul degenińiz – eń aldymen, urpaqtar sabaqtastyǵyn saqtap, sonymen qatar bilim berýdiń innovatsiialyq ádisterin de engizip, kásibi maman daiyndap shyǵarý degen sóz. Mysaly, atalǵan baǵytta bizdiń Akademiianyń qabyrǵasynda «Qylmystyq sot tóreleginiń úsh býyndy modeli – azamattardyń quqytary men bostandyqtarynyń kepili» atty halyqaralyq ǵylymi-praktikalyq konferentsiia uiymdastyryldy.
Oǵan QR Ishki ister ministri Erlan Turǵymbaev bastaǵan IIM ókilderi men depýtattar, sarapshylar qatysty. Bul Halyqaralyq konferentsiia – Ishki ister organdarynyń jumysyn jetildirýde erekshe mańyzǵa ie.
Óitkeni, bizge el azamattarynyń quqyqtary men bostandyqtaryn qamtamasyz etý kepildigi retinde sot tóreliginiń úsh býyndy modeline arnalǵan birinshi halyqaralyq ǵylymi-praktikalyq konferentsiiany ótkizýge júkteldi. Bul sonymen qatar, erteńgi Qazaqstan politsiiasyn transformatsiialaýda akademiialyq kýrstardyń yqpaly orasan zor ekenin bildiredi.
Sonymen qatar, mádeniet jáne óner qyzmetkerleri kúni qarsańynda bizdiń Akademiiada daiarlyqtan ótip jatqan IIM qyzmetkerlerin Almatydaǵy Abai atyndaǵy opera jáne balet teatryna, sonan soń M.Áýezov atyndaǵy Memlekettik akdemiialyq teatrǵa apardyq. Qazaqstannyń Halyq ártisi Asanáli Áshimovpen araniy kezdesý ótkizdik.
Biyl naýryz aiynda QR IIM Erlan Turǵymbaev myrza ózi arnaiy kelip, Almaty Akademiiasynda ashǵashqy fakýltetti ashty. Qazirgi tańda Respýblikamyzdyń ár oblysynan, Almaty, Nur-Sultan, Shymkent qalalarynan departament basshylarynyń orynbasarlary kelip, oqyp jatyr. Bul fakýltette búkil Qazaqstan boiynsha basshylyq quram daiyndalady. Qazir 19 adam keldi. Olar úsh ai osynda oqidy.
Maqsat – politsiia basshylaryn daiandap shyǵarý.
Árine, olar óz jumystaryn jaqsy biledi. Jiyrma jyl boiy qyzmet etken, oqyǵan, bilim alǵan azamattar. Biraq, kásibi toqyraý degen bar. Muǵalim qartaiǵanda aqyl aitqysy keledi degen siiaqty, bir jumysty uzaq ýaqyt istei bergen soń, sol jumys adamdy keide «buzady». Ol da adam ǵoi. Onyń da januiasy bar. Jan-jaǵynda qoǵam bar, dos-joldasy bar. Mine, sondai bolyp ketpesi úshin, bizdegi oqý isinde osyndai mádeni is-sharalar qarastyrylǵan. Teatr men kinoǵa barý.
Qazir jurt bir negativti aqparatty kórip alsaq, ony jeldei estirip, jer-jahanǵa japatarmaǵai taratyp jiberedi. Sóitin, bir adamnyń arqasynda bári jamanatty bolyp shyǵa keledi. Sonyń aldyn alý úshin árine – politsiia halyqqa jaqyn boýy kerek. Ol úshin osyndai is-sharalardyń mańyzy erekshe.
Onan soń, QR IIM Maqan Esbolatov atyndaǵy Almaty akademiiasy men M.Áýezov atyndaǵy Memlekettik akademiialyq teatr arasynda yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoiyldy.
Sondai-aq, bizdiń Akademiiada politsiia qyzmetkerlerine kópshilikpen dialog ornatý, kópshilik aldynda sóileý ónerine qatysty daiarlyq kýrstaryn uiymdastyrýda. Bul da óz kezeginde QR Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev aitqan IIM qyzmetkerlerin jańǵyrtý boiynsha atqarylyp jatqan jumystar desek bolady.
Sóz sońynda, qazirgi Qazaqstan politsiiasynyń saiasi mádenietin kóterý úshin – áýeli olardyń sanasyn jańǵyrtý mańyzdy. Búgingi politsiia qandai bolýy kerek? Qazaqstan politsiiasy – qoǵam senimine ie me? Qoǵam aldyndaǵy «jaqsy politsiia» obrazy qandai? Jaýap bireý – ol qoǵammen tyǵyz integratsiialanǵan politsiia! Endeshe, aldymyzǵa qoiǵan maqsatymyz bar. Álemdik is-tájiribeni súzgiden ótkizdik. Biz ashyqpyz. Qol jetimdimiz. Yntymaqtasyp jumys júrgizýge de daiynbyz. Biz úshin Akademiia jumysyn jetildirýde túitkildi máselelerdi sheshýde qoǵam pikiri mańyzdy.
Aidar SAITBEKOV, QR IIM M.Esbolatov atyndaǵy Almaty akademiiasynyń bastyǵy, zań ǵylymdarynyń kandidaty, qaýymdastyrylǵan professor politsiia polkovnigi.
