Qańtar qasiretinen 227 adam kóz jumdy dep jatyr ǵoi. Naqty sanyn eshkim áli bilmeidi. Joǵalǵan adamdar da bar dep estimiz. Osynyń bárinen bilik te, halyq ta sabaq alýy kerek, árine.
Sońǵy derekter boiynsha el ekonomikasyna 136 mlrd teńgeniń shyǵyny kelipti. Onyń 112 mlrd-y Almaty qalasynyń úlesinde eken. Buryn 100 mektep salamyz dep 70-80 mlrd teńge jumsaitynbyz. Al 136 mlrd teńgege 100 emes 150 mektep salýǵa bolar eli. Iaǵni, elimizdegi mektep máselesin sheshetindei qarjyny dalaǵa shashyp otyrmyz. Bul da memleketimizge jaqsy nárse emes.
Memleket basshysy aitqan «Jańa Qazaqstan qurý» jaqsy ideia. Óitkeni bizdiń osy qiyn jaǵdaiǵa kelýimizdiń ózi ekonomikanyń ártaraptanbaýynan boldy. Elimiz uzaq jyldar boiy tek shikizat satýmen ǵana ainalysyp keldi. Óndiris bolmaǵan jerde eńbek bolmaidy. Ony ózgertemiz dep qabyldaǵan memlekettik baǵdarlamalardyń bári sóz bolyp qaldy Nur-Sultandaǵy LRT jobasy siiaqty.
Jalpy Prezident Qasym-Jomart Toqaev jaqsy nárselerdi aityp jatyr. Ásirese «Beibit sherýde qoiylǵan talaptardyń bárin eskeremiz. Dialogtyń nátijesinde kompromiske kelip, ótkir áleýmettik-ekonomikalyq máseleler boiynsha sheshimder qabyldandy» degen Prezident sózderi kóńilge senim uialatady.
Jańa Qazaqstan qurý úshin eń aldymen ekonomikany ártaraptandyrýmen ainalysý kerek. Ár aýylda jóndeletin kópir men joldan bólek, aýyl sharýashylyǵy ónimin óndiretin infraqurylym bolý kerek. Memleket qarjyny soǵan bólip, azyq-túlik pen jem-shóp qoryn qalyptastyratyn bolsa, ol óz jemisin bere bastaidy. Qazir aýyl sharýashylyǵyna salynǵan investitsiia ǵana Qazaqstandy tyǵyryqtan shyǵara alady. Áli esimde, sonaý 1995 jyly túrli saladaǵy ǵalymdar men mamandardan turatyn 11 adamnyń atynan QR Tuńǵysh Prezidentiniń atyna hat joldaǵanbyz. Sonda shyndyqty aitamyz dep basymyz bálege qala jazdady. Onda biz aýyl sharýashylyǵy – azyq-túlik qaýipsizdiginiń kepili. Eger memleket tarapynan qoldaý bolmasa jumys orny azaiyp, aýyldaǵy halyq qalaǵa qarai aǵylady. Qazir múmkindik bar kezde munai óńdeitin taǵy 2-3 zaýyt salyp alaiyq. Óitkeni benzinniń baǵasy shiki munaidan 15 ese qymbat turady degendi aittyq. Endi «eshten kesh jaqsy» degendei jańa Prezident naqty máselelerdi sheshe bastasa, onda halyq onyń mańaiyna eshkim kúshtemei-aq ózi toptasa bastaidy. Sondyqtan Qasym-Jomart Toqaevtyń aldynda úlken tarihi missiia bar. Ol - Qazaqtandy tyǵyryqtan shyǵarý. 10 jylda osy missiiany oryndai alsa, memlekettiń qazirgi basshysy Qasym, Táýke, áz-Jánibek siiaqty qazaqtyń tarihynda aty altyn árippen jazylatyn adam bolady.
Ýrbanizatsiia degen evoliýtsiialyq jolmen jasalý kerek edi. Qalada qazir aýyldaǵydai iri óndiris ornyn ashý qiyn. Almatyda qazir 3 mln halyq bar dep jatyr ǵoi, onyń 500 myńy aýyldan kelip kúnin áreń kórip júrgen adamdar. Olardy naǵyz jańǵysh material deýge bolady. Sondyqtan biz dári toltyrylǵan bóshkeniń ústinde otyrmyz. Ol jarylsa qańtar oqiǵasynan da zor jaǵdai bolady.
Sondyqtan búgingi kúndegi eń basty másele qaladaǵy óz kúnin áreń kórip júrgen halyqty aýylǵa qaitarýǵa tyrysý kerek. Aqshany aýylǵa jumsap, aýyl sharýashylyǵyn qalpyna keltirsek, onda jańa jumys oryndary ashylady. Óitkeni qalaǵa qaraǵanda, aýylda jumys ornyn ashý jeńil. Sebebi zaýyt-fabrika salý úshin de aqsha kerek qoi. Al oǵan birshama ýaqyt kerek. Máselen bir jańa zaýytty ashý úshin 3 jyldai ýaqyt qajet eken. Eger shikizat bolmasa, ol da jumys istemeidi.
Sondyqtan bizde shikizat bazasy bolý úshin aýyl sharýashylyǵyn damytý kerek. Ónim kóbeise, birtindep óńdeý ónerkásibi de damidy. Ol eshqashan ózinen-ózi paida bolmaidy. Jergilikti deńgeidegi ákimderdiń bári osymen ainalysý kerek. Eger mal kóbeise et, sút, terimen birge et, shujyq, sút, mai zaýyttary ashyla bastaidy. Jańa Qazaqstan qurýdy oilaǵanda osy máseleler nazardan tys qalyp ketpese deimin.
Saiyn BORBASOV,
saiasi ǵylymdar doktory, professor
