Atqarylǵan jumystar – aldaǵy jyldarǵa arnalǵan baspaldaq
«Ádiletti Qazaqstan: bárimiz jáne árqaisymyz úshin. Qazir jáne árdaiym» atty sailaýaldy baǵdarlamasy barlyq salany qamtydy. Táýelsiz eldiń ekinshi basshysy talai problemanyń basyn ashyp aityp, túitkilderdi sheshý joldaryn usyndy.
Birinshi kezekte qarapaiym halyqtyń múddesi qorǵalady degen Prezident, áýeli ádildik pen ashyqtyq ornaitynyn alǵa tartty. Árine, ádildik bar jerde ósip-órkendeý bolary anyq. Sondyqtan da prezident reformalarynyń oryndalý barysy jaily túrli sala mamandarynyń, ziialy qaýym ókilderiniń oi-pikirlerin bilip kórdik. Nazarlaryńyzǵa usynyp otyrǵan sarapshylar pikirlerimen kelisý-kelispeý oqyrmannyń óz erki.
Nursulý ÁLQOJAEVA, professor, pedagogika ǵylymdarynyń kandidaty: «Ádiletti memleket qurýǵa qadam jasadyq»
– Eń mańyzdy degen nárse bul – «tyńdaityn, estitin úkimet». Ádilettilikke qol jetkizý sol tyńdaýdan, estýden bastalady. «Úkimet tyńdaidy» degenge men óz basym kózim jetip otyr. Sebebi, qazir kez-kelgen adam Prezidentke úndeý joldap jatyr. Áleýmettik jeli ashyq, kimge, qai ministrlik, qai mekeme bolsyn, qajetti saýaldardy jiberýge múmkindik bar.
Ádildik izdep áreket etken adamnyń barlyǵy zań boiynsha qorǵalyp jatyr. Ekinshiden, áleýmettik salany damytý jospary qolǵa alyndy. Keler urpaqtyń qamyn oilai bastadyq. 2024 jyly 200 myńnan astam bala kámelet jasyna tolǵan soń «Ulttyq qor – balalarǵa» jobasynan óz qarajatyn sheship ala alady. Prezident Ulttyq qordan balalarǵa qarjy bóletin zańǵa qol qoidy. Mundai shara el tarihynda birinshi ret júzege asqaly tur. Qazir bilim sapasyna da qatty mán berilýde. Jańa zamanaýi mektepter salynyp, oqytýshylar, muǵalimder men tárbieshilerdiń jalaqysy anaǵurlym joǵarylady. Prezidenttiń sailaý aldy baǵdarlamasynda aitqan maqsattary men josparlarynyń júzege asyp jatqanyn kórip jatyrmyz.
Jomart SIMTIKOV, saiasattanýshy: «Ult tarihyna jańasha kózqaras qalyptasýda»
– 2023 jyly elimizde úlken qozǵalystar boldy. Eń birinshisi, Qazaqstan Respýblikasy ulttyq memleket retinde óz tarihyn jazýǵa jańasha kózqarasqa bet burdy. Adamzattyq turǵydan obektivti jazylatyn tarihi protsesti bolashaqqa túsinikti, nanymdy, senimdi túrde jazylatyn tarihtyń bastamasy kóterildi.
Burynǵy kezde akademiialyq turǵyda jazylǵan tarihymyzdyń kemshin tustaryn toltyryp, keń aýqymda baǵa berý kerek. Dúnie júzinde jinaqtalǵan, saraptamadan ótken arhivtik derekterge, mýzeilik málimetterge, sonymen qatar aýyzeki tildegi materialdardyń barlyǵy jinaqtalyp, úlken ǵylymi saraptamadan ótip, búgingi tańda tarihtyń 7 tomdyq eńbegi daiarlanýda.
Sol maqsatta úlken akademiialyq jumystar jasalyp jatyr. Bul joba Prezident Toqaevtyń bastamasymen qolǵa alynyp, memlekettik hatshynyń qaraýyna berildi. Sonymen qatar, tarihi qupiia qujattardyń ashylýy men shetelde jariialanǵan materialdardyń jaryqqa shyǵýyna basa nazar aýdaryldy. Bul – ulttyq tarihty qalyptastyrýdyń alǵashqy irgetasy.
Hangeldi ÁBJANOV, tarih ǵylymdarynyń doktory, professor: «Jańa Qazaqstan uran kúiinde qalmaýy kerek»
– Elimiz kúrdeli ózgeristerdi, iri-iri oqiǵalardy bastan keshirýde. Ekonomikada, saiasatta, ideologiiada, mádeniette, ǵylymda birqatar ózgerister bar. Ekonomikadaǵy monopoliialyq qatynastar, biliktegi monopoliialyq ústemdikter azaidy.
Qazirgi oqiǵalardy mazmunyna, nátijesine qarap «arylý» dep baǵalar edim. Biz keshegi 30 jyldyń qatelikterinen, ózin aqtai almaǵan basshylardan, jumys istei almaityn kadrlardan, iedologiialyq qasańdyqtardan arylyp jatyrmyz. Jańa Qazaqstan uran kúiinde qalmaýy kerek.
Jańa Qazaqstan barlyq salada jańa tehnologiiany, úlgi-ónegeni, ulttyq qundylyqty alyp kelý kerek. Qazaq aitady, «bir adam jaqqan otqa 100 adam jylynady» dep. Bir tulǵanyń istegen ádemi bastamasy búkil halyqtyń taǵdyryna áser etedi. Qazaqstan óziniń jasampazdyǵymen, jańashyldyǵymen ádiletti bolady. Bizde basqa jol joq.
Asqar JUMADILDAEV, akademik: «Baǵytymyz durys bolsa, Qazaq eli qaryshtap damidy»
– Elimizde 40 ǵylymi institýt bar. Qazir sonyń jartysy ǵana jumys istep tur. Máselen D.A.Qonaev institýtynda 800 adam eńbek etse, qazir 80 adam qaldy. Osy ǵylymi qyzmetkerlerdiń áleýmettik jaǵdaiy máz emes, materialdyq qoldaý kórsetý kerek degen usynysty Qazaqstan Prezidentine men aittym. Qasymjomart Kemeluly birden kelisti. «Ǵylymi qyzmetkerlerge bir úidi bereiik», - dedi. Osynyń ózi memleket basshysynyń ǵylym, tehnologiia, ekonomika salasyna basa nazar aýdaryp jatqanyn kórsetedi. Únemi aityp júretin máselem, ol Qazaqstan – tehnokratty el bolýy tiis. Osy usynysymdy birinshi bolyp quptaǵan – Toqaev. Jai sózben emes, naqty istermen qoldaý kórsetti. Qazir tehnikalyq ýniversitetterdi ǵylymi-óndiristik bazaǵa ainaldyrý jumystary qarqyn aldy. Máselen «Satbayev University» ulttyq ǵylymi-tehnikalyq ýniversitet bolyp otyr. Biz shikizat satýdan arylyp, óz kóligimizdi, óz tehnologiialyq quraldarymyzdy shyǵarýymyz kerek. Programmist, injenerlerdi daiarlaý qajet. Budan ózge, prezidentimiz mańyzdy máselelerdi alǵa tartty. Olar: ǵylymi-geologiialyq zertteý jumysyn jandandyrý, ǵylym máselesine kóńil bólý, iaǵni ózimizge paida ákeletin dúnielerdi jasaýymyz kerek. Qazaqqa zaýyt, fabrika salý kerek, óndiris oshaqtarynan shyqqan taýarlar shetelde suranysta júretindei jaǵdaiǵa jetsek deimin. Memleket basshysynyń Ǵylym, tehnologiia, óndiris salasyn damytýǵa qatysty oilary meniń kóńilimnen shyqty. Aldaǵy ýaqytta ǵylym salasyn damytýǵa arnaiy baǵdarlama ázirlenedi, qomaqty qarjy bólinedi dep aitty. Osy aitqandarynyń bárin alyp qarasaq, elimiz durys jolmen kele jatyr. Baǵytymyz durys bolsa Qazaqstan damidy, alǵa jyljidy.
Smaǵul ELÝBAI, Qazaqstannyń halyq jazýshysy: «Halyq óz úmitine, óz armanyna qol jetkizse eken»
– Prezident sailaýynan keiin birden reformalar bastalyp ketti. Onyń biri – Parlamenttik sailaý boldy. Parlamenttik sailaýǵa óz pikirin qoryqpai aitatyn táýelsiz depýtattar keldi. Memleket basshysy: «halyq erteń emes, búgin baqytty bolǵysy keledi», - degen bolatyn. Iaǵni bilik jedeldetip halyqtyń áleýmettik jaǵdaiyn kóterýge mindetti. Buǵan dálel, Prezidentimiz sońǵy joldaýynda «Qazaqstanda 1 mln 800 myń adam 50 myń teńgege qarap otyr», - dep aitty. Ol degenimiz halqymyzdyń úlken bir bóligi kedeishilik jaǵdaida ómir súrip jatyr. Biz osy máseleni tez arada sheshýimiz qajet. Sonda ǵana eldiń jaǵdaiy durystalady. Halyq óz úmitine, óz armanyna qol jetkize alady dep oilaimyn.
Abzal MALBASQANOV, ftiziohirýrg, pýlmonolog: «Memleket basshysynyń reformalary meditsina salasyn alǵa jyljytty»
Ózim eńbek etetin salam jaily aitsam, sońǵy jyldary meditsina salasynda alǵa ilgerileý bar. Jańa emhanalar kóptep salynýda. Kópshiliginde kompiýterlik tomografiia bar, zamanaýi qural-jabdyqtarmen jabdyqtalǵan. Jas mamandarǵa jaǵdai jasalýda. Prezidenttiń baǵdarlamasynda aýyldyq jerlerdegi emhanalar men ambýlatoriialyq pýnktterdi damytamyz delingen. Aýyldaǵy aǵaiyn em izdep qalaǵa jete almai qalyp jatady. Osy jaitty eskerip, Prezidentimiz meditsina salasynda kóptegen oń ózgeristerdi engizýge talpynýda. Buryn sýperprezidenttik basqarý bolsa qazir ol joq. Prezidentimiz ózi de partiiadan shyǵyp ketti, bireýdi artyq kórip, kelesi bireýin kem kórý degen joq. Osy tusy meniń kóńilime qondy. Qazir bizdiń elge eń keregi – tynyshtyq. Zaman tynysh bolsa, bári birtindep retteledi degen oidamyn.
Pirilerdi jinaǵan Sandýǵash RAIYM
