Uiymdastyrýshylar: «Biznes Media» Kompaniialar toby JShS («Delovoi Kazahstan» gazeti) jáne «ShEVRON» kompaniiasy. Treningke Almaty, Aqtóbe, Aqtaý, Astana, Atyraý qalalary men Atyraý oblysynyń birqatar aýdandarynan jýrnalister qatysty.
Eki qalada ótken trening qorytyndysy boiynsha, jalpylai alǵanda 60 shaqty adam qamtyldy, onyń ishinde QazUÝ jáne «Turan» ýniversitetiniń stýdentteri de bar. Mediatrenerler retinde munai jáne gaz salasyn jan-jaqty zerttep júrgen tanymal jýrnalist Elena BÝTYRINA jáne mediaekonomika salasyndaǵy belgili jýrnalist Ásiia AQYShEVA shaqyryldy.
Seminar maqsaty ne?
Otandyq medianaryqta salalyq jýrnalistikany damytýmen qatar, munai jáne gaz taqyrybyna beiimdelgen jýrnalister qataryn qalyptastyrý.
Seminar barysynda jýrnalisterdi Qazaqstannyń munai naryǵyndaǵy búgingi jaǵdaimen tanystyra otyryp, sala ishindegi óndiristik jobalar men qurylymdardy túsinip, túisinýge; sol siiaqty, munai jáne gaz salasyndaǵy otandyq iri kompaniialarmen arada bailanys ornatýǵa, aqparat kózderimen jumys isteýge, naryq ishindegi málimetterdi saýatty qoldanyp, jýrnalistik materialdar ázirleýge beiimdep, úiretý.
Trening barysynda qandai taqyryptar qamtyldy?
1) Qazaqstannyń munai jáne gaz salasy qashan jáne qalai qalyptasty?
2) Otandyq munai jáne gaz salasyna tán erekshelikter qandai?
3) Álemdik deńgeide dáleldenip, jariia etilgen munai jáne gaz qoryndaǵy Qazaqstannyń úlesi, orny týraly ne bilemiz?
4) Elimizdiń munai jáne gaz salasyndaǵy barlaý, óndirý, óńdeý, tasymaldaý tóńiregindegi iri jobalar qaisysy, olar qalai júzege asyp jatyr?
Oqytý seminary barysynda osy jáne salalyq jýrnalistikaǵa tán ózge de máseleler tóńireginde áńgime qozǵaldy.
Bizde ekonomikalyq jýrnalistika bar ma?
Bul rette munai jáne gaz salasyn jan-jaqty zerttep júrgen belgili jýrnalist Ásiia AQYShEVA osynaý sharanyń mańyzy men maqsaty týraly egjei tegjeili aityp berdi.
– Jýrnalistikanyń ózindik bir qyzyqty da kúrdeli bólimi, erekshe salasy mediaekonomika – óz aýditoriiasyna ekonomikalyq turǵydan sheshim qabyldaýǵa kómektesý mindetin júktegen.
Jýrnalist úshin bul úlken jaýapkershilik. Óitkeni mediaekonomikaǵa negizdelgen jýrnalist usynǵan aqparatpen tanysqan tutynýshy naryq ishinde óz múddesine sai áreket etedi.
Al onyń saldary tutynýshynyń jeke basyna ǵana emes, jalpy qoǵamdaǵy jaǵdaiǵa yqpal etýi múmkin, mysalǵa baǵa saiasatyna, taýar qalyptastyrýǵa, belgili bir naryqta suranysqa sai usynystyń týyndaýyna.
Sondyqtan da mediaekonomikany, iaǵni ekonomikalyq jýrnalistikany tańdaǵan jýrnalist ózi zerttep, taldaǵan taqyrypty búge-shigesine deiin tekserip, naqty argýment qoldanyp, dálelin keltirip baryp berýi tiis.
Salalyq jýrnalistika, iaǵni belgili bir salaǵa negizdelgen jýrnalistika osy mediaekonomika qurylymyna kiredi jáne jýrnalistikanyń bul tarmaǵynyń ózektiligi elimizde naryqtyq ekonomika qalyptasa bastaǵan sonaý 90-shy jyldary barynsha baiqaldy.
Óitkeni, elimizde bizneske negizdelgen talapshyl jańa aýditoriia qalyptasa bastady.
Desek te, qazaq jýrnalistikasy aiasynan alyp qarasaq, bizde ekonomikalyq jýrnalistika, jalpy, salalyq, segmenttik jýrnalistika tiisti deńgeide dami alǵan joq.
Bizde jýrnalist ózi reporter, ózi sarapshy, ózi redaktor jáne barlyq barlyq sala, barlyq taqyryp boiynsha.
Alaida, biz sol oqyrmannyń qajettiligin qanshalyqty elep, eskerip otyrmyz? Jalpy, oqyrman, kórermen, tyńdarman týraly biz ne bilemiz? Qandai da bir taldaý, zertteý, saraptaý júrgizdik pe, bul turǵyda?
...Ótkende bir áriptesimiz ámbebaptyq pen konvergenttik uǵymdaryn shatastyryp jatty.
Konvergenttik jýrnalistika – aqparat pen kommýnikatsiialyq tehnologiialardyń biryńǵai resýrs retinde toptasýy. Olai bolsa, konvergenttik jýrnalist ózi reporter, ózi fotokor, ózi beineoperator, ózi beineinjener, ózi vebredaktor, t.t. bolýy tiis.
Taqyryp boiynsha ámbebaptyq pen konvergenttik ámbebaptyq eki bólek dúnie. Árine, jýrnalist bilimdi, saýatty, jan-jaqty habardar, udaiy izdenis ústinde bolýǵa mindetti. Degenmen, aitalyq, ekonomikalyq jýrnalistikada naqty bir segmentti sarapqa salyp, taldaityn jýrnalist retinde ol ózi jumys istep otyrǵan mediaresýrsqa da, aýditoriiaǵa da barynsha paida keltirer edi.
Salalyq jýrnalistikaǵa den qoiǵan jýrnalist ózi taldap, saraptap otyrǵan salany tolyqqandy zerttep, sol salanyń keleshegine boljam jasai alýy tiis, sol salanyń ókilderi oǵan senim arta alatyndai deńgeide bolýy tiis.
Biraq bul sol salanyń lobbii, úgitshisi, nasihatshysy bolýy kerek degen sóz emes. Aragidik estip jatamyn, kei áriptesterimiz, ekonomikalyq, iskerlik jýrnalistika qoǵam ishindegi belgili bir toptardyń, qoǵamdastyqtardyń múddesine jumys isteidi dep esepteidi.
Bul mediasaýattylyqtyń jetispeýi saldarynda qalyptasqan qyńyr kózqaras.
Dál qazir, aitalyq, qazaq jýrnalistikasy aiasynan alyp qarasaq, ekonomikalyq jýrnalistika qarapaiym halyqtyń ekonomika salasyndaǵy jolserigi, biznes álippesi, keńesshisi, ekonomikadaǵy dilleri fýnktsiiasyn atqara alady, eger biz bul máselege shyndap kóńil bólsek.
Otandyq media naryqta ekonomika taqyrybyn sarapqa salýda orys tildi jýrnalisterdiń quryǵy uzyn. Bul turǵyda olardyń múmkindigi de zor, óitkeni, olarǵa jumys berip otyrǵan mediaekonomikalyq resýrstar jetip asady. Media naryq orys tildi jýrnalisterge ekonomika taqyrybynda tańdaý jasaýǵa jaǵdai jasap otyr, sol sebepti de olar árqashan izdenis ústinde. Óitkeni iskerlik jýrnalistikanyń orys tildi segmentinde básekelestik bar. Al qazaqsha segment áli de aiaǵynan tik tura alǵan joq.
Qazaq tilinde mediaekonomikany damytý úshin, eń aldymen, osy salaǵa qyzyǵýshylyq tanytqan media resýrstar kerek.
Iaǵni, media naryq ekonomikalyq qazaqsha aqparat taratýǵa negizdelgen jýrnalisterge suranys qalyptastyrýy tiis. Al bul salaǵa mamandaný úshin arnaiy bir ýaqyt kerek emes.
Eger ekonomikaǵa qyzyqsańyz, osy salany taldap, saraptaǵyńyz kelse, siz qai kezeńde bolsa da osy taqyrypqa beiimdele alasyz.
Eń bastysy, qyzyǵýshylyq, jaýaptylyq kerek, óitkeni bul arada jýrnalist árqashan argýmentke negizdele bilýi kerek. Mediaekonomika jalań sózdi, qurǵaq sózdi qajet etpeidi. Al argýmentti anyqtaý úshin osy salany tereńnen zertteýdi úirený kerekpiz. Bári de jýrnalistiń óz tańdaýyna, óz izdenisine kelip tireledi.
Osy turǵydan alǵanda, «Shevron» kompaniiasy men «Delovoi Kazahstan» gazeti birlese uiymdastyrǵan «Salalyq jýrnalistika: Munai jáne gaz taqyrybyna tán erekshelikter» atty seminar-trening óte ózekti ári paidaly shara boldy dep aita alamyn.
Mysalǵa, qazir osy treningke qatysqan jýrnalister de, magistranttar men stýdentter de bizge udaiy habarlasyp, munai jáne gaz salasyna negizdelgen aqparttar boiynsha qosymsha suraqtaryn joldap, izdene bastaǵandaryn baiqap otyrmyz.
Bizdiń treningke qatysqan magistranttar men stýdentterdiń arasynan diplomdyq jumystaryn osy munai jáne gaz salasyna negizdegisi keletin bolashaq áriptesterimiz de tabylyp jatyr. Sol siiaqty, treningke qatysqan jýrnalisterdiń birqatary bul salany ózderi úshin jańadan ashyp, kóptegen málimetterdi, aqparattardy durys túsinbei júrgenderin de moiyndaýda.
Uiymdastyrýshylardyń josparynsha, BAQ ókilderine arnalǵan bul turǵydaǵy oqytý sharalary aldaǵy ýaqytta da óz jalǵasyn tabýy tiis. Jýrnalist úshin izdene bilý, óziniń kásibi deńgeiin shyńdai bilý mańyzdy komponent. Olai bolsa, «Shevron» kompaniiasynyń bul bastamasy qai kezeńde bolsyn ózekti bolatyny anyq.
