Tótenshe jaǵdai qyzmetkerlerin turǵyn úimen qamtamasyz etý memlekettiń qaýipsizdik júiesiniń ajyramas bóligi desek artyq aitqandyq bolmas edi. Óitkeni órt sóndirýshi nemese qutqarýshynyń eńbegi adamnyń ómiri men taǵdyryn saqtap qalatyn kúrdeli missiia. Mundai mamandar ár minýt saiyn táýekeldiń ústinde júredi, al olardyń qoǵam aldyndaǵy jaýapkershiligi kez kelgen saladaǵy qyzmetkerdiń mindetinen áldeqaida aýyr. Sondyqtan turǵyn úi máselesin sheshý tikelei ulttyq qaýipsizdiktiń kepili.
Astanadaǵy №4 mamandandyrylǵan órt sóndirý bóliminde ótken shara osynyń aiqyn dáleli boldy. QR Tótenshe jańdailar ministri Shyńǵys Árinovtiń qolynan jańa páterlerdiń kiltin alǵan qutqarýshylar úshin bul kún olardyń taǵdyryndaǵy mańyzdy kezeńderdiń biri ekeni sózsiz.
Qonys toiy – ár otbasynyń armany. Al qaýipti qyzmet atqaryp júrgen adamnyń otbasy jaily baspanaǵa ie bolsa, ol qyzmetkerdiń óz mindetin atqarýdaǵy senimdiligi de artady. Qarapaiym tilmen aitqanda, úi máselesi sheshilgen qutqarýshy táýekelge barǵan sátte ekiudai oidan arylady. Onyń artynda baspanaǵa ie otbasy baryn bilýi, psihologiialyq turǵydan da onyń batyldyǵyn arttyrady.
Statistikaǵa júginsek, elimiz boiynsha tótenshe jaǵdai qyzmetinde 18 myńnan astam adam eńbek etedi. Solardyń aitarlyqtai bóligi qyzmettik páterde nemese jaldamaly baspanada turady. Olardyń jalaqysy turmysty alyp júrýge jetkenimen, baspana máselesin óz kúshimen sheshe almaidy. Naryqtaǵy páter baǵasynyń ósimi, ipotekanyń aýyr sharttary bul sanattaǵy azamattarǵa qosymsha júkteme túsiretini anyq.
Sondyqtan memleket tarapynan turǵyn úi bólý – olardyń ómir sapasyn jaqsartýǵa ǵana emes, salaǵa kadr tartýǵa da tikelei áser etedi. Qyzmeti qaýipti, jalaqysy ortasha deńgeide, al áleýmettik kepildikter az bolǵan jaǵdaida jastardyń bul salaǵa qyzyǵýshylyǵy tómendeitini jasyryn emes. Al turǵyn úi berý – sol kepildikterdiń eń mańyzdysy.
Qaýipsizdik salasyndaǵy halyqaralyq tájiribege kóz júgirtsek, damyǵan elderde qutqarýshylarǵa turǵyn úi bólý júiesi arnaiy baǵdarlamalar arqyly sheshiledi. Máselen, AQSh-ta órt sóndirýshiler men politseilerge áleýmettik ipoteka jeńildikteri bar. Túrkiiada jer silkinisine qarsy kúresetin qutqarý bólimderiniń qyzmetkerlerine arnaiy turǵyn úi keshenderi salynady. Bul – olardyń qoǵam aldyndaǵy eńbegin moiyndap qana qoimai, tótenshe jaǵdai kezinde bar kúshin jumysyna arnaýyna jaǵdai jasaý. Qazaqstanda qolǵa alynǵan sońǵy sharalar da osy tájiribemen úndesip otyr.
– «Tótenshe jaǵdailar qyzmetkerlerin turǵyn úimen qamtamasyz etý – erteńgi kúnge degen senimdilik» degen sózi jai ǵana resmi málimdeme emes, saladaǵy naqty ahýaldy dóp basqan tujyrym. Shyndyǵynda, baspana máselesin sheshý – qutqarýshyǵa moraldyq demeý. Al moraldyq demeý – qyzmettegi batyldyqtyń alǵysharty. Máselen, órt ortasyna kirip bara jatqan qyzmetkerdiń oiynda artynda qalǵan otbasy alań bolyp turady. Eger onyń otbasy baspana jaǵynan qysylmasa, qutqarýshy bar kúshin óz isine arnaidy. Bul – psihologiialyq turaqtylyqtyń tikelei faktory, – deidi QR Tótenshe jańdailar ministri Shyńǵys Árinov.
Sonymen qatar bul salada ter tógip júrgen azamattarǵa jańa qyzmettik avtokólikterdiń berilýi de nazardan tys qalmaýy tiis. Qutqarý qyzmetiniń tehnikasy eskirgen jaǵdaida, ol qansha jerden bilikti maman bolsa da, apat oshaǵyna ýaqytyly jete almaýy múmkin. Sondyqtan kólikterdiń jańarýy – jedeldikti qamtamasyz etse, turǵyn úidiń berilýi – adam faktoryn turaqtandyrady. Ekeýi qatar kelgende ǵana qutqarý júiesi tolyqqandy kúsheiedi.
Bul bastama tek Astanadaǵy bólimdermen shektelmei, óńirlerge de keńinen taralýy kerek. Óitkeni eń kóp tótenshe jaǵdailar Almaty, ShQO, Qyzylorda, Jambyl siiaqty óńirlerde tirkeledi. Dál osy aimaqtardaǵy qutqarýshylar da baspanaǵa muqtaj. Sondyqtan el astanasynda bastalǵan igi qadam respýblikalyq deńgeide júieli saiasatqa ainalǵany durys.
Turǵyn úi – adamnyń áleýmettik turaqtylyǵynyń negizgi kórsetkishi. Qutqarýshylardyń baspanaly bolýy – olardyń jumysyna adaldyǵyn arttyryp qana qoimai, halyqtyń memleketke degen senimin de kúsheitedi. Óitkeni qarapaiym turǵyndar tótenshe jaǵdai kezinde óz ómirin senip tapsyratyn adamdardyń eńbegi ádil baǵalanǵanyn kórýi kerek. Bul – biliktiń qoǵam aldyndaǵy jaýapkershiliginiń kórinisi.
Qutqarýshylarǵa baspana berý – áleýmettik saiasattaǵy jai ǵana tarmaq emes, ulttyq qaýipsizdik júiesiniń basty býyny. Bul qadam arqyly memleket adam ómirin qorǵaýdy eń joǵarǵy qundylyq retinde moiyndap otyr. Al osyndai qundylyqqa súiengen eldiń bolashaǵy senimdi bolmaq.
Aitarym bar:
Shyńǵys ÁRINOV, QR Tótenshe jańdailar ministri
– Men úshin qutqarýshylarǵa turǵyn úi berý máselesi ulttyq qaýipsizdigimizdiń quramdas bóligi. Óitkeni adam ómirin saqtap qalý jolynda aldyńǵy shepte júrgen qyzmetkerlerdiń jaǵdaiy jasalmasa, olardyń kásibi daiyndyǵy men batyldyǵyna tolyq senim artý qiyn. Jaily baspanasy bar maman táýekel sátinde ekiudai bolmaidy, onyń bar oiy – adamdardy aman alyp shyǵý.
Sondyqtan turǵyn úimen qamtamasyz etý – biz úshin eń aldymen psihologiialyq turaqtylyqty qamtamasyz etý, erteńgi kúnge degen senimdi nyǵaitý. Bul qadam qutqarýshynyń otbasyna da, ózine de memleket tarapynan jasalǵan qamqorlyqtyń naqty belgisi.
Árine, turǵyn úi berý áleýmettik máselelerdi ǵana sheshpeidi. Ol salaǵa jańa kadr tartýǵa da yqpal etedi. Jastar qaýipti ári jaýapty mamandyqty tańdaǵanda, olardyń aldynda bir ǵana suraq turady – meniń eńbegim laiyqty baǵalana ma? Al memleket tarapynan turǵyn úi usynylýy – sol suraqqa berilgen aiqyn jaýap. Bul – mamandyqtyń bedelin kóteretin, bolashaqqa baǵyt beretin sheshim.
Biz tek baspanamen ǵana emes, qutqarý qyzmetiniń materialdyq-tehnikalyq bazasyn da únemi jańartyp otyramyz. Jańa tehnika, zamanaýi qural-jabdyqtar – qutqarýshylardyń qolyn uzartatyn múmkindik bolsa, baspana – olardyń júregine tynyshtyq syilaityn kepil. Ekeýi birge bolǵan jaǵdaida ǵana júie shyn máninde tiimdi jumys isteidi. Menińshe, qutqarýshyny qoldaý – qoǵamdy qoldaý. Sebebi ár tótenshe jaǵdaida biz olardyń kásibi batyldyǵyna súienemiz. Al olardyń eńbegin baǵalaý – memleket pen halyq aldyndaǵy bizdiń eń basty boryshymyz.
