Astanada "Áziret qonǵan Túrkistan" kontserti joǵary deńgeide ótti
Kontsertke Astana qalasy memlekettik filarmoniiasynyń akademiialyq simfoniialyq orkestri, kameralyq hory, jeke oryndaýshylar jáne Pavlodar qalasynan arnaiy kelgen vokaldyq kvintet (ánshiler toby) qatysty.
«Hikmetter» simfoniialyq dastany uly babamyzdyń «Diýani hikmet» kitabyn oqý barysynda týǵan tolǵanystarda jáne «Máńgilik» daýys pen simfoniialyq orkestrge arnalǵan shyǵarmada sazger Iasaýi iliminiń rýhani mańyzdylyǵyna, tereńdigine kóńil bólingen. «Ýa, jaratqan» daýys pen orkestrge arnalǵan romansta Jaratqannyń haq ekendigin, kúnálarynyń keshýin, jaýapty kúnniń keletindigi týraly tolǵansa, «Qoja Ahmet Iasaýi» týyndysy aqyn jáne simfoniialyq orkestrge arnalǵan. Beit-simfoniiada avtor jeke oryndaýshy retinde aqyndy tańdady. Sebebi ol uly babanyń óz beinesi ispettes. Tyńdarmandarǵa uly ustaz, aqyn ózi til qatyp, hikmetterin halqyna ózi oqyp turǵandai áser beredi.
Qazaqstanda alǵashqy ret kásibi mýzyka tilimen hikmetterdi nasihattaityn shyǵarmashylyq kesh – Qoja Ahmet Iasaýidiń sońynda qalǵan telegei-teńiz rýhani murasyn jańǵyrtýdy maqsat tutqan.
Keshte Q.A. Iasaýidiń hikmetterine jazylǵan kóptegen shyǵarmalar oryndaldy. Olardyń qatarynda dástúrli ánshilerdiń - «Ei, sopy», «Rasýldyń rizalyǵy», Pavlodar qalasynan kelgen vokaldyq kvintettiń - «Salaýat», «Ash, ei momyn kózińdi» shyǵarmalary, qylqobyzben - «Diýani hikmet», baianmen– «Arystanbab», «Abyz», skripka aspaptarymen – «Kúi-tolǵaý», daýys jáne orkestrmen – «Ýa, jaratqan», «Máńgilik», orkestrmen - «Súiinshi», «Balbal», daýys, fleita jáne hormen – «Iassy», simfoniialyq dastan - «Hikmetter», aqyn jáne simfoniialyq orkestrmen – «Qoja Ahmet Iassaýi» shyǵarmalary bar.
– Jýyrda ǵana Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev "Uly dalanyń jeti qyry" maqalasynda Túrkistan jaily erekshe toqtalǵany belgili. Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti kúnine orai uiymdastyrylǵan kontsertte izgilik pen jaqsylyqqa jol siltep, rýhani ustaz atanǵan tulǵalar jaily tolǵanymdar men ómir joldaryn mýzyka arqyly dáripteý maqsat etilgen. Elimizge belgili kompozitor, aǵaiyndy Ábdinurovtar kásibi mýzyka men rýhani qundylyqqa bai hikmetterdi úndestirip, jańasha jumys jasady. Kesh aiasynda Elbasymyz Nursultan Ábishulynyń Túrkistanǵa jasaǵan saparlary men rýhani astana jáne Qoja Ahmet Iasaýi muralary men qoljazbalary jóninde kórme de uiymdastyryldy. Kórmede qoljazbalarmen tanysqan astanalyqtar sahnada túrli aspaptar únimen hikmetter jaily tyńdady, – dedi "Áziret Sultan" memlekettik tarihi-mádeni qoryq-mýzeiiniń direktory Ahmetjanov Nurbolat Qadyruly.
Astana kontsert zalynyń foiesinde 1 jeltoqsan – Qazaqstan Respýblikasy Tuńǵysh Prezident kúni merekesine orai uiymdastyrylǵan «Elbasy jáne Túrkistan» kórmege qoryq-mýzei qorynan 60-tan astam jádiger qoiylyp, úsh bólimge toptastyryldy. Kórmeniń birinshi bóliminde Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń 1985 jyly Qazaq SSR Ministrler kabinetiniń basshysy, egemendi, táýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidenti tusyndaǵy, baýyrlas Túrkiia Respýblikasynyń Prezidentteri Turǵyt Ozal, Súleimen Demirel, Ahmet Sezar, Abdýlla Gúl, Redjep Taiyp Erdoǵan, Ózbekstan Respýblikasynyń Prezidenti I.Karimovpen, 2018 jylǵy Túrkistandaǵy resmi saparlarynan syr shertetin fotosýretteri ekspozitsiiadan oryn aldy.
Kórmeniń ekinshi bóliminde áýlielerdiń Sultany atanǵan Qoja Ahmet Iasaýi murasyna arnalady. Qoja Ahmet Iasaýidiń artynda qalǵan baǵa jetpes muralary HVIII ǵasyrǵa tán «Diýani hikmet» kitabynyń qoljazba jáne baspa nusqalary, HIH ǵasyrda qaita kóshirilgen «Risollá dár adabi tariqat», «Nasabnama» shejiresi, uly tulǵanyń shákirtteri S.Baqyrǵanidiń «Diýan» qoljazba eńbegi, Sheih Hýdaidad Tash-Mýhammed ál-Býharidiń «Býstan ýl Mýhibbinniń» túrki tilinde jazylǵan qoljazba eńbegi, Á.Naýaidiń «Ǵazaldary», Sofy Allaiardyń «Mýslik al-Mýttakin», «Áýlieniń ósietteri» eńbegi, Qoja Hafizdiń «Diýany», Imam Maǵrýdidiń «Qissalary», Áýlie Bideldiń «Diýan» eńbekteri qoiyldy.
Kórmeniń úshinshi bóliminde Túrkistan óńirindegi kieli oryndar men tarihi eskertkishter jaiynda fotosýretter kópshilik nazaryna usynyldy. Qazirgi tańda, 24000-nan asa jádigeri bar "Áziret Sultan" memlekettik tarihi-mádeni qoryq-mýzeii Qoja Ahmet Iasaýi muralaryn saqtap, jinaqtap kelýshilerge úzdiksiz qyzmet kórsetýmen ainalysady.
Aita ketsek, Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasy men kúni keshe ǵana jariialanǵan «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda Altai men Atyraýdyń arasyn, Ertis pen Esildiń jaǵasyn mekendep, Qarataýdan Ulytaýǵa deiingi Uly dalany jailaǵan ultymyzdyń ulylyǵyna, babalarymyzdyń batyrlyǵyna el taǵy da bir márte qanyqty. Uly dalanyń uly esimderin halyq jadynda máńgi saqtaý arqyly uly babamyz Qoja Ahmet Iasaýidiń rýhani murasy men ilimin halyq sanasynda jańǵyrtyp qana qoimai, qarǵa tamyrly qazaqtyń ǵana emes túbi túrki dúniesiniń rýhani tarihynyń jańa betterin tanýǵa jol ashyldy deýge tolyq negiz bar.
Túrkistannyń rýhani ortalyqqa jáne oblystyq mártebege ie bolýy Qoja Ahmet Iasaýi esimimen bailanysty ekendigi belgili. Óz zamanynda-aq halyqtyń erekshe iltipatyna ie bolyp, «Áýlieler Sultany» atanǵan, keiingi urpaqtyń da rýhaniiat álemindegi baǵdaryn aiqyndaýda jetekshi ról atqarǵan Qoja Ahmet Iasaýi artyna baǵa jetpes bailyq, óshpes mura qaldyrdy. Aýyzbirligine syzat túspei, qandai qiyn qystaý jaǵdaida niet biriktire alǵan qazaq halqynyń tutastyǵy Iasaýi siltegen tatýlyq, meiirimdilik jolynan bastaý alady. Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń «Túrkistannan taraǵan asa qýatty rýhani sáýlemen nurlanǵan Qoja Ahmet Iasaýi Ortalyq Aziiadaǵy onyń ishinde Qazaqstanda da, barlyq túrki halyqtarynyń ulttyq rýhani ilim júiesin órnektep berdi» – deýi Ázireti Sultannyń rýhani tulǵasyn aiqyndai túsedi.
Arystanbabtyń Otyrardaǵy kesenesi men Qoja Ahmet Iasaýidiń Túrkistandaǵy keseneleri – qazaqtyń ulttyq rýhaniiatynyń asa mańyzdy ortalyqtary. Ata jolyn ardaqtaǵan áýlie babalarymyz da «Haq Rasýldyń súnnetin, Qoja Ahmettiń mindetin – óshire kórme júrekten!» dep bizderge amanattaidy.
Qoja Ahmet Iasaýi jalpy túriktik mádeni jáne dúnietanymdyq keńistiktegi ishki tutastyqty qalyptap, islamdyq qundylyqtarǵa negizdelgen filosofiialyq-etikalyq ar-ojdan ilimin júielegen rýhani tulǵa.
Dalanews.kz
